Τα Νέα της Πετρούπολης

Η Μεταπολίτευση πέθανε, ζήτω ο Εμφύλιος

2012-02-14T14:35:00.000+02:00

Στο ΒΗΜΑ του Δημήτρη Κ. Ψυχογιού

"Είμαστε στην κόψη του ξυραφιού πολιτικά. Κόμματα, συνδικάτα, επαγγελματικές οργανώσεις πρέπει να αποφασίσουν: είναι υπέρ της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ή όχι; Θα αφήσουν τη βία να εξαπλωθεί καταγγέλοντας μετά τους «παρακρατικούς προβοκάτορες» ή θα προσπαθήσουν να την περιστείλουν; Για το ΚΚΕ δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει στάση, αλλά εκεί στον Συνασπισμό και στη ΔΗΜΑΡ σκέπτονται την πιθανότητα να μην είναι αυτή η βία προβοκατόρικη και παρακρατική, αλλά βία που την καλλιεργεί πάνω στο υπόβαθρο της οργής η πολιτική ρητορική κατά του μνημονίου – και τη δικαιώνει;"

Ο καπνός που βγαίνει ακόμη από τα ερείπια των πυρπολημένων κτιρίων δεν πρέπει να μας κρύψει τον ορίζοντα – που φοβάμαι είναι πιο σκοτεινός από τα αποκαΐδια. Ίσως αυτά που έγιναν την Κυριακή δεν είναι το τέλος των δεινών της χώρας αλλά απλώς ένας ακόμη σταθμός σε πορεία απολύτως επικίνδυνη.
Είμαστε βαθιά διαιρεμένοι σε μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς. Το το δίλημμα δεν είναι πλαστό: μπορεί το μνημόνιο τελικά να μη λύσει τα προβλήματα της χώρας και να οδηγηθούμε σε χρεοκοπία και έξοδο από το ευρώ, αλλά από την άλλη πλευρά η απόρριψη του μνημονίου είναι απολύτως βέβαιο ότι οδηγεί εκεί. Όσοι υποστήριξαν και υποστηρίζουν το μνημόνιο, δηλαδή την αντιμετώπιση της κρίσης σε συνεργασία με τους θεσμούς της ΕΕ και το ΔΝΤ, δεν το έκαναν επειδή ήσαν πεπεισμένοι για την επιτυχία του, αλλά επειδή δεν έβλεπαν άλλη λύση που να δίνει πιθανότητες έστω, παραμονής στην Ευρωζώνη. Το αντιμνημονιακό στρατόπεδο είναι διχασμένο ανάμεσα σε αυτούς που θεωρούν ότι υπήρχαν εναλλακτικές λύσει, επωφελέστερες για τη χώρα, που συνδυάζονταν με παραμονή στην Ευρωζώνη και σε αυτούς που θεωρούν ότι λύση είναι η επιστροφή στη δραχμή.
Δεν έχουν αυτή τη στιγμή σημασία τα επιχειρήματα της μιας ή της άλλης πλευράς, ίσως ούτε και το ποια θα κερδίσει στο τέλος – αυτό που έχει σημασία είναι πως οι χθεσινές εξελίξεις μέσα και έξω από τη Βουλή πιθανώτατα οδηγούν τη χώρα σε έξοδο από το ευρώ μέσω εμφύλιας σύρραξης και κατάλυσης του κοινοβουλευτισμού. Αυτός είναι ο ακόμα πιο μαύρος ορίζοντας πέρα από τους καπνούς και τα αποκαΐδια.
Έχουμε καταρχήν αυτά που έγιναν έξω από τη Βουλή. Για μια ακόμη φορά η Αθήνα κάηκε και μικρότερης έκτασης επεισόδια είχαμε σε πολλές άλλες πόλεις. Θα επιμείνω ακόμη μια φορά ότι αυτό δεν δείχνει την «απελπισία και την οργή του κόσμου» που θίγεται από τις σκληρές ρυθμίσεις του μνημονίου αλλά τη βιαιότητα της ελληνικής πολιτικής κουλτούρας. Η Αθήνα είχε καεί και τον Μάιο του 2010, στην πρώτη αντιμνημονιακή εκδήλωση, πριν ακόμα υπάρξει οποιαδήποτε επίδραση από τα μέτρα. Είχε καεί και το 2008, με τα Δεκεμβριανά, είχε καεί και το 1992 με αφορμή τον θάνατο του καθηγητή Τεμπονέρα, είχε καεί επανειλημμένα και κατά τη δεκαετία του 1980. Δεκάδες είναι οι νεκροί σε διαδηλώσεις, δεκάδες είναι και τα θύματα της τρομοκρατίας σε όλη τη διάρκεια της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Πάντα η εξήγηση για την πολιτική βιαιότητα είναι κάποιου είδους «οργή», ανάλογα με τη συγκυρία. Πιθανόν η κοινωνία μας να είναι συνεχώς οργισμένη, είτε λόγω του υπαρξιακού κενού που δημιουργεί η ευημερία (τώρα το ξέρουμε: υπήρξε ευημερία πριν την σημερινή κρίση) είτε λόγω της ανέχειας που προκαλούν οι κρίσεις – αλλά χρειάζεται να δοθεί κάποια εξήγηση για αυτό το περίσσευμα οργής που μας διακατέχει πάντα. Κατά τη γνώμη μου, η επίκληση της «οργής», του «φόβου», της «ανέχειας» δεν ήσαν παρά δικαιολογίες για να μην αποδεχθούμε την τρομερή ένταση της πολιτικής βίας. Απλώς ονοματίζουμε αλλιώς το φαινόμενο και το ξορκίζουμε. Σήμερα όμως η οργή για την ανεργία, η οργή κατά του πολιτικού συστήματος, η οργή για τις χαμένες προοπτικές των νέων είναι πραγματική, υπαρκτή. Αν αυτή η οργή δεν κατευναστεί, εννοώ αν δεν υπάρξουν μέτρα που να αντιμετωπίσουν αυτά τα φαινόμενα, τότε η βία θα είναι πολλαπλάσια αυτής που γνωρίσαμε ως σήμερα. Για τούτο φοβάμαι πως το τέλος της μεταπολίτευσης μπορεί να είναι η αρχή εθνικού διχασμού, εμφύλιου πολέμου.
Υπάρχει η θεωρία της προβοκάτσιας και του παρακράτους για να αιτιολογηθεί η βία. Την επανέλαβαν ξανά το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ μετά τις καταστροφές της Κυριακής. Αλλά αυτή τη θεωρία την ακούμε δεκαετίες, είτε για την τρομοκρατία είτε για αιματηρές συγκρούσεις. Αυτοί που οργανώνουν τους προβοκάτορες και το παρακράτος θα έπρεπε να είχαν κάποιο πολιτικό όφελος – ποιο είναι αυτό; Ποιο από τα κυβερνώντα κόμματα, ΝΔ ή ΠαΣοΚ, αποκόμισε πολιτικό όφελος από τους νεκρούς και τους τραυματίες; Ποια κυβέρνηση και πότε χειρίστηκε το αίμα πολιτικά για να χτυπήσει την Αριστερά; Η επίκληση των προβοκατόρων είναι για να κρυφθεί το ουσιαστικό που δημιουργεί τη βία όλα αυτά τα χρόνια: το hate speech που εκφωνείται συνεχώς από κόμματα, συνδικάτα, ομάδες που επιδίδονται σε «ανυποχώρητους αγώνες».
Έξω από τη Βουλή λοιπόν η κατάσταση ήταν όπως την ξέρουμε δεκαετίες τώρα – μέσα όμως ήταν εντελώς διαφορετική: σαν να μην έφθανε η δημοσκοπική καθίζηση των δύο κομμάτων που κυβερνούν τη χώρα από το 1974, υπήρχε και διάσπασή τους. Αποχώρηση είκοσι βουλευτών από κάθε κόμμα ξεπερνά τις συνήθεις τριβές, κατι τέτοιο έχει να γίνει από την Αποστασία του 1965 – η πολιτική αστάθεια και η βία που ακολούθησαν οδήγησαν δύο χρόνια μετά στη δικτατορία. Ανεξάρτητα από τα κίνητρα της σημερινής μαζικής ανταρσίας των βουλευτών, το πιθανότερο είναι πως θα έχουμε ακόμη δύο αντιμνημονιακά κόμματα. Και για να αιτιολογήσουν την ριζοσπαστική πολιτική τους πράξη οι δύο αυτές ομάδες θα είναι ριζικά αντίθετες με το μνημόνιο, και εξαιρετικά οξύς ο πολιτικός τους λόγος απέναντι στους πρώην συντρόφους τους. Η χρήση της γλώσσας του μίσους κατά των πολιτικών αντιπάλων θα διευρυνθεί και θα καλλιεργεί το δυναμικό της βίας.
Παρά τη μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία της Κυριακής υπέρ της δανειακής σύμβασης και του νέου μνημονίου είναι πιθανόν στις εκλογές, αν όχι έδρες όμως σε ψήφους, τα αποτελέσματα να είναι αντιμνημονιακά, γιατί τα αποδεκατισμένα ΠαΣοΚ και ΝΔ μπορεί να έχουν 151 βουλευτές αλλά να μην συγκεντρώσουν 50% των ψήφων. Τι θα γίνει τότε; Θα αποδεχθούν το αποτέλεσμα τα έξι ή επτά άλλα κόμματα; Ή θα διαπιστώσουν εξαρχής «δυσαρμονία βουλής και εκλογικού σώματος» και θα συνεχίσουν τον ακραίο αντιμνημονιακό αγώνα; Αλλά υπάρχει περίπτωση ούτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία να έχουν ΠαΣοΚ-ΝΔ ή να μη θέλουν να συγκυβερνήσουν. Τι θα γίνει σε αυτή την περίπτωση; Είναι σε θέση το αντιμνημονιακό μέτωπο να κυβερνήσει; Μήπως και στη μία και στην άλλη περίπτωση έχουμε έξαρση της πολιτικής βίας αν δεν σεβαστούμε το σύνταγμα και τους νόμους;
Αλλά και στο άμεσο μέλλον, έχουμε τρεις «διαβολοβδομάδες» μπροστά μας, όπως είπε ο Παντελής Καψής, όπου, πέραν των όσων θα γίνονται με τους δανειστές, πρέπει να ψηφιστούν νόμοι και να υπογραφούν διατάγματα και αποφάσεις που θίγουν πολλούς, κυρίως ελεύθερους επαγγελματίες και εργαζόμενους ή συνταξιούχους των ΔΕΚΟ. Κάθε διαδήλωση, κάθε απεργία μπορεί να δώσει το έναυσμα για νέους κύκλους υπέρμετρης βίας. Θα πάρουν την απόφαση να συνεχίσουν απεργίες και διαδηλώσεις τα συνδικάτα; Επιπλέον, σε όλη τη χώρα υπάρχει κλίμα μαζικής αντιμνημονιακής τρομοκρατίας, οι βουλευτές του ΠαΣοΚ και της ΝΔ δεν τολμούν να εμφανιστούν. Ακόμα και πολιτικά στελέχη του ΚΚΕ και του ΣΥΡΙΖΑ έχουν γνωρίσει τη βία ομάδων που κανείς δεν ξέρει αν είναι ακροδεξιές ή ακροαριστερές – ούτε οι ίδιες γνωρίζουν άλλωστε, το μόνο που τις ενδιαφέρει είναι να ασκήσουν βία στους «πολιτικάντες», εκμεταλλευόμενες την οργή εναντίον του πολιτικού συστήματος. Τι εκλογές θα είναι αυτές που έχουμε μπροστά μας αν δεν συμμαζευτεί η βία;
Είμαστε στην κόψη του ξυραφιού πολιτικά. Κόμματα, συνδικάτα, επαγγελματικές οργανώσεις πρέπει να αποφασίσουν: είναι υπέρ της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας ή όχι; Θα αφήσουν τη βία να εξαπλωθεί καταγγέλοντας μετά τους «παρακρατικούς προβοκάτορες» ή θα προσπαθήσουν να την περιστείλουν; Για το ΚΚΕ δεν πιστεύω ότι θα αλλάξει στάση, αλλά εκεί στον Συνασπισμό και στη ΔΗΜΑΡ σκέπτονται την πιθανότητα να μην είναι αυτή η βία προβοκατόρικη και παρακρατική, αλλά βία που την καλλιεργεί πάνω στο υπόβαθρο της οργής η πολιτική ρητορική κατά του μνημονίου – και τη δικαιώνει; Ας υποθέσουμε ότι είχαν δίκιο οι αντιμνημονιακοί, ότι υπήρχαν άλλοι δρόμοι στην αρχή, εκτός μνημονίου – υπάρχουν ακόμη; Αν δεν υπάρχουν, πρέπει η χώρα να οδηγηθεί στη δραχμή; Πρέπει η χώρα να γίνει πεδίο συγκρούσεων; Αν κερδίσουν οι αντιμνημονιακοί στις εκλογές, πρέπει να αντιμετωπιστούν, όπως προτείνει η ως τώρα ρητορική, σαν «δοσίλογοι» που συνεργάστηκαν με δυνάμεις κατοχής ο Παπανδρέου, ο Βενιζέλος, ο Παπαδήμος; Δεν θα αρκέσει η τιμωρία του ΠαΣοΚ και της ΝΔ από τους ψηφοφόρους; Πρέπει να λιντσαριστούν οι βουλευτές τους, να στηθούν κρεμάλες, να καούν κτήρια, να σκοτωθούν άνθρωποι σε διαδηλώσεις;
Οι μνημονιακοί, από την άλλη πλευρά, ασκούν τη θεσμική βία του κράτους. Κατά την άποψη μου αυτή η βία έχει κρατηθεί σε θεμιτά όρια, αν σκεφθούμε ότι οι διαδηλωτές απειλούσαν να καταλάβουν και να κάψουν τη Βουλή. Θεωρώ καταστροφική την επιστροφή στη δραχμή, αλλά αν η πλειοψηφία του ελληνικού λαού αποφασίσει αλλιώς, πρέπει να την αποδεχθούμε και να δούμε τι θα κάνουμε με τα συντρίμμια μας – αλλά και στο ευρώ να μείνουμε, πάλι θα πρέπει να δούμε τι θα κάνουμε με το 1.000.000 ανέργους. Μπορεί να πρέπει να κοπούν ξανά οι συντάξεις για να χρηματοδοτηθεί η ανεργία, μπορεί να επιβληθεί φόρος στις καταθέσεις, ή να φορολογηθεί η ακίνητη περιουσία ή να δημευθούν οι περιουσίες των φοροφυγάδων. Δεν είμαι αρμόδιος να προτείνω αλλά είναι φανερό ότι πρέπει να βρεθούν λύσεις αν θέλουμε να συνεχιστεί σε ομαλά η πολιτική, οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας. Είτε στο ευρώ είμαστε, είτε εκτός ευρώ. Και δεν είναι το μνημόνιο που μας εμποδίζει να το κάνουμε αυτό.
Καλό ή κακό το μνημόνιο, η ακολουθία μνημονίων για την ακρίβεια, το θέμα είναι ότι αυτό απαιτούν οι χώρες της Ευρωζώνης για να μας ανεχθούν ανάμεσά σους – όσοι είχαν ψευδαισθήσεις περί αυτού, δεν δικαιούνται να έχουν μετά τα όσα έγιναν στη διάσκεψη του Eurogroup της περασμένης εβδομάδας και όσα έχουν δηλώσει πρόσφατα οι εκπρόσωποι των θεσμών της ΕΕ. Το επιβάλλουν οι νεοφιλελεύθεροι της Ευρώπης το μνημόνιο; Πιθανόν (αν και δεν είδα πολλά κόμματα της Αριστεράς να παίρνουν το μέρος μας), αλλά αυτοί είναι σήμερα οι συσχετισμοί στην ΕΕ. Θα τους ανατρέψουμε εμείς μόνοι μας και αν δεν τα καταφέρουμε θα γίνουμε Αρκάδι να τιναχτούμε στον αέρα;
Οι καιροί είναι εξαιρετικά κρίσιμοι. Ανεξάρτητα από το ποιοι είναι μνημονιακοί ή αντιμνημονιακοί, πρέπει να ξεκαθαριστεί ποιοι ανήκουν σε αυτό που αποκαλούσαν στην Ιταλία, την εποχή της ακροαριστερής και ακροδεξιάς τρομοκρατίας, «συνταγματικό τόξο». Πρέπει να σταματήσει η άλογη χρήση της λεκτικής πολιτικής βίας κατά των αντιπάλων – αυτή πυροδοτεί τη φυσική βία. Η χώρα είναι βαθύτατα διαιρεμένη, πρέπει οι πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις να κάνουν ρηχότερο το ρήγμα. Αν υπάρχουν δυνάμεις που θέλουν να το κάνουν βαθύτερο, να μας οδηγήσουν σε διχασμό ή εμφύλιο, πρέπει να απομονωθούν.
Θα πρέπει όλοι να θυμόμαστε ότι οι εμφύλιες συγκρούσεις δεν προέκυψαν επειδή τις προγραμμάτισαν τα μεγάλα κόμματα της δεξιάς ή της αριστεράς αλλά από τη δράση μικρών ακραίων ομάδων που συμπαρέσυραν και τους μεγάλους σχηματισμούς. Και ιδιαίτερα η Αριστερά πρέπει να θυμάται ότι σε τέτοιες καταστάσεις κρίσης κερδισμένοι βγήκαν οι ναζί, οι φασίστες και οι μπολσεβίκοι. Ας σκεφθεί, λοιπόν, και ας αποφασίσει αν πρέπει να οξύνει και άλλο την κρίση.

Στο ακρωτήρι της τελευταίας ελπίδας

2012-02-12T11:50:00.000+02:00

Το ελληνικό δράμα ως συνισταμένη της ευρωπαϊκής και εθνικής κρίσης

Του Γιάννη Βούλγαρη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 11 Φεβρουαρίου 2012

Η Ελλάδα παίζει τις παρατάσεις στο γήπεδο Ευρώπη. Μια χώρα σε νευρικό κλονισμό που θέλει να αποφύγει την καταστροφή, αλλά ταυτόχρονα τόσο κουρασμένη που είναι έτοιμη να εγκαταλειφθεί στη μοίρα της. Τώρα ή σε λίγους μήνες. Μια χώρα που σε μια γενιά έκανε την Τράπεζα από καταθετήριο των μικρών «οικογενειακών οικονομιών» σε δανειστή εισοδήματος που δεν παράγεται, ετοιμάζεται να κάνει ουρές απέξω για να σώσει τις καταθέσεις πριν χαθούν σε δραχμές. Μια χώρα που έκανε το αυτοκίνητο δεύτερο σπίτι και κοινωνική μαγκιά, ετοιμάζεται να παίρνει βενζίνη με το δελτίο. Μια χώρα που κατάπινε σωρηδόν τα φάρμακα όσο κανείς άλλος στην Ευρώπη, ετοιμάζεται να τα ψάχνει στη μαύρη αγορά.

Η παγκόσμια κρίση του 2008 υπενθύμισε σε όσους το είχαν ξεχάσει ότι ο παγκοσμιοποιημένος χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός δεν είχε ξεπεράσει την αστάθεια και τις περιοδικές κρίσεις του «ιστορικού καπιταλισμού». Αντιθέτως τις είχε επιτείνει. Ο ενιαίος όμως χαρακτήρας της κρίσης έβαλε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων στις αδυναμίες κάθε περιοχής και χώρας. Η ευρωζώνη βρέθηκε και βρίσκεται στη μέση της θύελλας. Οι «αγορές» τής ζητάνε κάποιου είδους «κράτος» εδώ και τώρα. Οι ΗΠΑ του Ομπάμα θέλουν να ανασυντάξουν τη γεωπολιτική οντότητα της «Δύσης», αφού η κρίση μετατόπισε δραστικά την ισχύ προς την Απω Ανατολή. Η Ελλάδα αποτέλεσε από την αρχή ακραία εκδήλωση της κρίσης της ευρωζώνης καθώς «κατόρθωσε» να συνδυάσει τρεις κρίσεις ταυτόχρονα (δημόσιο έλλειμμα, δημόσιο χρέος, μεγάλο έλλειμμα ισοζυγίου πληρωμών). Ετσι, το ελληνικό δράμα αποτέλεσε συνισταμένη της ευρωπαϊκής και της εθνικής κρίσης. Το ίδιο και η πολιτική αντιμετώπισή του. Οι «αγορές» πρώτες, από τα τέλη του 2009, διέγνωσαν σωστά ότι η ελληνική ήταν δυνάμει κρίση του ευρώ. Αντιθέτως, η ΕΕ και η Γερμανία άργησαν να το καταλάβουν, αντιμετωπίζοντας αρχικά την Ελλάδα σαν τοπική αρρώστια που χρειαζόταν τοπικό φάρμακο. Οταν αργότερα ξέσπασε η κρίση της Νότιας Ευρώπης, άρχισε η αναζήτηση «συστημικών» απαντήσεων και πολιτικών μεταρρυθμίσεων στην κατεύθυνση της ενοποίησης, με ρυθμούς αργούς για το μέγεθος της κρίσης, ταχύτατους όμως για τις ώς τότε «συνήθειες» των κρατών-μελών (ο χαρακτήρας και η διορατικότητα των απαντήσεων είναι άλλο θέμα). Ετσι το ελληνικό πρόβλημα έγινε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο.

Τα θαύματα όμως, τουλάχιστον στην Ελλάδα, κρατάνε μόνο τρεις μέρες. Στην περίπτωσή μας, η παγκόσμια κρίση εκτός από το τριπλό έλλειμμα, ανέδειξε και την τρομερή αδυναμία του πολιτικοκομματικού συστήματος, όπως επίσης και τη δύναμη χειραγώγησης ενός καταστρεπτικού μιντιακού συστήματος. Κατάληξη; Ο εθνικός άθλος να καταστήσουμε ξανά «ιδιαίτερη περίπτωση» το ελληνικό πρόβλημα που είχε γίνει ευρωπαϊκό. Ολοι συνέβαλαν. Η καραμανλική ΝΔ έφτασε τη χώρα ανοχύρωτη στην παγκόσμια κρίση του 2007-08, αρνήθηκε να πάρει την ευθύνη των αναγκαίων μέτρων, διαφήμισε τα Greek statistic, και ύστερα «την έκανε». Το ΠΑΣΟΚ κοίμισε και κοιμήθηκε με το ότι «λεφτά υπάρχουν». Προς τιμήν του ύστερα ανέλαβε την εθνική ευθύνη των δύσκολων μέτρων, αλλά χωρίς να ξέρει τι να διαπραγματευτεί, χωρίς να είναι σε θέση να τα εφαρμόσει καθώς διευθυνόταν από μια περί διαγραμμάτου ηγεσία, σε στυλ ελευθεριακό αλλά και «το μαγαζί είναι του πατέρα», στηριγμένη στο πιο παλαιοκομματικό τμήμα του «παπανδρεϊσμού». Εμεινε έτσι έκθετη όχι μόνο στη σκληρότητα της κρίσης, αλλά και στη δημαγωγία της «επαναδιαπραγμάτευσης», της πρώτης μαγικής λύσης με την οποία παραμύθιασαν τους δοκιμαζόμενους πολίτες η ΝΔ του κ. Σαμαρά και η ηλιθιότητα των χρήσιμων προπαγανδιστών του που είχαν βαλθεί να τον φέρουν στην εξουσία. Σήμερα η ΝΔ του κ. Σαμαρά, η Δεξιά και η Κεντροδεξιά, βρίσκεται με την «καυτή πατάτα» στο χέρι και καλείται να δείξει εμπράκτως την πατριωτική της ευθύνη: να κρατήσει την Ελλάδα στην Ευρώπη, στην οποία ανήκουμε. Εχει όμως με τη σειρά της να αντιμετωπίσει τη δημαγωγία της νέας «μαγικής λύσης», τη λύση της δραχμής, με την οποία παραμυθιάζουν τους εξουθενωμένους Ελληνες οι μελλοντικοί αρχιμαυραγορίτες και ανοήτως ένα μεγάλο μέρος της παραδοσιακής Αριστεράς.

Ο «κύκλος της χαμένης πολιτικής», ο «κύκλος των ανενδοίαστων δημαγωγών». Συνδυάστηκαν στην πιο άθλια σε ευρωπαϊκό τουλάχιστον επίπεδο πολιτική διαχείριση της κρίσης, μετατρέποντάς την σε υπαρξιακή, γεωπολιτική και ιστορική. Θα είναι η τρίτη φορά που αυτή η χώρα, ενώ ιστορικά έχει δείξει αξιοσημείωτη δεκτικότητα στην πρόοδο, θα την «πατήσει» γιατί θα χάσει τον προσανατολισμό της και την ορθοφροσύνη της σε άλλη μία περίοδο παγκόσμιας γεωπολιτικής σύγχυσης και ανακατάταξης. Την έπαθε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο με τη μικρασιατική ήττα, την έπαθε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με τον Εμφύλιο. Τώρα ή μετά μερικούς μήνες, κινδυνεύει να βρεθεί εκτός Ευρώπης σε μια μάλιστα περίοδο που επιταχύνονται οι εκεί διεργασίες.

Παίζουμε τις παρατάσεις. Η πρώτη είναι τώρα. Ελπίζουμε ότι η πολιτική ηγεσία και η κοινωνία θα τα καταφέρουν να μείνουμε στο παιχνίδι. Η επόμενη παράταση θα είναι μετά τις εκλογές (που δεν μπορούν να αργήσουν πολύ) και την πολιτική δυναμική που από αυτές θα προκύψει. Προς Θεού δεν χρειαζόμαστε άλλες «κόκκινες γραμμές», χορτάσαμε, άλλωστε είναι (και δεν μπορεί παρά να είναι) χαραγμένες την άμμο όσο δεν αποτελούν απολήξεις μιας εθνικής στρατηγικής εξόδου από την κρίση. Χρειαζόμαστε το δικό μας εθνικό σχέδιο και μια στοιχειώδη κοινωνική ψυχραιμία, ώστε να κάνουμε και πάλι το ελληνικό πρόβλημα αξιόπιστα ευρωπαϊκό και παγκόσμιο.

Τα διακυβεύματα, τώρα και τους προσεχείς αρκετούς μήνες, είναι ιστορικών διαστάσεων. Διακυβεύεται η βαθύτερη σχέση Ευρώπης - Ελλάδας που τείνει να γίνει σχέση αμοιβαίας εχθρότητας με αμφίπλευρες ευθύνες. Για όσους έχουν λίγη αίσθηση της εθνικής μας ιστορίας καταλαβαίνουν ότι όταν χαθεί ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός θα βγει στην επιφάνεια η χειρότερη όψη της Ελλάδας. Γεωπολιτικά εξάλλου, θα βρεθούμε χωρίς ισχυρές συμμαχίες στη νέα πυριτιδαποθήκη του Κόσμου, τον άξονα Μεσόγειος - Εγγύς και Μέση Ανατολή - Ιράν, όπου αναδιαμορφώνονται οι παγκόσμιοι συσχετισμοί με βασικούς πόλους τις ΗΠΑ και την Κίνα. Διακυβεύεται η μορφή του κομματικού συστήματος που από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 μορφοποίησε βαθμιαία μετά τη δικτατορία σε συντεταγμένα κόμματα τις τρεις ιστορικές παρατάξεις του 20ού αιώνα (Αριστερά, Κέντρο, Δεξιά). Χοντρικά μιλώντας, οι μεγάλες ιστορικοπολιτικές παρατάξεις - κόμματα λειτούργησαν θετικά στην ελληνική πολιτική, ιδίως όταν βρήκαν ικανές ηγεσίες. Ενσωμάτωναν σε γενικούς στόχους τον κατακερματισμό μιας κοινωνίας με μικρές δομές και συσσωματώσεις. Περιοδικά έμπαιναν σε κρίση και διαδικασίες αναμόρφωσης με καλύτερα ή χειρότερα αποτελέσματα. Κάτι τέτοιο ήδη εξελίσσεται καθώς το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σε κατάσταση διάχυσης και αναρχίας, με το θετικό όμως ότι ο βασικός αποδέκτης προς το παρόν είναι η ΔΗΜΑΡ. Η εξέλιξη των διεργασιών σε αυτόν τον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς και της δημοκρατικής Αριστεράς εξαρτάται από το κατά πόσο το ΠΑΣΟΚ θα λύσει το πρόβλημα της ηγεσίας εδώ και τώρα (αφού δεν το έλυσε χθες) και από την αποφασιστικότητα της ΔΗΜΑΡ να στηρίξει την παραμονή της χώρας στο ευρώ, τιμώντας την παράδοση του αριστερού ευρωπαϊσμού που καθιέρωσαν μεγάλα ονόματα όπως ο Ηλίας Ηλιού και ο Λεωνίδας Κύρκος. Διακυβεύεται, τέλος, η τροπή που θα πάρει το νέο αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας στην πορεία εξόδου από την κρίση. Οι προηγούμενες κοινωνικές ισορροπίες μεταξύ μεσαίων στρωμάτων, μισθωτών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, νέων και ηλικιωμένων, «εντός» και «εκτός» του συστήματος, έχουν σπάσει ανεπίστρεπτα. Η εξελισσόμενη «εσωτερική υποτίμηση» και η «ευελιξία» θα παγιωθούν σε ένα μοντέλο που θα εξαρτά την ανταγωνιστικότητά του από τη φτηνή εργατική δύναμη, ή θα γίνουν εφαλτήριο για μια νέα ποιοτικά αναβαθμισμένη συμμετοχή στη διεθνή οικονομία;

Η Ελλάδα χρειάζεται χρήματα, αλλά χρειάζεται επίσης αίσθημα ιστορικής ευθύνης και την ορθοφροσύνη της πολιτικής ηγεσίας.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Για μια νέα πλειοψηφία

2012-02-06T16:00:00.000+02:00

Του Γιάννη Μεϊμάρογλου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στα ΝΕΑ: Δευτέρα 06 Φεβρουαρίου 2012

Μέσα στη μεγάλη κρίση που βιώνουμε, την πιο βαθιά στα μεταπολεμικά χρόνια, καταφέραμε να φανούμε, για μία ακόμα φορά, αντάξιοι της ελληνικής μας παράδοσης: αφήσαμε στην άκρη, ως συνήθως, τα ουσιαστικά (γιατί φτάσαμε ώς εδώ, τι και πώς πρέπει ν' αλλάξουμε, τι να κάνουμε για να σταθούμε στα πόδια μας και να ξαναπάμε μπροστά) και χωριστήκαμε σε μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς. Μέσα σε σκοπιμότητες, παραπληροφόρηση, άγνοια και πλήρη σύγχυση. Η πολιτική και κοινωνική συμπαράταξη σε κάθε στρατόπεδο δείχνει το μέγεθος αυτής της κατάστασης (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η τελευταία αντιμνημονιακή προσπάθεια του Μίκη).

Δεν μπορώ ακόμα να καταλάβω γιατί έπρεπε να... ξανάρθουν οι Γερμανοί για να συνειδητοποιήσουμε ότι πρέπει να φτιαχτεί ένα αυστηρό και αδιάβλητο σύστημα είσπραξης των φόρων, ότι οι συναλλαγές με το Δημόσιο δεν μπορεί να γίνονται με λαδώματα, ότι οφείλουμε να κόβουμε αποδείξεις, ότι οι συνταγογραφήσεις πρέπει να ελέγχονται ηλεκτρονικά, ότι τα πανεπιστήμια δεν ανήκουν στους πρυτάνεις, ότι δεν μπορεί η μεταφορά των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της χώρας να στοιχίζει πιο πολύ απ' όσο μια διηπειρωτική μεταφορά, ότι δεν μπορεί να υπάρχουν εκατοντάδες πτυχιούχοι φαρμακοποιοί χωρίς δικαίωμα ν' ανοίξουν φαρμακείο, ότι... ότι...

Και δεν μπορώ επίσης να καταλάβω πώς θα μπορέσει μια κοινωνία αστέγων, ανέργων και χαμηλόμισθων, μια κοινωνία απελπισμένων, να οδηγηθεί στην ανάπτυξη, να βγάλει περίσσευμα και να ξεπληρώσει, έστω, τους δανειστές της. Καμιά φορά σκέφτομαι ότι μπορεί και ο κ. Τόμσεν να μην έχει διαβάσει το Μνημόνιο...

Τα πράγματα μου φαίνονται πιο καθαρά:

- Η χώρα μας ξόδεψε παραπάνω απ' όσο άντεχε η οικονομία της και τώρα δανείζεται από την τρόικα για να ζήσει. Είναι υποχρεωμένη να κάνει μια δύσκολη κι απότομη δημοσιονομική προσαρμογή για να μπορέσει να εκπληρώσει τις συμβατικές της υποχρεώσεις και να ανακάμψει. Χρειάζονται θυσίες.

- Οι θυσίες δεν μπορούν να γίνουν μονομερώς και μάλιστα από εκείνους που επωφελήθηκαν λιγότερο ή και καθόλου. Μια κοινωνία διαλυμένη, χωρίς άμυνες και χωρίς ελπίδα, δεν μπορεί να εφαρμόσει αποτελεσματικά κανένα μνημόνιο και κανένα πρόγραμμα ανασυγκρότησης.

Το πελατειακό και διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα της Μεταπολίτευσης, που νομιμοποιήθηκε, δυστυχώς με την εκλογική επιδοκιμασία του κυρίαρχου λαού, φέρνει την κύρια ευθύνη για το σημερινό κατάντημα.

Οι πολιτικές δυνάμεις που άσκησαν εξουσία - αλλά και όσες ένιψαν τας χείρας τους - έχουν τεράστιες ευθύνες. Δεν ενδιαφέρθηκαν να σταματήσουν τον κατήφορο που η χώρα είχε πάρει ούτε και στάθηκαν ικανές να καταστρώσουν ένα σχέδιο για ν' αντιμετωπίσουν την πρωτόγνωρη κατάσταση που δημιουργήθηκε. Ακόμα και σήμερα δείχνουν να μην έχουν - ή να κάνουν πως δεν έχουν - καταλάβει τίποτα, ξαναπροβάροντας τις γιορτινές φορεσιές τους για τις επερχόμενες εκλογές.

Ας το πούμε καθαρά: το πολιτικό σύστημα που μας έφερε στο σημείο όπου βρισκόμαστε δεν μπορεί να βγάλει την Ελλάδα από την κρίση και να την οδηγήσει στον δρόμο της ανάπτυξης.

Χρειάζονται γενναίες θεσμικές αλλαγές, ριζική ανανέωση του πολιτικού προσωπικού με κριτήρια κοινωνικής, επαγγελματικής και επιστημονικής συνέπειας, ηθικής και καταξίωσης, χρειάζονται αδιάβλητοι κανόνες ελέγχου της λειτουργίας του. Και πάνω απ' όλα, απαιτείται μια νέα προοδευτική πλειοψηφία.

Υπάρχουν σήμερα δυνάμεις που να δικαιολογούν την όποια αισιοδοξία για τη δημιουργία μιας τέτοιας προοδευτικής πλειοψηφίας; Μακριά από τις βεβαιότητες και τους υπερβολικούς ενθουσιασμούς, εκτιμώ ότι μια, πρώτη τουλάχιστον, μαγιά υπάρχει: η συγκρότηση της Δημοκρατικής Αριστεράς, δέκα χρόνια μετά τον σπόρο που έριξε η ΑΕΚΑ, είναι πολύ θετικό γεγονός.

Οχι μόνο γιατί ξεκόλλησε ένα σημαντικό κομμάτι μελών του Συνασπισμού από τη... διαμάχη για την ερμηνεία των επιστολών Ζαχαριάδη, αλλά γιατί μπορεί να αποτελέσει πόλο συσπείρωσης ενταγμένων και ανένταχτων αριστερών και προοδευτικών ανθρώπων που προσδοκούν από την Αριστερά να αναλάβει επιτέλους τις ευθύνες που της αναλογούν ΚΑΙ στη διακυβέρνηση αυτού του τόπου, στον δρόμο για την έξοδο από την κρίση.

Οι δυνάμεις του ΠΑΣΟΚ, που στήριξαν όλα αυτά τα χρόνια τις προσπάθειες για την πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό της χώρας, που αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στις έννοιες του δημοκρατικού σοσιαλισμού και της σοσιαλδημοκρατίας και που δεν αντέχουν άλλο να συνθλίβονται ανάμεσα στα παπανδρεϊκά αποφθέγματα «Τσοβόλα, δώσ' τα όλα» και «λεφτά υπάρχουν», μπορούν και πρέπει να παίξουν σημαντικό ρόλο στη νέα πλειοψηφία.

Φιλελεύθερες φωνές που στέκονται με υπευθυνότητα απέναντι στην ανάγκη εξόδου από την κρίση και που τρομάζουν μπροστά στο ενδεχόμενο μιας (συγ)κυβέρνησης Φαήλου - Βορίδη, με στόχους τη ματαίωση κατασκευής του τζαμιού και τη διενέργεια δημοψηφίσματος για το όνομα της από πάνω μας Μακεδονίας, μπορούν επίσης να συμβάλουν σε μια τέτοια προσπάθεια.

Ο Γιάννης Μεϊμάρογλου είναι εκδότης του περιοδικού «Μεταρρύθμιση», www.metarithmisi.gr

Το λαϊφστάιλ θρηνεί στο Μεταγωγών

2012-02-06T15:27:00.000+02:00

Tου Νίκου Γ. Ξυδάκη

Aλλος με χειροπέδες προφυλακισμένος για χρέη προς το Δημόσιο, άλλος πουλάει το σπίτι του για να μην πάει φυλακή, άλλος λουφάζει και περιμένει τη σειρά του. Το λαϊφστάιλ πέθανε, λένε. Δεν πέθανε τώρα, διορθώνω. Εχει πεθάνει από καιρό, τώρα εξαπολύθηκε η δυσωδία των πτωμάτων του.
Η εγχώρια βιοτεχνία του λαϊφστάιλ -εκδότες, μοντελίστ, δημοσιογράφοι, μοντέλες, γλάστρες, τηλεπερσόνες, πάρτι άνιμαλ, ντίλερ, κωθώνια, θύματα- γεννήθηκε στη δεκαετία του ’80 και άνθησε όσο κυκλοφορούσε ορμητική η δίψα της ανόδου, ο θαυμασμός για την αρπαχτή και άφθονο μαύρο χρήμα. Εξέπνευσε όταν μαράθηκαν όλα αυτά. Παρήγαγε αέρα. Ηταν μια φούσκα, Η φούσκα, που μέσα της όμως περιείχε τον τοξικό αέρα του θράσους, του κυνισμού, την υπόσχεση της επιτυχίας, κι εντέλει τον αέρα της ματαίωσης και της διάψευσης.
Εξέφρασε το ήθος του μαύρου χρήματος, του χρήματος της αρπαχτής και του Χρηματιστηρίου, δηλαδή τα χρυσά χρόνια του πρώτου ΠΑΣΟΚ, αλλά και τα χρόνια του εκσυγχρονισμού και της ολυμπιακής ευφορίας. Εντούτοις η αναμφίλεκτη επιρροή του εφαρμοζόταν ενδοφλέβια στα λαϊκά πλήθη, στους πελάτες: σε αυτά το Κλικ και οι επίγονοι έκαναν ενέσεις μαγκιάς και σεξισμού. Τα λαϊκά παιδιά από τις δυτικές συνοικίες και τη διψαλέα επαρχία ρουφούσαν συνταγές ανόδου διατυπωμένες σε καλιαρντο-ποπ, τα λαϊκά παιδιά κατανάλωναν τα εγχειρίδια της καλής κατανάλωσης και πείθονταν ότι δεν ζούσαν στο Μπουρνάζι αλλά στη Σάντα Μόνικα ή στο Μανχάταν. Κι αυτά τα διαβουκολευμένα πλήθη προσγειώνονταν άτσαλα από τον κόσμο του Κλικ στον κόσμο του σκληρού μεροκάματου, κι από κει στον κόσμο της πικρής χρεοκοπίας.
Τώρα όλοι μυρίζουν τη δυσωδία των πτωμάτων. Στην 25ετία της τροχιάς τους όμως, πολύ λίγοι διείδαν τη σχέση αυτού του αισθητικού και πνευματικού σκουπιδιού με τη σαθρή κοινωνία που εξέφραζε. Οι εκδότες και σκουπιδογεννήτριες εκαλούντο στα τηλεπάνελ να σχολιάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα και την πολιτική σκηνή, εκαλούντο ως τιμητές της ελληνικής κοινωνίας, είχαν και έχουν στενές σχέσεις με κορυφαίους πολιτικούς, νυν και πρώην υπουργούς, έπαιρναν υπερδάνεια από τις «κουτές» τράπεζες, άντλησαν δισεκατομμύρια δρχ. από το Χρηματιστήριο, μπαινόβγαιναν στις επαύλεις του μεγάλου χρήματος, έκαναν μπίζνες και κολεγιές. Οι ισχυροί τούς χρησιμοποιούσαν, σαν διασκεδαστές, σαν πλυντήρια, σαν βαποράκια, σαν παπαγάλους. Αλλά και συναγελάζονταν, έπιναν και γελούσαν μαζί· διότι είχαν κοινό το έθος και την κουλτούρα. Μεγαλοπαράγοντες και φτωχοδιάβολοι μοιράζονταν τον ίδιο πολιτιστικό ορίζοντα, είχαν ίδιες αισθητικές αναζητήσεις, ίδιες πνευματικές ανησυχίες. Αργά τη νύχτα, μετά το Μέγαρο των χορηγιών, μετά τα ακριβά ρεστοράν, όλοι κατέληγαν στον Μαζωνάκη και την Πέγκυ Ζήνα. Ολοι.
Ολοι, οι ίδιοι, συνωστίζονταν στα αριθμημένα και στα VIP των γηπέδων, γαύροι και βάζελοι, χειροκροτητές προέδρων και συνδαιτυμόνες λαμογιών, περιστοιχισμένοι από μπράβους και νονούς. Ολοι, οι ίδιοι, έκαναν ρεζερβέ στα στέκια της Μυκόνου, κι αργότερα έχτιζαν φαραωνικές επαύλεις αυθαίρετες στις αλωθείσες Κυκλάδες. Οι ίδιοι που πηδούσαν από κότερο σε κότερο.
Την είχε καταλάβει ο Τσουκάτος τούτη τη γενετική σχέση, είχε δει ότι κι ο Γιώργος Παπανδρέου προτιμούσε το Κλικ για συνεντεύξεις περί αειφορίας και free μαριχουάνας, εξ ου και συμβούλευσε τον εκσυγχρονιστή Σημίτη να συνάξει το ΠΑΣΟΚ στο μοδάτο «Βαρελάδικο» — όπερ και έπραξε ο καλβινιστής πρωθυπουργός. Ας είναι.
Ας ξύσουμε τη φτενή χρυσομπογιά, που γράφει κλικ, μαξ, φλας, νίτρο, φρι πρες, σταρ, δεν ξέρω γω τι. Ο τσίγκος, από κάτω, είναι χτυπημένος με τατουάζ «ΠΑΣΟΚ for ever», «χρήμα ber alles», «σκυλοπόπ», «κλεπτοκρατία». H βιοτεχνία μεταποιούσε φτηνά υλικά και τα πουλούσε σαν Greek Dream. Η κλεπτοκρατία χρειαζόταν όργανα ιδεολογικής κυριαρχίας πολυδύναμα, πέρα από την επίσημη προπαγάνδα. Το λαϊφστάιλ ήταν αυτό ακριβώς το όργανο υπόγειας, αθέατης, διαβρωτικής προπαγάνδας, όργανο εκμαυλισμού και κυριαρχίας: πλάσαρε την παράγκα για παλατάκι, κι ο φτωχοδιάβολος μες στην παράγκα χόρταινε την απληστία του με ηδονοβλεψία και ψευδαίσθηση: μπορούσε να ξοδέψει τρία μηνιάτικα ή ένα διακοποδάνειο για μία βδομάδα στη Μύκονο, να κολυμπήσει πλάι στα σελέμπριτι και να ψωνίσει Gavalas.
Πολλοί βιοτέχνες του λαϊφστάιλ κυκλοφορούν ακόμη στα μίντια, ξεπουπουλιασμένοι, κυνηγώντας το μεροκάματο του κλόουν με το πλατινένιο ρινοδιάφραγμα, άλλοι ξεπλένονται ως δημοσιογράφοι αφού ξέπλυναν χρήμα, άλλοι υποδύονται τους ξινούς τιμητές και τις Αντουανέτες. Οι περισσότεροι ξέπεσαν. Η παράγκα κατέρρευσε, τα σελέμπριτι θρηνούν στο Μεταγωγών και στα Πρωτοδικεία, ξεπουλάνε Ντόλτσε ε Γκαμπάνα, Καγιέν, Λέξους και σπιταρώνες. Οι μαικήνες τους κάνουν ότι δεν τους ξέρουν, δεν σηκώνουν τα τηλέφωνα. Μαζί με την παράγκα όμως καταρρέει και η χώρα που τους ανέχθηκε, τους έθρεψε, τους μιμήθηκε και τους θαύμασε.

Για ένα ανατρεπτικό πλειοψηφικό ρεύμα

2012-02-05T21:01:00.000+02:00

Tων Νικου Κ. Aλιβιζατου και Λουκα Tσουκαλη, στην Καθημερινή*

Ν. Αλιβιζάτος

Αυτές τις μέρες κρίνεται το μέλλον της χώρας. Οι συνθήκες επιβάλλουν να εγκαταλείψουμε παλιές αγκυλώσεις και στερεότυπα και να δούμε τα πράγματα με ξεκάθαρο μυαλό.
Η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει ό,τι κέρδισε με κόπο και θυσίες όλων των μεταπολεμικών γενιών. Δεν πρόκειται απλώς για μια οικονομική κρίση, έστω πολύ βαθιά, αυτό που ζούμε τα τελευταία δύο χρόνια. Είναι το τέλος μιας εποχής, η κατάρρευση ενός ολόκληρου συστήματος διακυβέρνησης που μας οδήγησε στη χρεοκοπία. Tα δύο κόμματα εξουσίας, ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ., φαίνονται να κλείνουν τον ιστορικό τους κύκλο.
To μεν πρώτο, μετά την ατυχή κατάληξη της διετούς πρωθυπουργίας του κ. Παπανδρέου, έχει χάσει την αξιοπιστία του. Πολύ δύσκολα θα την ξαναβρεί, έστω και με νέα ηγεσία. Οσο για τη δεύτερη, με τον κ. Σαμαρά να μην μπορεί να διαφοροποιηθεί από την ακραία λαϊκιστική πτέρυγά της, αδυνατεί να προτείνει ένα στοιχειωδώς συνεπές σχέδιο για την έξοδο της χώρας από την κρίση.
Δεν χρειάζεται να έχει εντρυφήσει κανείς πολύ στην Ιστορία της νεότερης Ελλάδας για να εντοπίσει το σταθερότερο χαρακτηριστικό της κοινωνικής της διάρθρωσης: τον κατακερματισμό σε αλληλοσυγκρουόμενες φατρίες και οικογένειες που, για την κατάκτηση και τη νομή της εξουσίας, είναι έτοιμες να παραβιάσουν τους γραπτούς και άγραφους νόμους της κοινωνικής συμβίωσης. Το πελατειακό σύστημα, που από παλιά διαβρώνει τα θεμέλια του δημοκρατικού πολιτεύματος, οφείλει την επιβίωσή του ώς τις μέρες μας σε αυτό το φαινόμενο. Μετά το 1974, βέβαια, εμφανίσθηκαν και στη χώρα μας μαζικά κόμματα «νέου» τύπου. Εν τούτοις, η αποτυχία του εκδημοκρατισμού τους, διαιώνισε τον κατακερματισμό και, όπως παρατηρεί ο Νίκος Μουζέλης, εξέθρεψε την αδιαφάνεια και τη διαφθορά.
Από την άλλη, η συγκρουσιακή τάση του πολιτικού συστήματος και ο πλειοψηφικός χαρακτήρας του νεοελληνικού κοινοβουλευτισμού, δεν ευνόησαν την κουλτούρα της συναίνεσης, που σημάδεψε την πολιτική ιστορία των περισσότερων κρατών της βόρειας και της κεντρικής Ευρώπης. Ετσι, στην Ελλάδα η λέξη «συμβιβασμός» είναι αρνητικά χρωματισμένη -σχεδόν ισοδύναμη με τη λέξη «προδοσία»- και οι συμμαχικές κυβερνήσεις απαξιωμένες στο συλλογικό υποσυνείδητο ενός λαού εθισμένου στις «κάθετες» αντιπαραθέσεις, ακόμη και όταν διακυβεύονται ασήμαντα ζητήματα. Μακάρι η κυβέρνηση Παπαδήμου να αποτελέσει μια ιστορική τομή, σε μια εξαιρετικά δύσκολη εποχή προσαρμογής για τη χώρα, που απαιτεί ευρύτερες συνεργασίες και συναινέσεις.
Τα δύο ανωτέρω θεμελιώδη χαρακτηριστικά της νεοελληνικής πολιτικής Ιστορίας -ο κατακερματισμός και η παράδοση των «μετωπικών» αντιπαραθέσεων- είχαν καταστήσει παράγοντα σταθερότητας τα μεγάλα κόμματα και τον λεγόμενο «δικομματισμό». Από τον 19ο αιώνα, η χώρα προχώρησε μπροστά όταν εναλλάσσονταν δύο κόμματα -ή, έστω, δύο παρατάξεις- στην εξουσία. Και τούτο, παρά την έλλειψη συνοχής στο εσωτερικό τους και την ακραία πόλωση που η αντιπαράθεσή τους συχνά προκάλεσε. Σε τούτο συνέτεινε και η παρουσία μιας σειράς πολιτικών ανδρών πέραν του συνήθους μέτρου, οι οποίοι κατόρθωσαν, επί μακρά διαστήματα, να συνεγείρουν τον «πατριωτισμό» των πολιτευομένων και να τους εντάξουν σε σταθερότερες συσπειρώσεις.
Σήμερα, ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. αποδεικνύονται κατώτεροι των περιστάσεων, ενώ τα κόμματα της Αριστεράς -συμπεριλαμβανομένης και της ΔΗΜΑΡ του κ. Φ. Κουβέλη- δεν ενδιαφέρονται να συμμετάσχουν στη διακυβέρνηση του τόπου. Μάλλον προτιμούν την ανέξοδη διαμαρτυρία. Διερωτάται λοιπόν κανείς ποιες είναι οι εναλλακτικές λύσεις που προσφέρονται στον Ελληνα πολίτη, ο οποίος είναι έτοιμος να κάνει μεγάλες θυσίες. Λύση δεν προσφέρουν ούτε τα υφιστάμενα μεγάλα κόμματα, έστω και αν στο εσωτερικό τους υπάρχουν φωτεινές εξαιρέσεις. Η διάβρωσή τους από στερεότυπα και πελατειακές συμπεριφορές και ο δισταγμός τους μπροστά στο λεγόμενο «πολιτικό κόστος» είναι τόσο βαθιά, που κάθε προσπάθεια για τη μετάλλαξή τους εκ των ένδον να φαίνεται εκ προοιμίου καταδικασμένη.
Πολλοί πλέον μιλάνε για την αναγκαιότητα ίδρυσης ενός νέου κόμματος, απαλλαγμένου από τα δεσμά του παρελθόντος, με ξεκάθαρες θέσεις για το μέλλον. Και αρκετοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι στο κόμμα αυτό δεν θα είχαν θέση οι παλαιοί πολιτικοί. Διότι, φθαρμένοι καθώς είναι από τη διαχείριση της εξουσίας, θα του στερούσαν την «καθαρότητα» εκείνη που συνιστά το μεγάλο ατού του. Η λύση αυτή, όσο ελκυστική και αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, νομίζουμε ότι δεν είναι ρεαλιστική. Αλλωστε, όπως αποδεικνύει εξ αντιδιαστολής το παράδειγμα στο Γουδί (1909), αλλά και της Μεταπολίτευσης του 1974, υπό συνθήκες κοινοβουλευτικής ομαλότητας, αξιόλογα κόμματα με παρθενογένεση δεν δημιουργούνται, αλλά μόνον ύστερα από εκτροπές, τις οποίες κανείς δεν εύχεται. Ούτε βεβαίως χρειαζόμαστε ένα ακόμη μικρό κόμμα που θα επιτείνει τον κατακερματισμό και την αστάθεια.
Πιστεύουμε αντίθετα ότι η χώρα χρειάζεται τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα που θα συσπειρώσει μεταρρυθμιστικές και φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις από το ΠΑΣΟΚ, τη Ν.Δ. και την ανανεωτική Αριστερά, αλλά κυρίως που θα μπορέσει να ενεργοποιήσει πολίτες, ιδιαίτερα της νεότερης γενιάς, που βρίσκονται σήμερα εκτός πολιτικής, είτε γιατί πίστεψαν λανθασμένα ότι θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν τις συνθήκες μιας ιδιωτικής ευημερίας σε ένα φαύλο σύστημα διακυβέρνησης είτε γιατί θεωρούσαν το παιχνίδι της πολιτικής βρώμικο. Πιστεύουμε ότι είναι πολλοί αυτοί, ειδικά οι νέοι, που δεν έχουν σήμερα πολιτική έκφραση. Η συμμετοχή προσώπων από τα υφιστάμενα κόμματα, που έχουν δώσει δείγματα μεταρρυθμιστικού πνεύματος, φιλοευρωπαϊσμού και συνέπειας, θα βοηθούσε σημαντικά, αν και ακόμη δεν φαίνεται ρεαλιστική. Διότι θα προσέφερε στις νέες εκείνες δυνάμεις, που θα αποφάσιζαν να κινητοποιηθούν, τα εχέγγυα του επαγγελματισμού που είναι απαραίτητα για ένα ελπιδοφόρο ξεκίνημα.
Μεταξύ, λοιπόν, του αιθεροβάμονος καινούργιου και του καθηλωμένου παλαιού, ζητούμενο δεν είναι η ίδρυση ενός ακόμη μικρού κόμματος, αλλά η διάδοση ενός ανατρεπτικού τρόπου σκέψης, με ρηξικέλευθες προτάσεις επί των συγκεκριμένων. Μιας καινούργιας νοοτροπίας η οποία, μιλώντας τη γλώσσα της αλήθειας, θα έδινε ελπίδα και θα ευνοούσε τη δημιουργία ενός μεγάλου πλειοψηφικού ρεύματος, ικανού να θέσει στο περιθώριο το ένα ή και τα δύο μεγάλα κόμματα, που οδήγησαν τη χώρα στον γκρεμό.
Μας λένε ότι οι συνθήκες δεν είναι ακόμη ώριμες για ένα τέτοιο ξεκίνημα. Πιθανόν να έχουν δίκιο. Οι δυνάμεις της αδράνειας είναι ισχυρές. Η δική μας όμως αγωνία είναι ότι δεν υπάρχει πια πολύς χρόνος. Μεθαύριο, μπορεί να είναι αργά.
* Οι κ. Ν. Κ. Αλιβιζάτος και Λ. Τσούκαλης είναι καθηγητές στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μετέχουν και οι δύο στην πρωτοβουλία «Για την Ελλάδα, τώρα!»

Το επόμενο κούρεμα θα το πάρουν οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι

2012-02-05T20:31:00.000+02:00

Γιώργος Καισάριος market-talk.net

Δεν ξέρω αν προσέξατε τις δηλώσεις του Jean-Claude Juncker τις τελευταίες ημέρες (Capital.gr, AFP). Βασικά είπε ότι τα κράτη - μέλη που είναι πιστωτές της Ελλάδος, θα πρέπει οικειοθελώς να μειώσουν τις απαιτήσεις που έχουν από την Ελλάδα. Με λίγα λόγια, να δεχτούν κούρεμα.

Για την ιστορία, σας έχω πει και εγώ πολλές φορές ότι αν δεν είναι αρκετό το τωρινό κούρεμα, τότε θα γίνει και δεύτερο κούρεμα και αν και αυτό δεν είναι αρκετό, τότε θα φάει κούρεμα και ο δημόσιος τομέας και οργανισμοί. Μάλιστα, είχα κάνει αναφορά προ μηνών ότι το ΔΝΤ έχει πλέον εμπεδώσει το γεγονός ότι η Ελλάδα θα είναι η πρώτη χώρα στον κόσμο που θα “δαγκώσει” τον οργανισμό (είναι προετοιμασμένο δηλαδή το ΔΝΤ να δεχτεί κούρεμα).

Το γεγονός λοιπόν ότι ο Jean-Claude Juncker παραδέχτηκε δημοσίως ότι θα χρειαστεί περαιτέρω μείωση του ελληνικού χρέους και ότι, αυτή την ελάφρυνση θα πρέπει να την παρέχουν κράτη - μέλη, σημαίνει πολλά.

Κατ΄ αρχάς σημαίνει ότι είναι κάτι που έχει συζητηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρακαλώ λάβετε υπόψη ότι ο Jean-Claude Juncker είναι πρόεδρος του Eurogroup. Είναι δηλαδή ο προεδρεύων του συμβουλίου των υπουργών οικονομικών της Ένωσης. Είναι αδιανόητο να κάνει μια τέτοια δήλωση χωρίς να έχει πρώτα συζητήσει το θέμα σε επίπεδο υπουργών οικονομίας.

Το δεύτερο που σημαίνει, είναι ότι αναγνωρίζουν πως το τωρινό κούρεμα δεν θα είναι αρκετό. Και δεν θα είναι αρκετό, διότι διαφαίνεται πλέον ότι δεν είναι δυνατόν η Ελλάδα να πετύχει ένα λόγο 120% χρέος προς ΑΕΠ το 2020, ακόμα και με το τωρινό κούρεμα που προγραμματίζεται.

Το τρίτο όμως και σημαντικότερο είναι το εξής. Άσχετα του τι θα λέει η νέα δανειακή σύμβαση περί έμπρακτων διασφαλίσεων κτλ, επί της ουσίας τίποτα από όσα γράφει δεν έχουν και πολύ σημασία, από την στιγμή που οικειοθελώς (κατά τον Jean-Claude Juncker πάντα) τα κράτη - μέλη θα πρέπει να είναι έτοιμα να κουρέψουν τη συμμετοχή τους στο ελληνικό διακρατικό χρέος όταν (όχι άμα) χρειαστεί.

Κάτι βέβαια που επίσης έχω επισημάνει, λέγοντας ότι στην σημερινή εποχή, το Gun Boat Diplomacy δεν έχει πέραση και είναι αδύνατον τα όποια κράτη - μέλη, νομικά ή με όποιον άλλο τρόπο, να έχουν απαίτηση, έναντι ελληνικής γης ή άλλα περιουσιακά στοιχεία έναντι διακρατικών οφειλών.
Όχι ότι θεωρητικά δεν θα μπορούσαν να έχουν αξιώσεις, αλλά είναι πρακτικά αδύνατον, με εξαίρεση την απειλή πολέμου. Και δεν νομίζω ότι η Ευρώπη έχει συστήσει την τρόικα με σκοπό να μας αναγκάσει να πάρουμε τα διάφορα διακρατικά δάνεια για να μας ενεχυριάσει και στη συνέχεια να μας αποσπάσει περιουσιακά στοιχεία, όπως πολλοί πιστεύουν.

Η κατάληξη είναι ότι τα λόγια του Jean-Claude Juncker είναι πολύ ενθαρρυντικά, διότι δείχνει ότι οι της Ευρώπης έχουν πλήρη επίγνωση της κατάστασης, παρ΄ όλο που, για κάποιο παράξενο λόγο (που ακόμα δεν κατανοώ), δεν τολμούν να τακτοποιήσουν το ελληνικό ζήτημα με ένα πολύ μεγαλύτερο κούρεμα σήμερα επί του ιδιωτικού ελληνικού χρέους, αντί να πάρουν χασούρα μελλοντικά οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι.

Όπως και να έχει όμως, το ποιος θα πάρει την χασούρα λίγο θα πρέπει να μας απασχολεί, από την στιγμή που έχει αποφασιστεί ότι κάποιοι θα την πάρουν.
Μακάρι να ήταν τα πράγματα αλλιώς και να μπορούσε να λυθεί το πρόβλημα σήμερα, αλλά έστω και έτσι (πάντα κατά τον Jean-Claude Juncker), προσωπικά δεν με χαλάει.

Η αναπόφευκτη «εσωτερική υποτίμηση»

2012-02-03T12:29:00.000+02:00

Από τον ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΙΩΑΝΝΟΥ, http://www.booksreview.gr/

Όταν δύο ασύμβατες πλάνες συναντώνται

Πόση λογική άραγε θα είχε το να ανοίξει κάποιος, εν πτήσει, την πόρτα και να πηδήσει στο κενό, χωρίς αλεξίπτωτο, επειδή θυμήθηκε πως μπήκε σε λάθος αεροπλάνο; Προφανώς καμία. Και όμως. Αυτό περίπου είναι που προτείνουν όσοι υποστηρίζουν την ανάγκη επιστροφής της χώρας στη δραχμή «επειδή η συμμετοχή στην Ευρωζώνη υπήρξε λάθος». Και το ίδιο επίσης ουσιαστικά προωθούν εκείνοι που, ακόμη και αν δεν μιλούν για τη δραχμή, θέλουν μία «διαφορετική πολιτική» αντιμετώπισης της κρίσης, ένα «διαφορετικό μίγμα» ή μία «αναδιαπραγμάτευση» με τους δανειστές. Πολιτικές οι οποίες εάν εφαρμόζονταν κιόλας, εκτός από το να λέγονται, θα εξακόντιζαν τα ελλείμματα σε στρατοσφαιρικά ύψη και θα οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στην πτώχευση και στο εθνικό νόμισμα.

Μόνο που η έξοδος από την ΟΝΕ, στις παρούσες συνθήκες, θα ήταν ένα πρωτοφανές εγχείρημα που προηγούμενό του δεν υπάρχει στην Ιστορία: μία χρεοκοπημένη οικονομία θα εκβαλλόταν από μία νομισματική ένωση και θα αναγκαζόταν να εισαγάγει εκ του μηδενός ένα εθνικό νόμισμα, του οποίου κανείς δεν θα μπορούσε να εκτιμήσει την εξωτερική αξία (ή, ακριβέστερα: τον ρυθμό μείωσης της εξωτερικής του αξίας), και γι’ αυτό κανείς δεν θα ήθελε να το διακρατεί. Και λέμε ότι δεν υφίσταται κανένα ιστορικό προηγούμενο, αφού λ.χ. η Αργεντινή και η Ρωσία όταν χρεοκόπησαν τη δεκαετία του 1990 είχαν δικό τους νόμισμα και συνέχισαν με αυτό, απλώς υποτιμώντας την εξωτερική του ισοτιμία. Οι χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, που ξαφνικά βρέθηκαν χωρίς να έχουν πλέον για νόμισμά τους το ρούβλι, υπέστησαν μεν κλονισμούς έως ότου εισαγάγουν το δικό τους εθνικό μέσο πληρωμών, αλλά σχετικά γρήγορα ισορρόπησαν· και τούτο διότι, παρά το γεγονός της κοινωνικοοικονομικής τους αποδιάρθρωσης, μπορούσαν να επιβιώσουν ανταλλάσσοντας προϊόντα με τις άλλες πρώην Σοβιετικές οικονομίες για να καλύψουν τις, ούτως ή άλλως, στοιχειώδεις ανάγκες τους (ενώ είχαν και μηδενικό εξωτερικό χρέος).
Η Ελλάδα, αντιθέτως, θα είναι μία μοναδική περίπτωση «μετάβασης υπό χρεοκοπία» που θα την εξετάζουν για δεκαετίες μετά οι ιστορικοί (δίκην ιατροδικαστού). Θα αναγκασθεί να δημιουργήσει ένα νόμισμα εκ του μηδενός, την ίδια στιγμή που δεν θα είναι σε θέση να έχει συναλλαγές εξωτερικού εμπορίου λόγω πτώχευσης. Το μόνο, κατά κάποιο τρόπο, ιστορικό ανάλογο που θα ήταν δυνατόν να βρεθεί είναι και πάλι ελληνικό και προέρχεται από την εμπειρία της περιόδου 1944-1953. Όπως και τότε έτσι και σήμερα ο αντιπραγματισμός και η χρυσοφιλία θα αντικαθιστούσαν την εγχρήματη οικονομία, ενώ κάθε ουσιαστική παραγωγική δραστηριότητα θα απονεκρωνόταν και κάθε επένδυση θα ήταν πρακτικά ανέφικτη. Με μία σημαντική διαφορά: στη σημερινή περίπτωση θα έλειπε –πλέον– η εξωτερική βοήθεια (του «σχεδίου Μάρσαλ» ή του επικατάρατου «Μνημονίου»). Αντί μίας παρόμοιας αυτοκτονικής επιλογής, λοιπόν, η λογική επιτάσσει ότι η Ελλάδα πρέπει να αγωνιστεί για να παραμείνει στο ευρώ, και να προσεύχεται παράλληλα να συνεχίσει να υφίσταται και η Ευρωζώνη.

Η απειλή του χάους, όμως, που ορθώνεται μπροστά στη χώρα σε περίπτωση «επιστροφής» στη δραχμή, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συσκοτίζει την άλλη όψη του νομίσματος, δηλαδή τη συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι η συμμετοχή της ελληνικής οικονομίας στην Ευρωζώνη θεωρώ ότι υπήρξε πλήρως λανθασμένη ως στρατηγική επιλογή. Στην επιδίωξη δύο αφηρημένων και επισφαλών στόχων εγκαταλείφθηκαν μηχανισμοί και δικλίδες ασφαλείας με νευραλγική σημασία για την ελληνική κοινωνία και οικονομία. Τα δύο μείζονα οφέλη τα οποία υποτίθεται πως θα προσποριζόταν η Ελλάδα ήταν το πρώτο μεν πολιτικό, δηλαδή η περίφημη συμμετοχή της στον «σκληρό πυρήνα» της Ευρώπης, το δεύτερο δε οικονομικό, δηλαδή η εμπέδωση συνθηκών χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, και η συνεπαγόμενη επάρκεια κεφαλαίων και αναβάθμιση του αναπτυξιακού της δυναμικού. Μόνο που, φευ, η εμπειρία απέδειξε ότι οι προσδοκίες αποτελούσαν φενάκη: στον πραγματικό «σκληρό πυρήνα» της Ευρώπης συμμετέχουν αποκλειστικά όσες χώρες το δικαιούνται τοις πράγμασι, δηλαδή όσες διαθέτουν σταθερότητα και πολιτικοοικονομική ρώμη, και όχι όσες δεν έχουν να προσάγουν παρά αστάθεια, αδολεσχία και κουτοπονηριά. Όσο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, αυτή πρέπει να εκκινεί από το εσωτερικό της εθνικής οικονομίας και να στηρίζεται σ’ αυτό, και δεν είναι δυνατόν να εισαχθεί από το εξωτερικό.
Έναντι όμως αυτών των κατά φαντασίαν ωφελημάτων η χώρα απεκδύθηκε τα στρατηγικά εκείνα εργαλεία οικονομικής πολιτικής που εμπόδιζαν την κατάρρευση της οικονομικής της δομής.
– Στερήθηκε τη δυνατότητα ευέλικτης συναλλαγματικής πολιτικής μέσω ενός εθνικού νομισματικού συστήματος. Σε καθεστώς «δραχμής» η αναπόφευκτη υποτίμηση της εξωτερικής της αξίας θα ανέκοπτε κάθε τυχόν τάση κατάρρευσης της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, όπως αυτή που παρατηρήθηκε στη δεκαετία 1999-2009. Επίσης, κάθε εγκληματική πολιτική υπερχρέωσης του δημόσιου τομέα, για μικροπολιτικούς λόγους, δεν θα ήταν εφικτή, πέραν ενός ορίου, διότι θα την ακύρωναν οι ισχυρότατες υποτιμητικές πιέσεις επί του εθνικού νομίσματος.
– Στερήθηκε τη δυνατότητα να ασκεί νομισματική πολιτική που να αντιστοιχεί στον «κύκλο» της ελληνικής οικονομίας. Η νομισματική πολιτική της ΕΚΤ στην κρίσιμη δεκαετία, ακολουθώντας τον κανόνα one size fits all, μοιραία ήταν προσαρμοσμένη στις ανάγκες των οικονομιών της Βόρειας Ευρώπης. Τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια που αυτό επέβαλε στην ελληνική οικονομία την παρώθησαν να λειτουργεί σε διαρκείς συνθήκες «υπερθέρμανσης», η οποία ήταν και η αιτία της έξαρσης και διόγκωσης των διαρθρωτικών της προβλημάτων, από τα οποία θα υποφέρει για πολλά χρόνια στο μέλλον.
– Επίσης (αν και αυτό δεν προβλεπόταν θεωρητικά), ευρισκόμενη σε συνθήκες δημοσιονομικής χρεοκοπίας, η Ελλάδα στερήθηκε και τη δυνατότητα άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής, με την έννοια ότι δεν είναι σήμερα σε θέση να υιοθετήσει τη λύση έσχατης ανάγκης των υπερχρεωμένων χωρών, δηλαδή την νομισματοποίηση του χρέους.
Πέραν δε αυτών η ελληνική οικονομία με την εισδοχή της στην Ευρωζώνη επέβαλε στον εαυτό της μία μόνιμη διαρθρωτική δυσπλασία: από τη στιγμή που απέκτησε κοινό νόμισμα με τις πιο παραγωγικές οικονομίες της Βόρειας Ευρώπης, εσωτερίκευσε μία συγκεκριμένη σχέση στις τιμές μεταξύ των προϊόντων του διεθνώς ανταγωνιστικού τομέα, εκείνου δηλαδή που παράγει για τη διεθνή αγορά υπό τον αδήριτο περιορισμό της ενιαίας τιμής («ίδια τιμή για ίδιο προϊόν»), και των τομέων όπου η τιμή των προϊόντων τους, επειδή παράγονται και διακινούνται μόνον εγχωρίως, μακριά από τις πιέσεις του διεθνούς ανταγωνισμού, διαμορφώνεται στο εσωτερικό της χώρας. Αυτό δημιουργεί ένα βασικό πρόβλημα ισορροπίας και ευστάθειας της ελληνικής οικονομίας: εφόσον το νόμισμα είναι, και παραμένει, κοινό, κάθε φορά που η αύξηση στο επίπεδο των ονομαστικών τιμών στην Ελλάδα θα υπερβαίνει τον πληθωρισμό στις άλλες χώρες της νομισματικής ένωσης, θα υπάρχουν ισχυρές ροπές στην οικονομία για μεταφορά παραγωγικών πόρων από τον μη προστατευμένο, ανταγωνιστικό τομέα των «διεθνώς εμπορευσίμων» αγαθών (που δεν μπορεί να αυξήσει τις τιμές του σε εθνικό επίπεδο), στον προστατευμένο τομέα των «διεθνώς μη εμπορευσίμων» αγαθών, όπου οι αυξανόμενες τιμές προσφέρουν μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους. Έτσι, χωρίς να έχει υπάρξει καμία αλλαγή στα επίπεδα παραγωγικότητας των δύο τομέων, οι «όροι εμπορίου» μεταξύ τους θα έχουν επιδεινωθεί εις βάρος του παραγωγικού τομέα, καθαρά για νομισματικούς λόγους. Αυτό είναι καταστροφικό για την μακροχρόνια ανάπτυξη, διότι ο προστατευμένος τομέας της οικονομίας (δηλαδή το κράτος, οι οικοδομές, το εμπόριο και οι υπόλοιπες υπηρεσίες) χαρακτηρίζεται από στασιμότητα της παραγωγικότητάς του, ενώ παράλληλα η υπερδιόγκωσή του, εις βάρος του ανταγωνιστικού τομέα, δημιουργεί ροπές για αύξηση των εξωτερικών ελλειμμάτων αφού η συρρίκνωση του τελευταίου επιτρέπει όλο και λιγότερο την κάλυψη της ζήτησης «διεθνώς εμπορευσίμων» από την εγχώρια παραγωγή. Αποτέλεσμα είναι να εξάγονται θέσεις εργασίας και εισόδημα (με τη μορφή χρέους) στο εξωτερικό.

Η καταστροφική «εσωτερική ανατίμηση»

Με την είσοδο στην Ευρωζώνη η κατάρρευση της ελληνικής οικονομίας ήταν a disaster in waiting. Παρά δε το γεγονός ότι θα ήταν δυνατόν να συμβεί με πολλούς τρόπους, η φιλοπαίγμων ειμαρμένη επέλεξε να συμβεί με τον πλέον ειρωνικό, δηλαδή μέσω μίας overdose του βασικού οικονομικού ωφελήματος που η συμμετοχή στην Ευρωζώνη υποτίθεται ότι θα προσέφερε στην ελληνική οικονομία: της επάρκειας χρηματοπιστωτικών πόρων. Και τούτο διότι η δημιουργία της Ευρωζώνης συνέπεσε με το διεθνές φαινόμενο που έγινε γνωστό ως global savings glut. Τεράστια ποσά κεφαλαίου ανά την υφήλιο αναζητούσαν επικερδείς, αλλά και ασφαλείς, τοποθετήσεις. Οι πολιτικές και νομισματικές αρχές της Ελλάδας δεν παρέλειψαν να αδράξουν την λαμπρή ευκαιρία και να προσφέρουν άφθονη ρευστότητα, και πρωτόγνωρη ευημερία! Άλλωστε, ακόμη και αν, θεωρητικά, κάποιος διαφωνούσε δεν θα μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα για να ανατρέψει την καλπάζουσα «υπερθέρμανση», την υπερχρέωση και την ανατροπή του έρματος στο σκάφος της ελληνικής οικονομίας. Από τη στιγμή που τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια δανεισμού της ΕΚΤ ήταν τόσο χαμηλά για τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας, τα μακροχρόνια –καθώς ουσιαστικά δεν υπήρχε και risk premium– δεν γινόταν να είναι πολύ υψηλότερα.

Το αποτέλεσμα του άκριτου υπερδανεισμού ήταν μία δεκαετία «υπερθέρμανσης», υπερχρέωσης και ραγδαίας μετατόπισης των δομικών ισορροπιών της οικονομίας. Η υπερβάλλουσα ρευστότητα ασκούσε διαρκώς αυξητικές πιέσεις στο επίπεδο των τιμών. Όχι όμως όλων των προϊόντων. Αυτά που προέρχονταν από τον μη προστατευμένο, ανταγωνιστικό τομέα παρέμεναν σταθερά διότι η (factory gate) τιμή τους καθοριζόταν, όπως πάντοτε, σε διεθνές επίπεδο. (Η «μικρή ανοικτή οικονομία» της Ελλάδας είναι «λήπτρια τιμών»: οι μεταβολές στην ζήτησή της είναι σταγόνα στον ωκεανό για την παγκόσμια οικονομία). Αυξάνονταν οι τιμές μόνο των «διεθνώς μη εμπορευσίμων» προϊόντων. Γεγονός που είχε σαν αποτέλεσμα οι παραγωγικοί πόροι να εγκαταλείπουν τον πρώτο τομέα και να μεταφέρονται στον δεύτερο, όπου η αύξηση των τιμών δημιουργούσε μεγαλύτερα περιθώρια αμοιβών για τους συντελεστές της παραγωγής. Έτσι ήταν πιο επικερδές να εισάγεις προϊόντα από το εξωτερικό και να τα εμπορεύσεσαι, παρά να τα παράγεις εγχωρίως. Επίσης ήταν πιο επικερδές να αγοράζεις γη και τίτλους στο εξωτερικό παρά στην Ελλάδα.
Τελείως φυσιολογικά, στη δεκαετία μέχρι το 2009, η χώρα είχε μέσο ετήσιο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών που πλησίαζε στο 10% του ΑΕΠ. Το 2008 προσέγγισε το απίστευτο ύψος του 15%. Παράλληλα, δεδομένου ότι οι αμοιβές καθορίζονταν με βάση το κριτήριο πως έπρεπε να «συλλάβουν» όλον τον πληθωρισμό ώστε να «διαφυλάξουν» το εισόδημα των εργαζομένων, οι αυξήσεις τους ακολουθούσαν το μέσο επίπεδο τιμών, ανεξαρτήτως του επιπέδου της παραγωγικότητας.
Αποτέλεσμα ήταν να διαβρώνεται ταχέως η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας (στον τομέα των «διεθνώς εμπορευσίμων»). Για παράδειγμα, σε σύγκριση με τη Γερμανία, τον μεγαλύτερο εμπορικό μας εταίρο στην Ευρωζώνη, η μισθολογική δαπάνη ανά μονάδα προϊόντος, στη διάρκεια της δεκαετίας, εκτιμάται ότι αυξήθηκε από 20 έως 40%. Κάπως μικρότερη, αλλά αντίστοιχα καταστροφική, ήταν η αύξηση σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης. Και φυσικά ούτε λόγος να γίνεται για τη σχέση με διάφορες άλλες εκτός Ευρωζώνης ανταγωνίστριες χώρες, όπου η υποτίμηση του νομίσματός τους τις κατέστησε πολλαπλάσια ανταγωνιστικές εν συγκρίσει με την Ελλάδα.
Συνεπώς, ό,τι συνέβη στην Ελλάδα, από την είσοδό της στην Ευρωζώνη έως την εκδήλωση της κρίσης το 2009, δεν ήταν απλά μία τραγική υπερχρέωση του δημόσιου τομέα. Ταυτόχρονα, εξαιτίας της απατηλής νομισματικής σταθερότητας που μέχρι τότε προσέφερε το ευρώ, αυτό που συνέβαινε ήταν, επίσης, μία διαρκής «εσωτερική ανατίμηση», που κατέστρεψε ανεπανόρθωτα τον ήδη ισχνό παραγωγικό τομέα της χώρας. (Γιατί η «καλή» ανατίμηση προέρχεται από την αύξηση της παραγωγικότητας. Εκείνη που οφείλεται σε χρηματονομισματικές αιτίες είναι πάντοτε νοσηρή, ενίοτε δε και καταστροφική). Έτσι, στο τέλος του 2009 η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση πλήρους ταμειακής και λειτουργικής χρεοκοπίας.
Εάν υπάρχει κάτι που είναι ακόμη πιο εξοργιστικό από την ανέμελη περιδιάβαση της προηγούμενης δεκαετίας, αυτό είναι οι επαίσχυντοι ισχυρισμοί ότι η σημερινή κατάρρευση οφείλεται στο σταθεροποιητικό πρόγραμμα της ελληνικής οικονομίας. Και επίσης οι ισχυρισμοί ότι υπήρχαν, και υπάρχουν, «άλλες» δυνατότητες διαφυγής από την κρίση μέσω μίας πολιτικής «τόνωσης» της οικονομίας. Στο πνεύμα αυτό διάφοροι σύγχρονοι λαοκράτες-πατριώτες, από όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, αναφέρονται στην ανάγκη μίας κεϋνσιανής πολιτικής

Η αναπόφευκτη «διόρθωση» των σφαλμάτων της «χρυσής δεκαετίας»

Όταν ο Κέυνς το 1936 δημοσίευε τη Γενική Θεωρία η Μεγάλη Βρετανία, στην οποία αναφερόταν, ήταν μία χώρα η οποία είχε εξέλθει πέντε χρόνια νωρίτερα από τον «κανόνα χρυσού», ενώ είχε το δικό της νόμισμα και τη δική της Κεντρική Τράπεζα με δυνατότητες αυτόνομης νομισματικής πολιτικής. Οι απόψεις που διατύπωσε στη Γενική Θεωρία έχουν, τω όντι, επανειλημμένως επαληθευθεί από την εμπειρία, σε αντίθεση με διάφορες αντίδικες θεωρίες (από τον νομισματισμό μέχρι τις «ορθολογικές προσδοκίες») που η δοκιμασία της πραγματικότητας έχει αμείλικτα κονιορτοποιήσει. Αλλά αυτό δεν σημαίνει τίποτε για το σημερινό πρόβλημα της Ελλάδας. Και ο Μέσι είναι καταπληκτικός παίκτης, όμως δεν θα σταδιοδρομούσε στο ΝΒΑ. Η Γενική Θεωρία αφορά μία οικονομία που δεν ακολουθεί τον «κανόνα χρυσού», έχει δικό της νόμισμα και δική της νομισματική (και φυσικά δημοσιονομική) πολιτική, και δεν βρίσκεται σε συνθήκες χρεοκοπίας. Επίσης, πράγμα που είναι ακόμη πιο σημαντικό, είναι μία θεωρία για την αντιμετώπιση κρίσεων υποκατανάλωσης, και μάλιστα υποκατανάλωσης των προϊόντων του παραγωγικού ανταγωνιστικού τομέα της οικονομίας.
Τίποτε δεν θα μπορούσε να είναι μακρύτερα σε όλα αυτά όσο οι συνθήκες της σημερινής ελληνικής κρίσης. Εδώ έχουμε την περίπτωση μιας οικονομίας η οποία ακολουθεί έναν οιονεί «κανόνα χρυσού», εφόσον δεν ελέγχει το νόμισμα στο οποίο συναλλάσσεται και δεν μπορεί να το υποτιμήσει. Επίσης δεν έχει δυνατότητα κατά βούλησιν άσκησης δημοσιονομικής πολιτικής, καθότι τυγχάνει χρεοκοπημένη. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η Ελλάδα σήμερα δεν αντιμετωπίζει μία κρίση υποκατανάλωσης που οφείλεται σε κάποια αύξηση της ροπής για αποταμίευση ή στη μεταστροφή των «αγελαίων ενστίκτων» των επιχειρηματιών. Αντιμετωπίζει, αντιθέτως, μία κρίση υπερσυσσώρευσης. Πρόκειται για μία υπερσυσσώρευση που έλαβε χώρα, κυρίως, στην προηγούμενη δεκαετία και αφορούσε τους προστατευμένους κλάδους της οικονομίας, δηλαδή εκείνους που χαρακτηρίζονται από χαμηλή μέση παραγωγικότητα, κλάδους η μεγέθυνση των οποίων σε συνθήκες υγιούς ανάπτυξης έπεται, και δεν προηγείται, της μεγεθύνσεως των ανταγωνιστικών κλάδων με την υψηλή μέση παραγωγικότητα.
Στην Ελλάδα, λόγω των στρεβλωτικών επιδράσεων που ασκήθηκαν στην οικονομία εξαιτίας της συμμετοχής στην Ευρωζώνη, οι παραγωγικοί συντελεστές εγκατέλειψαν τον, ήδη ισχνό, διεθνώς ανταγωνιστικό τομέα για να στραφούν (παράλληλα με το όλο και πιο υπερτροφικό κράτος) στους πρόσκαιρα αλλά εξαιρετικά προσοδοφόρους κλάδους των κατασκευών, του εμπορίου και των άλλων υπηρεσιών. Στράφηκαν εκεί διότι η παροδική έξαρση του καταναλωτισμού, που τροφοδοτήθηκε από την άκρατη δημόσια δαπάνη της επίμαχης περιόδου, δημιούργησε ανορθολογικές και πεπλανημένες προσδοκίες. Οι συντελεστές της οικονομίας μετέφεραν τη δραστηριότητά τους στον τομέα των «διεθνώς μη εμπορευσίμων» αγαθών προσβλέποντας, λανθασμένα, σε μία σταθερή διαχρονική ροή εισοδήματος στην ελληνική οικονομία, η οποία εν τούτοις δεν ήταν εφικτή διότι ο ισχνότατος παραγωγικός τομέας δεν θα μπορούσε να τη δημιουργήσει και να την υποστηρίξει.
Εάν υπήρχε υγιής επένδυση στον παραγωγικό τομέα δεν θα επρόκειτο για υπερσυσσώρευση: η ελληνική είναι μία «μικρή ανοικτή οικονομία» και κάθε αύξηση της ανταγωνιστικής παραγωγής της σε «διεθνώς εμπορεύσιμα» προϊόντα μπορεί εύκολα να απορροφηθεί από την αχανή διεθνή αγορά. Πρόκειται για κρίση υπερσυσσώρευσης ακριβώς διότι το μεγαλύτερο μέρος της πρόσφατης επένδυσης στον μη παραγωγικό τομέα δεν είναι βιώσιμο και μοιραία θα απαξιωθεί.
Εάν υποθέσουμε ότι φιλέλληνες εξωγήινοι από τον Σείριο δάνειζαν την Ελλάδα με τα (άγνωστα) εκείνα ποσά τα οποία απαιτούν οι επιχώριοι κεϋνσιανοί να διατεθούν για να «ξεκινήσει και πάλι η ανάπτυξη», ποιο θα ήταν, άραγε, το αποτέλεσμα; Εάν δεχθούμε ότι θα «ξανάρχιζε η ανάπτυξη» (που φυσικά δεν θα ξανάρχιζε) το αποτέλεσμα θα ήταν να συνεχισθεί ακριβώς αυτό που γινόταν μέχρι το 2008. Με προφανή κατάληξη η χώρα, πολύ σύντομα, να μην παράγει πια απολύτως τίποτε, να εισάγει το σύνολο των προϊόντων που καταναλώνει και να έχει ετήσιες δανειακές ανάγκες ίσες με το συνολικό ποσοστό κατανάλωσης στο ΑΕΠ συν τα απαιτητά τοκοχρεολύσια. Και τότε οι επισκέπτες από τον Σείριο θα αναχωρούσαν απελπισμένοι για τον μακρινό πλανήτη τους, πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχει λύση για το ελληνικό οικονομικό πρόβλημα.
Και όμως υπάρχει. Αλλά, δυστυχώς, με δεδομένο τον χαρακτήρα της διαρθρωτικής κρίσης της ελληνικής οικονομίας, η μόνη δυνατότητα, για την ανάταξή της είναι τα λεγόμενα «μη κεϋνσιανά αποτελέσματα». Πρόκειται για την «εσωτερική υποτίμηση» που θα επαναφέρει την ανά μονάδα προϊόντος μισθολογική δαπάνη σε επίπεδα που θα καταστήσουν την ελληνική οικονομία διεθνώς ανταγωνιστική, και την εξ αυτού συνεπαγόμενη σταδιακή μετακίνηση των παραγωγικών συντελεστών από τον προστατευμένο στον ανταγωνιστικό τομέα της οικονομίας. Ας ληφθεί δε υπ’ όψιν ότι, παρά την ονομασία τους, τα «μη-κεϋνσιανά αποτελέσματα» δεν προέρχονται από το θεωρητικό οπλοστάσιο του άκρατου φιλελευθερισμού και του ανάλγητου νομισματισμού. Προέρχονται και αυτά, πρωτογενώς, από την γραφίδα του Κέυνς, ο οποίος σε μία γνωστή εργασία του, το 1925, με αφορμή την εκ νέου τότε πρόσδεση της στερλίνας στον «κανόνα χρυσού», και μάλιστα σε υπερτιμημένη ισοτιμία, εξηγούσε ότι στις δεδομένες συνθήκες η μόνη δυνατότητα να ισορροπήσει η οικονομία ήταν μέσα από τη μείωση των πραγματικών μισθών, κάτι πολύ σκληρό και ανάλγητο που θα προκαλούσε κοινωνικές συγκρούσεις.
Δυστυχώς, στην ίδια ακριβώς κατάσταση με τη Μεγάλη Βρετανία του 1925, προσδεδεμένη σε έναν οιονεί «κανόνα χρυσού», που λέγεται ευρώ, και σε μία υπερτιμημένη ισοτιμία, βρίσκεται και η σημερινή Ελλάδα (πέραν βεβαίως της «ασήμαντης» λεπτομέρειας ότι είναι και χρεοκοπημένη δημοσιονομικά). Για τον λόγο αυτό η μόνη υπαρκτή διέξοδος είναι μεν κεϋνσιανών προδιαγραφών, πλην όμως των απευκταίων, από τον Κέυνς, εκείνων του 1925 και όχι των «καλών» του 1936.
Είναι αλήθεια ότι η «εσωτερική υποτίμηση» δεν είναι μία απλή έκφραση. Κρύβει πίσω της πόνο, δυστυχία και ανασφάλεια. Είναι όμως εξαιρετικά παράλογο να της επιτίθεται κανείς και να την καταδικάζει. Αυτό ισοδυναμεί με το να καταριέται τον νόμο της βαρύτητας ή τους νόμους της υδροστατικής. Η «εσωτερική υποτίμηση» είναι αναπόφευκτη, και αν δεν εφαρμοσθεί ελεγχόμενα, συνειδητοποιημένα και με τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση, θα πραγματοποιηθεί καταστροφικά μέσω της χρεοκοπίας. Αιτία της δεν είναι η σημερινή οικονομική πολιτική. Είναι η χθεσινή ανεύθυνη «εσωτερική ανατίμηση». Αυτό που κρύβουν, ή αγνοούν, οι εξορκιστές της «εσωτερικής υποτίμησης» είναι πως οι αμοιβές των εργαζομένων δεν είναι δυνατόν, σε μεσο-μακροχρόνια βάση, να καθορισθούν με πολιτικές επιλογές της εξουσίας. Όταν επιχειρείται κάτι παρόμοιο είναι καταστροφικό. Οι αμοιβές καθορίζονται από τη συνολική παραγωγικότητα της οικονομίας και, μέσα σε αυτήν, από την ειδική παραγωγικότητα του κάθε ξεχωριστού εργαζόμενου.
Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 οι οικοδομές πλημμύρισαν για πρώτη φορά από Αλβανούς εργάτες, οι αμοιβές τους πολύ συχνά βρίσκονταν στο 1/10 της αντίστοιχης αμοιβής των Ελλήνων συναδέλφων τους. Αυτή η δυσαναλογία ήταν συνάρτηση πολλών παραγόντων: της διακαούς επιθυμίας τους να εργασθούν, της άγνοιάς τους για τις συνθήκες της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα, του γεγονότος ότι ήταν ανασφάλιστοι κ.λπ. Περί τις αρχές όμως της επόμενης δεκαετίας οι αμοιβές Ελλήνων και Αλβανών στην οικοδομή είχαν πλήρως εξισωθεί. Ο λόγος δεν ήταν άλλος από τη λειτουργία του μηχανισμού της αγοράς και ειδικότερα του σκέλους της ζήτησης. Όσο κάποιος εργολάβος, μέσα στις συνθήκες του οικοδομικού οργασμού που επικρατούσαν τότε, έκρινε ότι τον συμφέρει να προσελκύσει Αλβανούς οικοδόμους καταβάλλοντάς τους αμοιβή υψηλότερη από εκείνην που εθεωρείτο δεδομένη για την ειδική αυτή ομάδα εργαζομένων, τόσο η μέση αμοιβή τους πλησίαζε τη μέση αμοιβή των ντόπιων οικοδόμων, μέχρις ότου ταυτίστηκε μαζί της. Ο μηχανισμός της προσφοράς και της ζήτησης οδήγησε έτσι την αγορά εργασίας στο μεσο-μακροχρόνιο σημείο ισορροπίας.
Το αντίστροφο συνέβη στην περίοδο 1999-2009 με τις μέσες αμοιβές των εργαζομένων. Αντί αυτές να ακολουθούν την αναιμική, έως μηδενική, αύξηση της παραγωγικότητας στον ανταγωνιστικό, μη προστατευμένο, τομέα της οικονομίας, όλως αντιθέτως, υπείκοντας σε μία διεστραμμένη αντίληψη «φιλολαϊκότητας», με τη βοήθεια και της άφθονης δανειακής ρευστότητας, προσδιορίζονταν σε πολύ υψηλότερα επίπεδα, προκειμένου –υποτίθεται– να συλλαμβάνουν τον πληθωρισμό και να μην υποβιβάζεται το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Ό,τι συνέβαινε, βεβαίως, στην πραγματικότητα ήταν πως και ο πληθωρισμός ενισχυόταν και η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας καταβαραθρωνόταν. Επειδή δε οι αμοιβές των παραγωγικών συντελεστών δεν μπορεί να παραμείνουν για μεγάλο διάστημα σε επίπεδο ανώτερο εκείνου που η παραγωγικότητά τους δικαιολογεί, η αναπόφευκτη διαδικασία επιστροφής τους στο σημείο ισορροπίας άρχισε αμέσως μόλις εκδηλώθηκε και η κρίση χρέους της ελληνικής οικονομίας.
Δυστυχώς όμως η διαδικασία επιστροφής της αγοράς εργασίας στο φυσιολογικό σημείο ισορροπίας που είναι χαμηλότερο από το τεχνητά, αυθαίρετα και πρόσκαιρα επιβληθέν, είναι πάντοτε οδυνηρή. Σε αντίθεση με την ισορρόπηση σε υψηλότερο σημείο που είναι ανώδυνη, όπως συνέβη με τους ξένους εργάτες στη δεκαετία του 1990, η προσαρμογή «προς τα κάτω» γίνεται πάντοτε μέσω της οδυνηρής παρενέργειας που λέγεται ανεργία. Αυτό συμβαίνει στην Ελλάδα σήμερα.

Τα εν πολλαίς αμαρτίαις…ΜΜΕ

2012-02-02T20:44:00.000+02:00

Τα απομεινάρια του συστήματος προσπαθούν με νύχια και με δόντια να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας όλες τις παλιές μεθόδους που καλά γνωρίζουν και προωθώντας έναν δημόσιο λόγο που ενθαρρύνει τον πιο ακραίο λαϊκισμό.

Αναδημοσίευση μέσω Πολιτικής επιθεώρησης

The Athens Review of Books, Editorial, τχ. 26, Φεβρουάριος 2012

Η συμμετοχή της πλειονότητας των ελληνικών μέσων μαζικής «ενημέρωσης» στην καταστροφή της χώρας –και προπαντός των τέως ισχυρών και κυρίαρχων ενώπιον των οποίων έτρεμε μέχρι πρότινος το φυλλοκάρδι των ιθαγενών πολιτικών– θυμίζουν το τροπάριο της εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσης γυναικός. Δυστυχώς όμως χωρίς το τμήμα του που αφορά την γεμάτη δάκρυα μετάνοια, έναντι της οποίας η γυνή αναμένει –εις μάτην βεβαίως!– την ευαγγελική συγχώρεση. Αντίθετα, τόσο τα κατορθώματά τους του παρελθόντος όσο και η παρούσα συμπεριφορά τους θυμίζουν περισσότερο τις επόμενες φράσεις του τροπαρίου: «Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας, ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας».

Τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν ασφαλώς ισχυρή εξουσία (τη λεγομένη τέταρτη) σε κάθε χώρα και η συμπεριφορά τους ενσταλάζει στο κοινό τους κοινωνικές αξίες, νοοτροπίες και συμπεριφορές που διαμορφώνουν καταλυτικά την κοινωνική και πολιτική ζωή. Παντού στον κόσμο τα Μέσα έχουν σχεδόν αναπόφευκτες αδυναμίες. H συνεισφορά τους όμως στη σημερινή ελληνική καταστροφή ξεπερνά τα συνήθη μέτρα και τις ευθύνες που θα τους καταλογίζονταν σε οποιαδήποτε άλλη δημοκρατική χώρα.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ποιες είναι οι κύριες ελληνικές ιδιαιτερότητες του χώρου των ΜΜΕ; Η πιο σημαντική ίσως είναι η εξόχως προνομιακή θέση και μεταχείριση που είχαν επί δεκαετίες από το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Φθηνό χαρτί, υποχρεωτικές δημοσιεύσεις ισολογισμών, επιδότηση των ασφαλιστικών εισφορών των εργαζομένων τους εις βάρος τρίτων, δάνεια χωρίς τήρηση των τραπεζικών κριτηρίων, νόμιμη δυνατότητα «μαύρων» αφορολόγητων δαπανών κ.ά. Επιπλέον, ιδιαίτερη μεταχείριση προνομιούχων εργαζομένων σε αυτά, με ηγεμονικούς μισθούς και μεγάλη πολιτική επιρροή, κατά κανόνα «αγωνιστών» και «αντιιμπεριαλιστών» με πολλαπλές θέσεις σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, δημιουργία πλήθους αργομισθιών στα κρατικά και κρατικοδίαιτα ΜΜΕ (κρατική τηλεόραση και ραδιόφωνα, δημοτικά ραδιόφωνα, κομματικά ραδιόφωνα που χρηματοδοτούνταν μέσω των τεράστιων κομματικών επιχορηγήσεων και των θαλασσοδανείων των κομμάτων κ.λπ.), έως δε και τη διάθεση δωρεάν αστυνομικής προστασίας. Και φυσικά στον χώρο δεσπόζει το μέγα και διαρκές σκάνδαλο που ονομάζεται Κρατική Ραδιοτηλεόραση.

Όλα αυτά όμως δεν έφταναν. Διότι η ανθρώπινη φύση έχει ισχυρή και την βουλιμική πλευρά της. Στο τρίγωνο επιχειρηματίες - κομματικό κράτος - ΜΜΕ (αφεντικά και επιφανή «στελέχη») κυκλοφόρησε και πολύ σκοτεινό και μαύρο χρήμα, που αφορούσε είτε την προώθηση πολιτικών προσώπων είτε (κυρίως) τη δημοσιοποίηση ή αποσιώπηση υποθέσεων διαφθοράς (ανάλογα με τα συμφέροντα του κινούντος τα νήματα). Με το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος του μαύρου αυτού χρήματος να καταλήγει βεβαίως ως αμοιβή για την αποσιώπηση μάλλον παρά για τη δημοσιοποίηση. Δεν είναι τυχαίο ότι η συγκάλυψη όλων των μεγάλων υποθέσεων διαφθοράς που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας έγινε και με την ανοχή των ισχυρών ΜΜΕ, οι σχέσεις των οποίων με τα κυκλώματα αυτά ουδέποτε έχουν διερευνηθεί σε βάθος από κανέναν. Επίσης τα ίδια τα ΜΜΕ δεν διερευνούσαν αυτοβούλως τα γνωστά σε όλους κυκλώματα. Η αποκάλυψη μεγάλων και προφανών υποθέσεων διαφθοράς (λ.χ. πολεοδομικών υποθέσεων, φοροδιαφυγής κ.λπ.) θα χρειαζόταν μερικές μόνο εβδομάδες έντιμου και μάλλον εύκολου ερευνητικού ρεπορτάζ. Τέτοιες αποκαλύψεις δεν έγιναν, παρά τις στρατιές δημοσιογράφων που απασχολούνται στα ΜΜΕ, γιατί ποτέ δεν δόθηκαν οι σχετικές εντολές και γιατί τα πάσης φύσεως κυκλώματα «κρατούσαν» το ένα το άλλο (κυκλώματα τα οποία, όπως προκύπτει και από την υπόθεση των «λουλουδιών» της Θεσσαλονίκης, διέθεταν πάντα και «άκρες» στα ΜΜΕ).

Τέλος, για λόγους πληρότητας δεν θα πρέπει βέβαια να ξεχνούμε μια παλαιότερη πηγή χρηματισμού: την «ένδοξη» εποχή του Χρηματιστηρίου, όταν δημοσιογραφικώς προωθούνταν επιχειρηματικές φενάκες (τα περιβόητα «σαπάκια») για να αποσπαστούν χρήματα των –εξίσου βουλιμικών– «παικτών» που αναζητούσαν εύκολους τρόπους ακαριαίου και χωρίς κόπο πλουτισμού. Υπήρξε μάλιστα ολόκληρη «σχολή» εντύπων που προπαγάνδιζαν την κοινωνία της υπερκατανάλωσης και της πολυτελούς διαβίωσης, απευθυνόμενα κυρίως σε κομματικούς αξιωματούχους, σε λογής τυχοδιώκτες και σε πρόσκαιρα νεόπλουτους του Χρηματιστηρίου.

Μια τρίτη ενδιαφέρουσα πλευρά των ελληνικών ΜΜΕ είναι ότι το χρήμα το οποίο έβγαινε από όλες αυτές τις δραστηριότητες δεν κρυβόταν, όπως ο βήχας και ο έρωτας. Οι μεγαλοπαράγοντες του χώρου, με τα θηριώδη «άσπρα» (της τάξεως των πολλών δεκάδων ή σε ορισμένες περιπτώσεις και εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ τον μήνα) και τα κολλαριστά «μαύρα» χρήματα, δεν έκαναν μόνο κάθε είδους μπίζνα· ζούσαν επιπροσθέτως και βίο προκλητικά πολυτελή. Σπίτια φαντασμαγορικά, πολυτελή αυτοκίνητα, διακοπές στα ακριβότερα μέρη του κόσμου, ζωή χαρισάμενη, την ώρα που προπαγάνδιζαν είτε την ηθική αξία της ισότητας και του σοσιαλισμού (οι περισσότεροι), είτε τις παραδοσιακές εθνικές αξίες της πτωχής πλην τιμίας Ελλάδος (η άλλη πλευρά).

Με τα δεδομένα αυτά δεν είναι περίεργο ότι στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών η ποιότητα της δημοσιογραφίας στη χώρα μας απαξιώθηκε και υποβαθμίστηκε σε εξοργιστικό βαθμό. Ανεπίτρεπτη προχειρότητα, ακόμη και ρεπορτάζ ανύπαρκτων γεγονότων σε μεγάλες και «έγκυρες» εφημερίδες, έμεναν χωρίς καμία κύρωση. Ταυτόχρονα, στον δημοσιογραφικό λόγο (ιδίως τον ραδιοτηλεοπτικό), παρεισέφρησε μια βάναυση και ξύλινη γλώσσα που είχε ως βασικά χαρακτηριστικά τον χονδροειδή λαϊκισμό, τον εύκολο εντυπωσιασμό, την αναζήτηση και έξαψη των κατωτέρων ενστίκτων του κοινού, παράλληλα με την ανάδειξη των «προσωπικοτήτων» που θα ανταποκρίνονταν στις προδιαγραφές αυτές. Δεν είναι τυχαίο ότι χρεοκοπήσαμε δαπανώντας και σπαταλώντας αμύθητα ποσά την ίδια ώρα που σε όλα τα κανάλια οι προϋπολογισμοί και απολογισμοί της καταστροφικής σπατάλης εμφανίζονταν δήθεν ως προϋπολογισμοί και απολογισμοί «λιτότητας».

Στον κατήφορο αυτόν υπήρξαν ασφαλώς και οι σπάνιες εξαιρέσεις – ελάχιστες τίμιες εφημερίδες και ειδικά έντυπα που έκαναν σοβαρή δουλειά. Ωστόσο, άριστες πένες συμβιβάζονταν με το σύστημα για να αποκτήσουν χώρο έκφρασης, εξαιρετικοί ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί παραγωγοί και μια μεγάλη μάζα εντίμων ανθρώπων που δούλευαν στον χώρο, παρακολουθούσαν αποσβολωμένοι ή συμβιβασμένοι τα τεκταινόμενα και προσπαθούσαν απλώς να «κάνουν τη δουλειά τους». Το κλίμα όμως δεν το διαμόρφωναν αυτοί.

Πού βρισκόμαστε σήμερα; Καθώς το ελληνικό δράμα πλησιάζει στην κορύφωσή του και η ασωτία και ο μεγαλεπήβολος επιχειρηματικός παραγοντισμός έχουν εξανεμίσει τα νόμιμα και άνομα κέρδη δεκαετιών, το σύστημα που κυριάρχησε όλα αυτά τα χρόνια καταρρέει. Με τα περισσότερα θύματα βέβαια να προέρχονται από τη μεγάλη μάζα όσων δεν είχαν μερίδιο συμμετοχής στο «πάρτι», όπως συμβαίνει άλλωστε και στην ευρύτερη κοινωνία, στην οποία απευθύνεται ο σπίλος «Μαζί τα φάγαμε». Τα απομεινάρια του συστήματος προσπαθούν με νύχια και με δόντια να επιβιώσουν χρησιμοποιώντας όλες τις παλιές μεθόδους που καλά γνωρίζουν και προωθώντας έναν δημόσιο λόγο που ενθαρρύνει τον πιο ακραίο λαϊκισμό. Αυτό δε με την ελπίδα να συμπορευθούν με το λαϊκό αίσθημα και να προωθήσουν στην εξουσία πιόνια που θα τους επιτρέψουν να επιβιώσουν οι ίδιοι (την ώρα που η χώρα καταστρέφεται), πραγματοποιώντας την τελευταία λεηλασία τους κατά της Ελλάδας.

Η ζωή όμως πορεύεται με τη δική της νομοτέλεια. Τα σχέδιά τους αποδεικνύονται και ατελή και ατελέσφορα. Είναι οι προσπάθειές τους, των συφοριασμένων, σαν των Τρώων: καταδικασμένες. Η κρίση κινείται με ρυθμούς μανιώδεις και ανεξέλεγκτους, σε δρόμους απρόβλεπτους και ανεξερεύνητους, απαξιώνοντας και καταβροχθίζοντας τους γεννήτορές της, εκτός από τον χώρο του πολιτικού συστήματος εξουσίας, και εκείνους στον χώρο των ΜΜΕ.

— The Athens Review of Books

Για τους άστεγους της Αθήνας

2012-01-31T22:34:00.000+02:00

«Υπήρξε το ερώτημα αν είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στην κακή οικονομική κατάσταση που βρισκόμαστε. Εμείς αλλάξαμε οπτική απέναντι στο ζήτημα. Η νέα μας τοποθέτηση ήταν: Επειδή είμαστε σε κακή οικονομική κατάσταση πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα»!!

Πηγή: Athens voice

Την Τρίτη το πρωί γύρω στις 7:00 βρέθηκα στο κέντρο της Αθήνας. Έβρεχε και έκανε πολύ κρύο. Δυό βήματα από το Σύνταγμα, στην οδό Κολοκοτρώνη, σε στενές εσοχές του πεζοδρόμιου μπροστά από ακριβές βιτρίνες, είδα, σε απόσταση 10 μέτρων μεταξύ τους, δυο άστεγους. Κουλουριασμένοι πάνω σε μουλιασμένα χαρτόνια και τυλιγμένοι με βρώμικες παλιοκουβέρτες, αξύριστοι και άπλυτοι, αναδεύονταν δυο άντρες πάνω κάτω πενήντα χρονών. Δεν ήταν αλλοδαποί, έγχρωμοι, λαθρομετανάστες. Ήταν Έλληνες και όπου να ‘ναι θα έπρεπε να τα μαζεύουν και να μετακινηθούν αφού τα μαγαζιά θα άνοιγαν. Πού να πάνε όμως??

Σε κυριακάτικη εφημερίδα διάβασα εκτενές άρθρο – περιγραφή της κατάστασης. Υπήρχαν φωτογραφίες από κλειστό γυμναστήριο που άνοιξε για να φιλοξενήσει τη νύχτα άστεγους λόγω παγετού, φωτογραφίες από το βανάκι του Δήμου που έψαχνε και μοίραζε υπνόσακους και κουβέρτες στους δρόμους, συνεντεύξεις με αρμόδιους. «Θα δημιουργηθούν χώροι όπου οι άστεγοι θα διαμένουν την νύχτα, αλλά κάθε νύχτα αλλού για να μην δημιουργηθούν γκέτο», «συνεργαζόμαστε με την εκκλησία για συσσίτια», «κοινωνικό σουπερμάρκετ», «δωρεές σε αλυσσίδες σουπερμάρκετ», «διανομή τροφίμων»… Όλες οι άτσαλες, αδόμητες, ερασιτεχνικές, απαξιωτικές, γελοίες τελικά, μορφές «υποστήριξης».
Ο άστεγος στην χώρα μας πιστοποιείται επίσημα σαν ζητιάνος, τοποθετείται με τη βούλα στον πάτο της κοινωνικής απαξίας, χαρακτηρίζεται επίσημα σαν περιθώριο, το βάρος του απιθώνεται με αναίδεια στην πλάτη της φιλευσπλαχνίας του κόσμου και το κράτος με κτηνώδη βλακεία αποδίδει στον εαυτό του τον ρόλο του μαέστρου μιας ετερόκλητης ορχήστρας, της κοινωνίας, χωρίς να το νοιάζει που η ορχήστρα δεν έχει μπροστά της παρτιτούρα!
Ο άστεγος όμως δεν ήταν πάντα έτσι ούτε η υπερηφάνειά του τού επιτρέπει να κρέμεται απ’ το φορτηγό που μοιράζει σάντουιτς και κουβέρτες! Μέχρι χθες είχε δουλειά, σπίτι, οικογένεια, πλήρωνε φόρους, καλούσε φίλους, χάιδευε τα παιδιά του και κλείδωνε την πόρτα του το βράδυ. Δεν γεννήθηκε πάνω στα χαρτόκουτα, ούτε προπονήθηκε από νήπιο στην ζητιανιά! Πώς είναι δυνατόν να μην ανησυχεί κανείς ότι οι άνθρωποι αυτοί μπορεί και να αυτοκτονήσουν όταν πνιγμένοι από την αιφνίδια απώλεια της αξιοπρέπειας οδηγηθούν στην απόλυτη απόγνωση?
Εάν ζούμε σε μια κοινωνία που φροντίζει το παιδί να έχει σχολείο, ο άρρωστος νοσοκομείο, ο αδικημένος αστυνομία και δικαστήριο, τότε η κοινωνία αυτή πρέπει επίσης να φροντίζει ο άστεγος να έχει στέγη! Να την έχει επειδή την δικαιούται σύμφωνα με τις προβλέψεις αυτής της κοινωνίας. Κάποτε λέγαμε ο «κουτσός», ο «ανάπηρος», ο «κουφός». Σήμερα λέμε «άτομο με ειδικές ανάγκες» και ακόμη πιο εξελιγμένα: «άτομο με ειδικές δεξιότητες», δημιουργώντας για το «ελάττωμα» μια σημειολογική αναφορά αξίας και όχι το αντίθετο. Σε πλήρη σχιζοφρενική αντίθεση, επίσης σήμερα, η πολιτεία βαφτίζει με εξοργιστική απάθεια τον άνθρωπο που χτυπήθηκε από το βίαιο χαστούκι της ανεργίας και της ύφεσης «άστεγο» περιβάλλοντας ταυτόχρονα τον όρο με όλα τα χαρακτηριστικά του κοινωνικού περιθωρίου: πεζοδρόμιο, πείνα, ελεημοσύνη, σκόρπια τρόφιμα, ύπνος σε γήπεδα, μόλυνση…
Ο άστεγος δεν είναι πρόβλημα της κοινωνίας αλλά του κράτους. Στην Φινλανδία για παράδειγμα λειτούργησε με συγκλονιστική επιτυχία πρόγραμμα αντιμετώπισης των άστεγων θυμάτων της ύφεσης. Ο επικεφαλής του προγράμματος Juha Kaakinen, σε συνέντευξή του αναφέρει: «Υπήρξε το ερώτημα αν είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα στην κακή οικονομική κατάσταση που βρισκόμαστε. Εμείς αλλάξαμε οπτική απέναντι στο ζήτημα. Η νέα μας τοποθέτηση ήταν: Επειδή είμαστε σε κακή οικονομική κατάσταση πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα»!!
Αναζητήθηκε επιστημονική βοήθεια και το πρόγραμμα συνεργάστηκε με τον εξειδικευμένο επιστήμονα Dr Sam Tsemberis. (Γεννημένο το 1949 στην Σκούρα Λακωνίας, που διευθύνει παρόμοια προγράμματα στην Ουάσιγκτον, την Φιλαδέλφεια, την Ν. Υόρκη, το Βερμόντ κ.α.). Το πρόγραμμα είχε καταπληκτική επιτυχία στην Φινλανδία. Δημιουργήθηκαν αυτοτελείς μόνιμες κατοικίες διεσπαρμένες στους οικιστικούς ιστούς και το εγχείρημα ολοκληρώθηκε μέσα στα όρια του χρονοδιαγράμματος και του προϋπολογισμού του. Μελέτες που ακολούθησαν έδειξαν ότι το πρόγραμμα ήταν τελικά … κερδοφόρο (!!) αφού επιτευχθήκαν οικονομίες στις κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες που απαιτούσε η παρουσία των αστέγων στους δρόμους. Οι οικονομίες αυτές ήταν μεγαλύτερες από το κόστος του προγράμματος. Τώρα η δράση επεκτείνεται με στόχο την πλήρη εξάλειψη του προβλήματος μέχρι το 2015. (socialinnovationeurope.eu).
Έτσι λειτουργούν τα κράτη ακόμη και σε περιόδους κρίσης και μάλιστα ιδιαίτερα σε αυτές τις περιόδους. Εμείς άραγε αναζητήσαμε καλές πρακτικές για να αξιοποιηθούν τα 100 εκατομμύρια ευρώ που δώρισε προχθές το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος για να αντιμετωπιστούν τα κοινωνικά προβλήματα της κρίσης?? Διότι μόνον οι μπανανίες αυτοσχεδιάζουν επιστρατεύοντας τον βολονταρισμό και την ελεημοσύνη, ποντάροντας στην φιλευσπλαχνία, την άγνοια και τον επαρχιωτισμό.
Μόνον οι σημαίες ευκαιρίας στήνουν το τσουκάλι στην αυλή και μοιράζουν με την κουτάλα τη σούπα στην καραβάνα του άτυχου πολίτη. Μόνον οι χαραμοφάηδες της σάπιας Ελληνικής πολιτικής κουλτούρας δεν καταλαβαίνουν ότι στην πράξη είναι σαν να του πετάνε την σούπα στα μούτρα!

ο πρωθυπουργός της δραχμής έρχεται, καμαρώστε τον!

2012-01-31T11:37:00.000+02:00

Πηγή Kosmopolis

Ο Σαμαράς στην επίσκεψή του στην Ρωσία του Πούτιν, του μέγα υποστηρικτή του απατεωνίσκου Ευφραίμ, έκανε μια βαρύγδουπη δήλωση που δείχνει το στίγμα της φιλοσοφίας του και τι μας περιμένει.”η Ελλάδα έχει την θάλλασα η Ρωσία το χιόνι και ου δύο μαζί έχουμε την Ορθοδοξία”
ανατριχιαστικό;
Κάντε τώρα ένα συνδυασμό με τις σημερινές δηλώσεις Σόρος “μια ισχυρή οικονομική ελίτ στην Ελλάδα επιδιώκει την επιστροφή στην δραχμή…”
Μήπως αρχίζεται να καταλαβαίνετε ποιόν ετοιμάζει για πρωθυπουργό αυτή η ελίτ; Αρκεί να δει κανείς το MEGA πως στάζει μέλι ο Πρετεντέρης για τον Σαμαρά και φυσικά για ποιόν λόγο ο Σαμαράς έχει πάρει ως συμβούλους τον πρώην διευθυντή του Έθνους του Μπόμπολα και τον υιό Ψυχάρη του γνωστού συγκροτήματος Λαμπράκη.Τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμύδια;
Η οικονομική ελίτ των νταβατζήδων εταοιμάζει Σαμαρά για πρωθυπουργό της δραχμής που έρχεται σε επαφή με τον Πούτιν για τις συμμαχίες της επόμενης μέρας. Να το δούμε ως σενάριο συνομωσίας; θα δείξει…

Υπάρχει ακόμη «τρίτος δρόμος»

2012-01-30T09:47:00.000+02:00

του Νίκου Χριστοδουλάκη στο ΒΗΜΑ

..Η ύφεση συνιστά σήμερα την κυριότερη απειλή για την οικονομία και την κοινωνία, δυστυχώς όμως είναι τόσο βαθιά που δεν αντιμετωπίζεται πλέον με επί μέρους σωστές κινήσεις αλλά μόνο με μια ώθηση ικανή να με
ταδώσει μια μαζική αίσθηση αλλαγής κλίματος. Παρά τις ορθές επισημάνσεις πολλών ότι πρέπει να αλλάξουμε παραγωγικό μοντέλο και τις αυταπάτες μερικών άλλων ότι πρέπει πρώτα «να μας στρώσουν οι ξένοι», η Ιστορία διδάσκει το ακριβώς αντίστροφο: ότι πρώτα βγαίνεις από την ύφεση και πάνω στην πορεία ανάκαμψης εμπεδώνεις τις μεταρρυθμίσεις και αλλαγές. Σήμερα αυτό μπορεί να γίνει μόνο από ένα κύμα άμεσης ανάθεσης μεγάλων έργων με εξ ολοκλήρου χρηματοδότηση από τα 17 δισ. ευρώ του λεγόμενου «νέου σχεδίου Μάρσαλ» που εγκρίθηκε πρόσφατα και από το Ευρωκοινοβούλιο.
Αν η κυβέρνηση δεν είναι έτοιμη, την άμεση διαδικασία ανάθεσης και κατασκευής των έργων μπορεί να αναλάβει απευθείας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιουργώντας ένα «Εκτακτο Ταμείο Ανάπτυξης του Νότου» και κατευθύνοντας τα ευρωπαϊκά κονδύλια σε πραγματικά αναπτυξιακά έργα από οδικούς άξονες και βιολογικούς καθαρισμούς έως λιμάνια, πάρκα μικρομεσαίων και επενδύσεις σε εξαγωγικές επιχειρήσεις. Ετσι θα ανορθωθεί και η ανταγωνιστικότητα χωρίς την κατεδάφιση των κατώτερων μισθών και τα πειράματα εσωτερικής υποτίμησης.

Αν δρομολογηθεί μια πειστική έξοδος από την ύφεση, πολλά μπορούν να αλλάξουν και στο ίδιο το μνημόνιο. Ηδη έχει αρχίσει να συζητείται η ανασύνθεση των φόρων με άλλα ισοδύναμα μέτρα που δεν επιβαρύνουν άλλο τον μισθωτό και τον ειλικρινή επιχειρηματία. Η εμπιστοσύνη θα ενισχυθεί περισσότερο αν η εκταμίευση της δανειακής βοήθειας γίνεται με την εκπλήρωση ετήσιων στόχων, αντί να ζούμε κάθε τρεις μήνες το μελόδραμα υπαγόρευσης νέων μέτρων ή «αλλιώς θα μας βγάλουν από το ευρώ». Και τότε θα φανεί ότι πολλά που υπέστη η ελληνική οικονομία θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν λιγότερα πράγματα είχαν γίνει εγκαίρως και πιο αποφασιστικά.

Ο κ. Νίκος Χριστοδουλάκης είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο, πρώην υπουργός Οικονομίας.

Η πάλη των τάξεων του Θανάση Πολλάτου

2012-01-29T11:58:00.000+02:00

Όλο αυτό το συνονθύλευμα των συνδικαλιστών, των λαϊκιστών πολιτικών, των κομματικών γραφειοκρατιών, των ανθρώπων των μίντια, των ανθρώπων των πανεπιστημίων, των επιχειρηματιών, των αγανακτισμένων, ενοποιείται στα μάτια μου με βάση τη φαντασιακή ένταξή του σε ένα σύστημα και σε μία κουλτούρα.

Αναδημοσίευση από το arguments μέσω Μαργαρίτας

Έχω πάψει από καιρό να πιστεύω στη μαρξική θεωρία της πάλης των τάξεων· ίσως μάλιστα να μην την πίστεψα ποτέ. Δεν βλέπω γύρω μου εργάτες να αντιμάχονται τα αφεντικά τους, βλέπω μια κοινωνία να καταφάσκει σύσσωμη τη θεαματική και καταναλωτική της αναπαράσταση. Είναι επειδή, έχοντας διαβάσει τον Καστοριάδη και τον Λεφόρ, αναζητώ την τάξη όχι με βάση τα αντικειμενικά της χαρακτηριστικά, τη θέση των υποτιθέμενων μελών της στην παραγωγή, αλλά με βάση το βαθμό που η συνομάδωση αυτή συμμετέχει σε έναν ανταγωνισμό πολιτικό, φαντασιακό, πολιτισμικό της υπάρχουσας κοινωνικής θέσμισης. Η τάξη, έλεγε ο μεγάλος θεωρητικός του εργατικού κινήματος, ο Ε.Π. Τόμσον, δεν είναι ένα πράγμα, αλλά μια σχέση. Οι τάξεις για να είναι τάξεις πρέπει να συμπεριφέρονται σαν τάξεις, να ορίζουν τον εαυτό τους ως τέτοιες μέσα στην πράξη τους, στην διεκδίκησή τους και κυρίως στην τοποθέτησή τους απέναντι στο υπάρχον καθεστώς και στις άλλες τάξεις. Η εργατική τάξη υπήρξε, την περίοδο της ακμής του εργατικού κινήματος, μια πραγματική τάξη που αντιπροσώπευε μια νέα κοινωνική θέσμιση, μια άλλη κουλτούρα που βρισκόταν σε αντιπαράθεση με την κυρίαρχη (;) κουλτούρα της αστικής τάξης. Αυτό ίσχυε εκείνη την εποχή ως γενική αρχή, πράγμα που έκανε τον Μαρξ να προβάλλει αυτό το σχήμα σε ολόκληρη την ιστορία, γενικευτικά και λανθασμένα νομίζω στο βαθμό που αυτό έτεινε να αποτελέσει απόλυτο δόγμα. Και έγινε πράγματι απόλυτο δόγμα, ιδεολογία, ψευδής συνείδηση, ιδεοληπτική αναπαράσταση που υποκαθιστά την πραγματικότητα στα μυαλά των μαρξιστών που πασχίζουν μέχρι σήμερα να κρατηθούν με νύχια και με δόντια από ένα σχήμα που θέλουν να το βαφτίσουν υπεριστορικό ενώ δεν είναι. Συνεπώς, η περίφημη αντίθεση κεφαλαίου και εργασίας που κινεί τη σκέψη πολλών επιγόνων του Μαρξ, ακόμα και των πιο φιλελεύθερων, δεν πρέπει να υποστηρίζεται άκριτα, αλλά να υφίσταται τη βάσανο της αμφισβήτησης για να μπορούμε σε κάθε περίπτωση να ανακαλύπτουμε την αλήθεια της, την πρόσδεσή της στην πραγματικότητα.
Δε θέλω όμως να συνεχίσω αυτή τη σκέψη, η οποία έχει αναμφισβήτητα πολλές πτυχές και μπορεί να εγείρει πολλές αντιρρήσεις. Θέλω να σταθώ κάπου αλλού, για να συνδέσω τη θεωρία της τάξης με τη σημερινή κατάσταση. Ο Καστοριάδης και ο Λεφόρ, λοιπόν, προσπαθώντας να παραμείνουν μαρξιστές και να αποσυνδεθούν από το υπόδειγμα του κομουνιστικού ολοκληρωτισμού, εισηγήθηκαν πριν από 60 περίπου χρόνια μια νέα θεωρία. Για την ακρίβεια επρόκειτο για την αναθεώρηση μιας παλιάς θεωρίας, της θεωρίας του Μαρξ. Είπαν, λοιπόν, πως πρέπει να εγκαταλείψουμε την αυταπάτη πως η ρωσική κοινωνία ήταν μια αταξική κοινωνία ή μια κοινωνία που βαδίζει έστω προς τον σοσιαλισμό. Η ρωσική κοινωνία είναι μια ταξική κοινωνία όπου το ρόλο της κυρίαρχης τάξης δεν τον έχει η βδελυρή μπουρζουαζία, αλλά η γραφειοκρατική τάξη, η τάξη του Κόμματος. Η ταξικότητα της κοινωνίας και η εκμετάλλευση παραμένει, μόνο που την υπεραξία που παράγεται από την δραστηριότητα της κοινωνίας την καρπώνεται η γραφειοκρατική τάξη. Αυτή η ανάλυση μας επιτρέπει να ανοίξουμε λίγο τους ορίζοντές μας και να δούμε την τάξη εκτός του μαρξικού ιστορικιστικού πλαισίου.
Γιατί τα λέω όλα αυτά τώρα. Μου φαίνεται πως στην ελληνική περίπτωση, εμφανίζεται μερικούς αιώνες καθυστερημένο το φάντασμα μιας τάξης. Και δεν μιλάω για μια τάξη επαναστατική, μια τάξη που θέλει να αλλάξει τα πράγματα. Μιλάω για μια τάξη που είναι κυρίαρχη όπως η ρωσική γραφειοκρατία του Κόμματος. Συλλαμβάνω διαισθητικά, όλους όσους ο φίλος μας ο Λεό έχει ονομάσει παραστατικότατα insiders του συστήματος, ως μέλη μιας τάξης ή «τάξης» αν θέλετε. Όλο αυτό το συνονθύλευμα των συνδικαλιστών, των λαϊκιστών πολιτικών, των κομματικών γραφειοκρατιών, των ανθρώπων των μίντια, των ανθρώπων των πανεπιστημίων, των επιχειρηματιών, των αγανακτισμένων, ενοποιείται στα μάτια μου με βάση τη φαντασιακή ένταξή του σε ένα σύστημα και σε μία κουλτούρα. Προσοχή: φαντασιακή ένταξη δεν σημαίνει φανταστική ένταξη, όπως συχνά πιστεύεται. Η φαντασιακή ένταξη είναι απολύτως πραγματική, μόνο που αφορά σε μια κοινότητα νόων, τη συνέχει μια πολιτισμική διάσταση.
Το φαινόμενο αυτής εδώ της τάξης είναι απόλυτα διακομματικό. Αφορά στην υπεράσπιση του παλιού κόσμου, του κόσμου που δημιουργήθηκε από το ’81 και έπειτα, ενώ οι ρίζες του μπορούν να αναζητηθούν σε παλιότερες εποχές. Καθώς το βασικό μέλημα του συνονθυλεύματος αυτού είναι να μην αλλάξει τίποτα στην κοινωνία, το συνονθύλευμα αυτό είναι απολύτως συντηρητικό. Το πραγματικό διακύβευμα για την ελληνική κοινωνία δεν είναι, λοιπόν, ταξικό με την παραδοσιακή έννοια, αλλά ταξικό με την έννοια που προσπαθούμε να περιγράψουμε εδώ. Το σημαίνον δίπολο δεν είναι αριστερά – δεξιά, αλλά εκσυγχρονισμός ή συντήρηση των κοτζαμπασικών δομών του πελατειακού κράτους.

Ας μην μας ξενίζει το γεγονός ότι σχεδόν σύσσωμη η αριστερά εντάσσεται στο στρατόπεδο της υπεράσπισης του πελατειασμού. Οι πολιτισμικές ρίζες της ελληνικής αριστεράς βρίσκονται, όπως φαίνεται, στη γραφειοκρατική τάξη της ΕΣΣΔ και όχι στα αιτήματα του Διαφωτισμού. Όποιος πλησιάσει τους χώρους όπου η αριστερά είναι κυρίαρχη, όπως το πανεπιστήμιο ή η τέχνη, θα διαπιστώσει ότι τα κομματικά διαπιστευτήρια ή η επαναστατικοφροσύνη αποτελούν επαρκές εφόδιο για την επαγγελματική, συνδικαλιστική και κοινωνική ανέλιξη.
Η τάξη που προσπαθούμε να περιγράψουμε χαρακτηρίζεται κατά απόλυτο τρόπο από τους όρους των πελατειακών σχέσεων. Και είναι μάλιστα σκόπιμο να παρατηρήσουμε ότι το χαρακτηριστικό του πελατειασμού αποτελούσε ίδιον και της ρωσικής γραφειοκρατίας. Και εκεί, όπως κι εδώ η κοινωνική ανέλιξη και η οικογενειακή ευημερία ταυτιζόταν με την δυνατότητα πρόσβασης στα ενδότερα του κομματικογραφειοκρατικού συστήματος για την εξασφάλιση κάποιας χάρης. Η ακριβής αντίθεση προς τη δημοκρατική απαίτηση της ισότητας, της ισονομίας και της αξιοκρατίας, δηλαδή. Η κομματογραφειοκρατική τάξη ασκεί την εξουσία της μεσολαβώντας μεταξύ των πολιτών και του κράτους. Τα μέλη της κομματικογραφειοκρατίας παρεμβαίνουν ως εκπρόσωποι των συνδικαλιστικών οργανώσεων, ως εκπρόσωποι των κομματικών νεολαιών που λυμαίνονται τα πανεπιστήμια, ως τοπικοί κομματικοί παράγοντες, ως κομματικοί επιχειρηματίες για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα των εντολέων τους.

Το κομματικογραφειοκρατικό σύστημα συνιστά τον δίαυλο επικοινωνίας και ανταλλαγής εξυπηρετήσεων μεταξύ επιμέρους πόλων. Ο όρος της συνοχής του είναι τα κόμματα. Αυτός είναι ο ρόλος των κομμάτων στην ελληνική περίπτωση, σε αντίθεση με τον δέοντα ρόλο τους στα φιλελεύθερα δημοκρατικά πολιτεύματα που εξηγεί πολύ σωστά αντιτασσόμενος στον λαϊκισμό ο Γιώργος Σιακαντάρης. Η άνοδος τους λαϊκισμού, η απαξίωση του πολιτικού συστήματος και ο άκριτος καταγγελτισμός με τη λογική της συλλογικής ευθύνης όλων των πολιτικών, που χαρακτήρισαν το κίνημα των αγανακτισμένων αποτελεί μια διαμαρτυρία ενάντια στην αδυναμία της κεφαλής να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις της βάσης του πελατειακοκομματικογραφειοκρατικού συστήματος. Το διαρραγέν κοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολίτευσης ήταν ακριβώς αυτό: η σιωπηλή συμφωνία του πελατειασμού.
Το στρατόπεδο των insiders του συστήματος, η κυρίαρχη τάξη αποτελούνταν από το σύνολο όσων συμμετείχαν άμεσα στο πελατειακό σύστημα, αλλά όχι μόνο. Περιελάμβανε όσους διοριζόταν στο δημόσιο, όσους μεσολαβούσαν για να διοριστούν και όσους εν τέλει τους διόριζαν· όσους έπαιρναν παράνομες επιδοτήσεις, όσους μεσολαβούσαν για να τις πάρουν και όσους εν τέλει τις έδιναν. Οι τρεις εμπλεκόμενοι πόλοι αντιστοιχούσαν σε τρία επίπεδα του πελατειακού συστήματος. Ο πρώτος αντιστοιχούσε στη βάση, ο δεύτερος σε μεσαία στελέχη (κομματάρχες, τοπικοί παράγοντες, μητροπολίτες, επικεφαλής κομματικών νεολαιών, συνδικαλιστές, δημοσιογράφοι κ.λπ.) και ο τρίτος σε ανώτερα στελέχη του πελατειακού συστήματος (βουλευτές, υπουργοί, υψηλόβαθμα στελέχη της δημόσιας διοίκησης, δήμαρχοι, γενικοί γραμματείς υπουργείων, διευθυντές δημοσίων οργανισμών κ.λπ.). Η βάση ήταν ιδιαίτερα πολυπληθής, καθώς η πλειοψηφία της κοινωνίας ζητούσε και ζητά ακόμα χάρες από το πελατειακό σύστημα για να διοριστεί από το παράθυρο, για να μετατεθεί ευνοϊκά το παιδί της που υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία, για να πάρει το πτυχίο της, για να επιδοτηθεί, για να κλείσει μια δουλειά με το δημόσιο, για να αποφύγει να πληρώσει φόρους, κλήσεις, πρόστιμα κ.λπ.
Στο εσωτερικό του πελατειακού συστήματος, το οποίο λειτουργεί με τους όρους μιας εγκληματικής οργάνωσης σε επίπεδο κοινωνίας αναπτύχθηκαν αντίστοιχες συμπεριφορές και οργανώσεις που κέρδιζαν το κάτι παραπάνω διά της ανοχής του συστήματος ή διά της διαπλοκής μαζί του: πυρήνες διαφθοράς στη δημόσια διοίκηση, στην αστυνομία, στις υπηρεσίες υγείας, φορο/εισφοροδιαφυγή. Η υπέρβαση των όρων που διέπουν το τοπίο του πελατειασμού αποτελεί, όπως είναι φυσικό και εμφανές, αιτία πολέμου για όλους τους παράγοντες αυτού του συστήματος.
Για να έχουμε μια πλήρη εικόνα της κυρίαρχης τάξης, πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας σχεδόν το σύνολο της κοινωνίας, όσους δηλαδή έμμεσα ή άμεσα έχουν προσποριστεί ιδιοτελή οφέλη από την κατάσταση αυτή. Οι εξαιρέσεις των outsiders είναι πολύ λίγες, αλλά οι διαβαθμίσεις του «μαζί τα φάγαμε» είναι υπαρκτές. Το κεντρικό πρόβλημα παραμένει δυσεπίλυτο: στη γενική κουλτούρα της κοινωνίας ο τρόπος των πελατειακών σχέσεων έχει εμπεδωθεί ως ο μοναδικός τρόπος να χειρίζεται τις υποθέσεις της και ως ο μοναδικός τρόπος να έρχεται σε επαφή με το κράτος.
Καταλήγω σε μία άλλη διαπίστωση του Καστοριάδη, βγαλμένη, επίσης, από άλλο πλαίσιο. Το ερώτημα τελικά σήμερα είναι ποιος και ποια είναι υπέρ αυτού του συστήματος και ποιος και ποια είναι εναντίον του. Είναι σαφές ότι οι διακομματικοί υπερασπιστές του πελατειακού συστήματος, είτε αγνοώντας τη χρεοκοπία του είτε επιθυμώντας να φορτώσουν σε άλλους τις συνέπειές της, συμπεριφέρονται ως τάξη, αρχίζουν να αισθάνονται ως μέλη ενός μετώπου που εργάζεται για την άρση κάθε προσπάθειας μεταρρύθμισης που θα πλήξει την κυρίαρχη θέση της τάξης τους μέσα στην κοινωνία. Η επιλογή του συνθήματος «πίσω στη δραχμή» είναι ψυχαναλυτικά αποκαλυπτική. Η δραχμή συμβολίζει την παραμονή στο παρελθόν του καθ’ ημάς κοτζαμπασισμού, τη φυγή προς τα πίσω. Είναι το κύκνειο άσμα των βαμπίρ του κομματικογραφειοκρατικού συστήματος, η πολεμική ιαχή ενάντια σε ένα μέλλον που μοιάζει να τους κυκλώνει. Το αν η αυριανή θα είναι η μέρα των ζωντανών νεκρών μένει να φανεί.
Η μόνη ελπίδα είναι πως τα περισσότερο δυναμικά και δημιουργικά κομμάτια της κοινωνίας, αυτά δηλαδή που μπορούν να επιφέρουν μια ποιοτική αλλαγή προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισμού και του εξορθολογισμού της κοινωνίας, συνειδητοποιούν το αδιέξοδο και αποδέχονται την αναγκαιότητα των αλλαγών. Και αυτοί είναι, συνήθως, αυτοί που έχουν λίγα να χάσουν, αυτοί που η εμπλοκή τους με την κομματικογραφειοκρατική τάξη που υπερασπίζεται το φαιοκόκκινο μέτωπο της αριστεράς, της ακροδεξιάς και του βαθέος κομματισμού είναι μόνο έμμεση. Το βέβαιο πάντως είναι αυτό που γράφει ο Φώτης Γεωργελές: «Υπάρχουν µόνο 2 πολιτικές παρατάξεις που διαπερνούν οριζόντια τα κόµµατα. Η µια αποφασισµένη να προχωρήσει σε µεταρρυθµίσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης µήπως σωθεί η χώρα και ξαναγίνει κανονική, ικανή να ζήσει τους πολίτες της. Και η άλλη που αποκρούει κάθε αλλαγή, που προσπαθεί να διατηρήσει το κατεστηµένο σύστηµα εξουσίας, που οδηγεί στη δραχµή, τους ολιγάρχες, τους µαυραγορίτες. Όσο οι δυο αυτές παρατάξεις δεν ξεχωρίζουν, η σωτηρία µας επαφίεται µόνο στους ξένους. Αλλά ποτέ κανείς δεν σώνεται αν δεν θέλει να σωθεί».

Επισκεφτείτε το arguments εδώ. Αξίζει.

Διαβάζοντας τον Σημίτηl

2012-01-26T13:49:00.000+02:00

Του Ν. Μπίστη
Μετά την ομιλία του Κώστα Σημίτη στο ίδρυμα Ηeinrich Boell στο Βερολίνο την 23-1-2012 με τίτλο « Ελλάδα quo vadis;» άρχισε η καθιερωμένη συζήτηση και μουρμούρα. Οι περισσότεροι από τους δυσφορούντες...είναι βέβαιο ότι δεν μπήκαν στον κόπο να διαβάσουν την ομιλία αλλά περιορίστηκαν σε τίτλους. Το ίδιο έκαναν και όλα αυτά τα χρόνια όταν ο Κώστας Σημίτης από τον Δεκέμβριο του 2008 προειδοποιούσε για τα επερχόμενα αδιέξοδα. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που ενώ τότε γκρίνιαζαν γιατί μιλούσε και «υπονόμευε» την εθνική προσπάθεια τώρα διαμαρτύρονται γιατί δήθεν μίλησε με καθυστέρηση. Αλλά scripta manent και είναι ευκαιρία για όσους δεν διάβαζαν όταν έπρεπε (αρρώστια μεταδοτική εσχάτως) να το κάνουν τώρα ώστε να ανακαλύψουν -έστω και με καθυστέρηση- την κόκκινη γραμμή που διαπερνά όλα τα κείμενα του.

Στην συζήτηση στην Βουλή για τον προϋπολογισμό στις 18 Δεκεμβρίου προειδοποιούσε:

Αποτελεί κοινό μυστικό στους κύκλους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η Ελλάδα δεν προσαρμόζεται στις επιταγές της ΟΝΕ και ότι επίσης οι όποιες νουθεσίες και επιτηρήσεις δεν αρκούν. Θεωρούν ότι η τωρινή πολιτική ηγεσία της χώρας, που στηρίχθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε όλες τις σημαντικές επιδιώξεις της, την απογραφή, την αναθεώρηση του ΑΕΠ, την γρήγορη ολοκλήρωση της διαδικασίας της επιτήρησης, εκμεταλλεύτηκε αυτή τη συμπαράσταση για να χειροτερεύσει κατά πολύ τα πράγματα και να μην τηρήσει δεσμεύσεις. Απλά, τους κορόιδεψε. Η Ελλάδα, πιστεύουν, καλό θα ήταν να αναγκαστεί να προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Δ.Ν.Τ.) για να εξασφαλίσει τον απαραίτητο δανεισμό, ώστε η παρακολούθηση της Ελληνικής οικονομίας να είναι αρμοδιότητά του και όχι φροντίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Αφορμές για μια τέτοια κίνηση μπορούν, να βρεθούν, αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία. Η Ελλάδα σύμφωνα με τον προϋπολογισμό που συζητάμε θα πρέπει να δανειστεί το 2009 τουλάχιστον 40 δις. αλλά πιθανότατα ένα ποσό 50 δις. Τα χρήματα στις διεθνείς χρηματαγορές θα είναι δύσκολο να βρεθούν την περίοδο που θα επιδιώξει τον δανεισμό η Ελλάδα. Γιατί και άλλες χώρες και προπαντός ξένες τράπεζες θα επιθυμούν να δανειστούν και θα προσφέρουν ικανοποιητικότερο επιτόκιο ή περισσότερη φερεγγυότητα. Στην περίπτωση που παρουσιαστούν δυσκολίες δανεισμού του ελληνικού κράτους θα έχει δοθεί η αφορμή να διατυπωθεί η υπόδειξη, ότι η λύση του προβλήματος θα πρέπει να επιζητηθεί μάλλον με προσφυγή στο Δ.Ν.Τ. Θα είναι μια ταπεινωτική για την Ελλάδα εξέλιξη, η πιο καταστροφική κατάληξη της διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.

Ίσως η κυβέρνηση και τα στελέχη της Νέας Δημοκρατίας ή και άλλοι δεν ανησυχούν ή και αν ανησυχούν δεν αισθάνονται ότι πρέπει να αντιμετωπίσουν με αποτελεσματικότητα την δύσκολη κατάσταση που διαμορφώνεται.

Βυθισμένοι στην μακαριότητα τους η ΝΔ δια του κ. Αλογοσκούφη τον ειρωνεύτηκε ενώ «οι άλλοι», δηλαδή το ΠΑΣΟΚ, διέρρευσαν την δυσφορία τους. Θεωρούσαν ότι η προειδοποίηση δυσχέραινε την επικείμενη εκλογική νίκη που στηριζόταν στην αυταπάτη (επιεικώς) ότι «λεφτά υπάρχουν. Αλλά και η παραδοσιακή Αριστερά αγρόν ηγόρασε. Δείτε τις ομιλίες όλων στην Βουλή και τις παρεμβάσεις στον δημόσιο διάλογο. Ή δεν έβλεπαν ή έχωναν το κεφάλι τους στην άμμο χτυπημένοι από το σύνδρομο της στρουθοκαμήλου.Συνεχίστηκε από μέρους του μια πληθώρα έμμεσων προειδοποιήσεων, μήπως και αντιληφθούν την κινούμενη άμμο στην οποία βυθίζονταν. Και στις 7 Απριλίου 2011 με άρθρο του στην «Καθημερινή» με τίτλο «Απορίες» αμφισβήτησε άμεσα και με απόλυτη σαφήνεια την δυνατότητα να επιτευχθούν οι στόχοι του Μνημονίου. Έγραφε όταν η κυβέρνηση πανηγύριζε για τις αποφάσεις της Συνόδου Κορυφής της 25ης Μαρτίου:

Η εμπειρία έχει δείξει ότι ένα χρέος που ξεπερνά το 100% του ΑΕΠ δεν είναι βιώσιμο. Κατά την επικρατούσα αντίληψη το χρέος δεν πρέπει να ξεπερνά το 90% του ΑΕΠ. Μπορεί να αντιμετωπιστεί ακόμη και όταν φτάσει επίπεδα περί το 100% του ΑΕΠ αλλά οπωσδήποτε με όλο και πιο αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της χώρας. Το ελληνικό χρέος ύψους περίπου 153% του ΑΕΠ είναι από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δραστική μείωσή του ήταν και είναι λοιπόν αναγκαία. Όμως το χρονικό διάστημα περιορισμού του και ο ρυθμός μείωσης των ετησίων ελλειμμάτων θα έπρεπε να είναι πολύ πιο εκτεταμένα από τα προβλεπόμενα στο Μνημόνιο. Η πολιτική μείωσης με κάθε τρόπο σε ελάχιστο χρόνο περιορίζει την οικονομική δραστηριότητα και την ανάπτυξη. Η χώρα οδηγήθηκε σε καθοδική σπειροειδή πορεία την οποία δύσκολα θα ανατρέψει. Οι ρυθμίσεις που πετύχαμε στη Σύνοδο Κορυφής για την επιμήκυνση του χρόνου εξόφλησης του δανείου και τη μείωση του επιτοκίου βελτιώνουν μεν αλλά όχι αποφασιστικά τη θέση μας. Μειώνουν τα 345 δις που χρωστάμε μόνο κατά 10 δις περίπου. Ο ρυθμός ανάπτυξης είναι καθοριστικής σημασίας για την αντιμετώπιση της κρίσης. Υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης εξασφαλίζουν πόρους για την μείωση του χρέους. Χαμηλοί ρυθμοί αντίθετα επιτείνουν την κρίση. Η ύφεση προβλέπεται να συνεχισθεί το 2011 με μείωση του ΑΕΠ κατά 3%. Για τα επόμενα χρόνια προβλέπεται από το Μνημόνιο ονομαστική ανάπτυξη περί το 4% του ΑΕΠ ετησίως, ένας στόχος χαμηλός, αλλά δύσκολα πραγματοποιήσιμος με βάση τη μέχρι τώρα εμπειρία. Αν το τραπεζικό σύστημα συναντήσει δυσκολίες χρηματοδότησης, η εξέλιξη θα είναι δυσμενής. Ο απεγκλωβισμός από την κατάσταση αυτή δεν είναι εύκολος και δεν θα επέλθει αυτόματα. Χρειάζονται επενδύσεις, αλλά το οικονομικό κλίμα δεν τις ευνοεί. Ο ρυθμός ανάπτυξης στην Ευρωζώνη δεν πρόκειται ν’ αυξηθεί θεαματικά τα επόμενα χρόνια. .

Πρόκειται για τα ίδια σχεδόν λόγια που χρησιμοποίησε πριν λίγες μέρες στο Βερολίνο περιγράφοντας «το μοιραίο πολιτικό λάθος».

Η συμφωνία μεταξύ της ΟΝΕ και της Ελλάδας για την πολιτική, που οφείλει να εφαρμόσει η Ελλάδα, ώστε να της χορηγηθεί το σύνολο των δόσεων του συμφωνηθέντος δανείου, γνωστή ως Μνημόνιο, συντάχτηκε χωρίς να υπάρχει ικανοποιητική προετοιμασία και λειτούργησε με τρόπο που επιδείνωσε την κατάσταση. Το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν ότι απαιτούσε από την Ελλάδα να αποκαταστήσει σε μόλις τρία χρόνια δηλαδή μέχρι το 2013 μια δημοσιονομική κατάσταση σύμφωνη με τις επιταγές των Συνθηκών, να περιοριστεί δηλαδή το έλλειμμά της από 15,4% του ΑΕΠ σε 3% δηλαδή κατά 12%. Για να επιτευχθεί αυτό το αποτέλεσμα η περικοπή των δαπανών θα έπρεπε να φτάσει το 18% συνολικά, ώστε να καλυφθούν οι μειώσεις εσόδων λόγω της υποχώρησης της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτοί οι όροι συνεπάγονταν περιορισμούς στις δαπάνες και επιδόσεις ως προς την αναπτυξιακή προσπάθεια που ξεπερνούσαν κατά πολύ αυτό που μπορούν να επιτύχουν χώρες με πολύ καλύτερες προϋποθέσεις ανάκαμψης απ’ ό,τι η Ελλάδα. Ήταν εξωπραγματικοί. Το Μνημόνιο δεν προέβλεπε επίσης ειδική ρύθμιση να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις της περικοπής δαπανών στις επενδύσεις, όπως π.χ. τη δυνατότητα άντλησης των πόρων των διαθρωτικών ταμείων χωρίς να υπάρχει εθνική συμμετοχή. Το αποτέλεσμα ήταν η Ελλάδα να επιτύχει μεν περιορισμό του ελλείμματος κατά 6% του ΑΕΠ περίπου συνολικά το 2010 και το 2011, γνώρισε όμως μια πρωτόγνωρη ύφεση για τα χρόνια 2009-2012 πολύ υψηλότερη εκείνης που καθόριζε το Μνημόνιο. Αντί για 8,6% περίπου υπολογίζεται να φτάσει συνολικά στο -15% περίπου. Οι αισιόδοξες προβλέψεις του Μνημονίου για αρχή ανάπτυξης από το 2012, πρωτογενή πλεονάσματα ήδη από το 2012 και προσφυγή στις διεθνείς αγορές για δανεισμό επίσης από το 2012 αποδείχθηκαν τελείως λανθασμένες. Η ύφεση και η αβεβαιότητα ματαίωσαν τέλος τα όποια σχέδια επενδύσεων.

Οι συντάκτες του Μνημονίου είχαν παραλείψει επίσης να συναρτήσουν τους στόχους τους με τις πραγματικές εξελίξεις, να προβλέψουν δηλαδή ότι σε περίπτωση ύφεσης θα παρατείνεται αυτόματα ο χρόνος πραγματοποίησης των στόχων ή και θα περιορίζονται ορισμένες επιδιώξεις. Ήταν ένα πολιτικά μοιραίο λάθος. Η παράλειψη είχε ως αποτέλεσμα να εξακολουθεί το αρχικό σκληρό πρόγραμμα λιτότητας παρά την ύφεση που επήλθε και να επιτείνει κατά πολύ την ύφεση.

Θα θυμάστε την οργή με την οποία αντιμετώπισαν κυβερνητικοί κύκλοι το άρθρο του στην Καθημερινή. Εγκλωβισμένοι στον μονόδρομο τους και με την ανασφάλεια του αδαούς ανακάλυψαν εκ νέου υπονόμευση. Αλλά και οι άλλοι, δεξιοί και παραδοσιακοί αριστεροί, έκαναν ότι δεν άκουσαν. Γιατί ο Σημίτης δεν έδειξε να συγκινείται από το ουγγρικό μοντέλο το οποίο μέχρι πρότινος -δηλαδή μέχρι την κατάρρευση του- θαύμαζαν οι επιτελείς του «ανένδοτου» κ. Σαμαρά, ούτε βέβαια από τις ασυνάρτητες κραυγές της παραδοσιακής αριστεράς. Και οι δυο αυτές υποτιθέμενες λύσεις προετοιμάζουν το έδαφος για την δραχμή και την καταστροφή. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι μέσα στην ΝΔ και τον ΣΥΡΙΖΑ (το ΚΚΕ δεν είχε πρόβλημα αφού προπαγανδίζει την έξοδο από την ΕΕ) το τελευταίο διάστημα πυκνώνουν οι λαϊκίστικες φωνές για επιστροφή στην δραχμή.

Θα θυμάστε επίσης ότι η οργή και η αμηχανία κυβέρνησης και αξιωματικής αντιπολίτευσης κορυφώθηκαν όταν σε συνέντευξη του στο «ΒΗΜΑ της Κυριακής» τάχθηκε καθαρά υπερ της ταχείας αναδιάρθρωσης του χρέους. Θυμίζω μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

Μια καλά προετοιμασμένη αναδιάρθρωση θα βελτιώσει ουσιαστικά τη θέση μας. Ήδη τώρα δεν ξέρουμε πώς θα βγάλουμε πέρα το 2012 και το 2013, μια που είναι πολύ πιθανό να μην εξασφαλίσουμε δανεισμό με ένα ανεκτό επιτόκιο. Το ζητούμενο δεν είναι να τα καταφέρουμε «κουτσά στραβά» με βάση τις ισχύουσες ρυθμίσεις. Η εμπειρία δείχνει, ότι μια λύση που κινείται στα απώτατα όρια των δυνατοτήτων της οικονομίας δεν αποτελεί ενδεδειγμένη αντιμετώπιση ενός προβλήματος. Είναι επιπόλαιο να ελπίζουμε ότι τα επόμενα 20 χρόνια, που κατά τα διάφορα σενάρια είναι ο αναγκαίος χρόνος για την πλήρη ομαλοποίηση της κατάστασης, δεν θα προκύψουν οικονομικές αναταραχές, νομισματικές κρίσεις, ανατιμήσεις του πετρελαίου. Θα απορρυθμίσουν το μηχανισμό τακτοποίησης του χρέους που με τόση επιμέλεια και κόπο δημιουργήσαμε. Θα αναπαράγονται οι κρίσεις. Χρειάζεται μια λύση που θα έχει σταθερότητα και δεν θα ακυρωθεί από τις μεταγενέστερες διεθνείς εξελίξεις. Η αναδιάρθρωση ξεκαθαρίζοντας το τοπίο μπορεί να απελευθερώσει δυνάμεις. Τα επόμενα 15-20 χρόνια πρέπει να είναι περίοδος στην οποία θα ξαναχτίσουμε με αισιοδοξία μια σταθερή οικονομία και θα επανενταχτούμε στην ευρωπαϊκή εξέλιξη και όχι ένα διάστημα μιζέριας, όπου θα ζούμε στο έλεος των κλυδωνισμών της παγκόσμιας οικονομίας.

...Οι τράπεζες που έχουν δανείσει την Ελλάδα επίσης δεν θα είναι σύμφωνες με την περικοπή των απαιτήσεών τους. Δεν θέλουν να χάσουν χρήματα. Αλλά δεν είναι κατανοητό γιατί οι Έλληνες πολίτες και ιδίως οι εργαζόμενοι θα πρέπει οπωσδήποτε να ζήσουν για είκοσι χρόνια περίπου σε κατάσταση στενότητας και συνεχών δυσκολιών λόγω των υψηλών επιτοκίων που συμφωνήθηκαν σε μια κατάσταση κρίσης. Οι περιφερειακές χώρες της Ένωσης πληρώνουν όχι μόνο τις απροσεξίες και τις λανθασμένες πολιτικές τους αλλά και τις ανισορροπίες που προκαλεί το χάσμα ανάπτυξης μεταξύ Βορρά και Νότου. Η αντιμετώπιση των συνεπειών αυτού του χάσματος απαιτεί κοινοτική αλληλεγγύη και διευκόλυνση των οφειλετριών χωρών...

Αναδιαρθρώσεις είναι σκόπιμο να μην καθυστερούν. Η Ελλάδα με το δάνειο των 110 δις εξοφλεί παλαιούς ιδιώτες ομολογιούχους δημιουργώντας νέες υποχρεώσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ τις οποίες θα εξοφλήσει στο μέλλον. Με την πάροδο του χρόνου το χρέος προς τους ιδιώτες ομολογιούχους (κυρίως τις τράπεζες του εξωτερικού) μετατρέπεται έτσι σε νέο χρέος προς τους Διεθνείς Οργανισμούς που μας στηρίζουν. Οι νέες αυτές υποχρεώσεις δεν μπορούν να περικοπούν γιατί προέκυψαν από αιτήματα της Ελλάδας για βοήθεια και συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο των διεθνών σχέσεών της. Όσο λοιπόν καθυστερεί η αναδιάρθρωση τόσο αυξάνεται το χρέος που δεν μπορεί να αναδιαρθρωθεί. Περιορίζεται έτσι το αποτέλεσμα το οποίο επιδιώκεται, το χρέος παραμένει υψηλό. Η καθυστέρηση έχει επίσης αρνητική επίδραση στο κλίμα των αγορών. Όλο και περισσότεροι αναλυτές αμφιβάλλουν για τη δυνατότητα της Ελλάδας να εξοφλήσει το σύνολο του χρέους της. Είναι επόμενο λοιπόν το επιτόκιο του δανεισμού της χώρας να παραμένει απαγορευτικό. Υπό τις συνθήκες αυτές η αναδιάρθρωση πρέπει να επαναφέρει σαφήνεια για το μέλλον. Πρέπει να είναι πειστική και να αποτελεί βιώσιμη λύση. Μια ατελής αναδιάρθρωση θα προκαλέσει την ένταση των αμφιβολιών για τη δυνατότητα θετικής έκβασης της κρίσης με αποτέλεσμα τη φυγή των καταθέσεων προς το εξωτερικό και τον αισθητό περιορισμό των ισχνών δυνατοτήτων ανάκαμψης.

Νομίζω ότι δεν χρειάζεται να παραθέσω και άλλα κομμάτια για να αποδειχθεί ότι η πολιτική είναι πράγματι η τέχνη του προβλέπειν. Και αμέσως μετά «του συστηματικώς εργάζεσθαι». Και για να γίνουν και τα δύο πρέπει να ανοίγεις και κανένα βιβλίο, να παρακολουθείς τις εξελίξεις. Δεν ευτυχήσαμε μετά το 2004. Και το μέλλον δυσοίωνο.

Η πόλη γουστάρει

2012-01-25T15:48:00.000+02:00

πηγή aristerok

Θέλω να σας ευχαριστήσω που μου δώσατε αυτό το βήμα. Με τιμάτε με την επιλογή σας. Την θεωρώ σημαντική ευκαιρία γιατί συμπίπτει με την κατάρτιση του απολογισμού του πρώτου χρόνου της δημοτικής αρχής της Θεσσαλονίκης, όπου και έχουμε εξάγει συμπεράσματα που δεν αφορούν μόνο την πόλη μας αλλά τολμώ να πω και το σύνολο της επικράτειας.

Θα επικεντρωθώ σε τέσσερα σημεία. Πρώτον, και άκρως επίκαιρο, στην διαχείριση των οικονομικών. Δεύτερον, και εξαιρετικά σημαντικό στην διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Τρίτον, στην αναπτυξιακή ατζέντα της πόλης. Τέταρτον, σε δύο άρρηκτα συνδεδεμένες έννοιες, στην άντληση πόρων και στην απόκτηση δικαιοδοσιών σε τοπικό επίπεδο.

Διαχείριση των Οικονομικών

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης κατάφερε να μειώσει αντί να αυξήσει τις υποχρεώσεις του προς του προμηθευτές του το 2011, από 40 σε 20 εκ ευρώ, και να μειώσει αντί να αυξήσει τα δημοτικά τέλη, τους φόρους του δηλαδή, κατά 7 %, για το 2012. Κατάφερε δηλαδή ο δήμος μας να βάλει χρήματα στην αγορά της πόλης αντί να τα τραβήξει, να ενισχύσει αντί να αποδυναμώσει την τοπική οικονομία. Πως το κατάφερε; Ασκώντας συστηματική επιμέλεια στην διαχείριση των μη-μισθολογικών λειτουργικών δαπανών, δηλαδή στην προμήθεια και ανάλωση των προϊόντων και υπηρεσιών που είναι απαραίτητα για την επιτέλεση του έργου του, και μειώνοντας κατακόρυφα τις πλασματικές υπερωρίες ιδίως στην καθαριότητα. Είμαστε πια απολύτως πεπεισμένοι ότι μπορούμε να μειώσουμε τις μη-μισθολογικές μας λειτουργικές δαπάνες κατά 20-30 % μέχρι το τέλος της πρώτης μας θητείας βελτιώνοντας ταυτόχρονα το παραγόμενο έργο. Αυτή η μείωση δεν συνιστά οριζόντιες περικοπές αλλά την μεθοδική και χρηστή διαχείριση των υλικών μας πόρων και την επιχειρησιακή αναβάθμιση των σημαντικότερων λειτουργιών μας. Είμαστε εξίσου πεπεισμένοι, ότι ακόμα και τώρα, που η χώρα είναι στα πρόθυρα της χρεωκοπίας, η δημόσια διοίκηση στο σύνολο της σπαταλά ένα περίπου 20 % των συνολικά διαθέσιμων πόρων της. Αυτό το γνωρίζουν σίγουρα οι πιστωτές μας πρέπει να το μάθει όμως και ο Ελληνικός λαός, διότι μόνο έτσι θα ασκηθεί ανηλεής όσο και δημοκρατική πίεση προς το πολιτικό και διοικητικό σύστημα να εκλογικεύσει τις λειτουργίες του και να απελευθερωθούν πόροι για την παραγωγή αναντικατάστατων δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών.

Δεν έχουμε όμως μόνο μειώσει τις δαπάνες μας αλλά έχουμε διευρύνει και τους πόρους μας ιδρύοντας ουσιαστικά και στελεχώνοντας με υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό το Γραφείο Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων. Για να εξασφαλίσουμε αυτό το αποτέλεσμα όμως και εγώ αλλά και οι αντιδήμαρχοι μου έχουμε αναλώσει σημαντικό χρόνο προωθώντας τις υποψήφιες προτάσεις μας για χρηματοδότηση στην κεντρική διοίκηση, η αδιαφορία και καθυστέρηση της οποίας συνεχίζει να είναι παροιμιώδης. Σε κάθε περίπτωση λεφτά όντως υπάρχουν, εφόσον η πολιτική εξουσία είναι διατεθειμένη να στελεχώσει αξιοκρατικά τις υπεύθυνες υπηρεσίες, να αφιερώσει χρόνο στην επιλογή αυτών των ευρωπαϊκών προγραμμάτων που εξυπηρετούν τις προτεραιότητες πολιτικής της και να υποστηρίξει με το βάρος και επιρροή που διαθέτει την έγκριση και εκταμίευση των σχετικών πόρων – και αυτό κάνουμε και θα συνεχίσουμε να κάνουμε στον Δήμο Θεσσαλονίκης.

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού

Για όσους από εμάς προέρχονται από την αγορά και τώρα ασκούν πολιτική εξουσία αυτό που είναι άμεσα κατανοητό είναι ότι στην δημόσια διοίκηση της χώρας δεν υπάρχει σύγχρονη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Υπάρχει μόνο η διαχείριση αυτής της κατηγορίας του πελατειακού συστήματος που αφορά τον δημόσιο ή δημοτικό υπάλληλο, από την πρόσληψη του μέχρι την ανέλιξη του. Και όμως στο ανθρώπινο δυναμικό της δημόσιας διοίκησης υπάρχουν τεράστιες κρυμμένες αξίες. Εν μέρει λόγω της γενικότερης εκπαιδευτικής αναβάθμισης του πληθυσμού στο κράτος μας, και σίγουρα στον Δήμο Θεσσαλονίκης, υπάρχει η κρίσιμη μάζα στελεχών που μπορεί να καταστήσει πραγματικότητα την αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης της χώρας. Αρκεί βέβαια η απανταχού πολιτική εξουσία να υιοθετήσει ως απόλυτη προτεραιότητα αυτή την αναμόρφωση.

Στον Δήμο Θεσσαλονίκης έχουμε προσλάβει έναν διεθνή σύμβουλο, σε θέματα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, ούτως ώστε να μπορέσουμε με σύστημα, και στα πλαίσια του αναμορφωμένου θεσμικού πλαισίου, δηλαδή του Καλλικράτη, να συγκροτήσουμε μια αποτελεσματική υπαλληλική ιεραρχία. Να διαμορφώσουμε, και χρησιμοποιώ την λέξη με πλήρη συνείδηση της έννοιας της, την ελίτ του διοικητικού μας προσωπικού. Διότι μόνο έχοντας στην διάθεση μας μια τέτοια ελίτ θα μπορέσει η πολιτική ηγεσία του δήμου να ολοκληρώσει με επιτυχία τον εξορθολογισμό των λειτουργιών, να συνεχίζει να περικόπτει αναίτιες δαπάνες, να συνεχίζει να αναζητά και να βρίσκει επιπρόσθετους πόρους, να συνεχίζει να αναβαθμίζει τις επιχειρησιακές λειτουργίες του Δήμου.

Και αυτό είναι κάτι που, για να πιάσει τόπο σε εθνικό επίπεδο, πρέπει να το αγκαλιάσει ο μέσος πολίτης της χώρας. Δεν πρέπει να ανεχτούμε ξεγάνωτους τενεκέδες, και έχουμε πολλούς τέτοιους, στα ανώτερα κλιμάκια της δημόσιας διοίκησης της χώρας.

Γιατί στην αγορά δεν μπορείς να γίνεις ανώτερο, πόσο μάλλον ανώτατο στέλεχος, χωρίς να ξέρεις άριστα μια ξένη γλώσσα και να μπορείς να γίνεις ανώτατο στέλεχος στην δημόσια διοίκηση μη ξέροντας γρι αγγλικά ή όποια άλλη γλώσσα; Πως μπορείς να υποστηρίξεις τον πολιτικό σου προϊστάμενο στο διεθνές κομμάτι της άσκησης των καθηκόντων του;

Πως μπορείς να συνομιλήσεις με τους διεθνούς σου ομολόγους, να διεκδικήσεις την υποστήριξη από το εξωτερικό, να επικοινωνήσεις με τις Βρυξέλες, να εξοικειωθείς με τις διεθνείς εξελίξεις και πρακτικές στο αντικείμενο πολιτικής που διαχειρίζεσαι όταν δεν ξέρεις ούτε μία ξένη γλώσσα; Καν να μην ξεχνάμε ότι είμαστε στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου επιθυμούμε να μείνουμε και οι συναλλαγές μας, οι συζητήσεις μας, οι σχέσεις μας αναπτύσσονται σε άλλες γλώσσες. Εδώ πρέπει να υπενθυμίσω ότι σε σχετική υπενθύμιση της Άννας Διαμαντοπούλου για το θέμα είχαν πέσει να την φάνε λες και κήρυττε ανθελληνισμό.

Αναπτυξιακή Ατζέντα

Ανάλογη επιλογή πρέπει να κάνει και η τοπική αυτοδιοίκηση ιδίως από την σκοπιά της προώθησης της οικονομικής ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο. Αντί δηλαδή να συνδιαχειριστεί το πελατειακό σύστημα με την κεντρική διοίκηση να επιδιώξει να συνάψει στρατηγικές συμμαχίες με αυτές τις δυνάμεις, πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, επιστημονικές, που μπορούν και θέλουν να προωθήσουν την τοπική οικονομική ανάπτυξη.

Θα είμαι πολύ συγκεκριμένος και θα σας εξηγήσω τι σημαίνει αυτό που λέω από την σκοπιά της Θεσσαλονίκης. Υποστηρίζουμε την έλευση ενός στρατηγικού επενδυτή στο λιμάνι Θεσσαλονίκης, που θα φέρει τα κεφάλαια και την τεχνογνωσία που είναι απαραίτητα για έναν ΟΛΘ ηγέτη στην περιοχή. Δεν μας ενδιαφέρει να συμφωνήσουμε με κομματάρχες της πόλης ποιούς κομματικούς φίλους θα βάλουμε στον ΟΛΘ, και πως θα εξαγοράσουμε την υποστήριξη των εργαζομένων του, όταν αυτό συνεπάγεται ασυνέχεια διοίκησης, διαρκή αναβολή των απαραίτητων για τον λιμένα επενδύσεων, μη-ανταγωνιστικές διεθνώς υπηρεσίες και τελικά ένα λιμάνι Θεσσαλονίκης που έχει υποβαθμιστεί σε μαρίνα.

Υποστηρίζουμε την πλήρη άρση του καμποτάζ διότι αυτό επιτάσσει η πολιτική μας προώθησης του τουρισμού στην πόλη μας, και η κρουαζιέρα έτσι όπως διαμορφώνεται στις μέρες μας παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για τον τουρισμό – και η προώθηση του τουρισμού σε όλες του τις μορφές συνιστά την πολιτική εισαγωγής ζήτησης από το εξωτερικό για να αναπληρωθεί το κενό που έχει δημιουργήσει η κατακόρυφη πτώση της εσωτερικής ζήτησης στην πόλη μας και στην ευρύτερη περιοχή.

Υποστηρίζουμε την πολιτική συγχώνευσης και κλεισίματος δημόσιων νοσοκομειακών μονάδων στην πόλη μας στον βαθμό που κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει εξορθολογισμένες νοσοκομειακές μονάδες που θα έχουν την ικανότητα και να εξυπηρετήσουν καλύτερα τον γηγενή ασθενή αλλά και να προσελκύσουν νοσηλευόμενους από το εξωτερικό. Στην ίδια λογική υποστηρίζουμε την ταχεία αδειοδότηση επενδύσεων από ιδιώτες σε προηγμένες διαγνωστικές και άλλες ιατρικές πρακτικές, από το Υπουργείο Υγείας. Υποστηρίζουμε επίσης την διεθνή πιστοποίηση, αλλά και την πιστοποίηση από φερέγγυο κανονιστικό όργανο της πολιτείας, των κλινικών πρακτικών των νοσοκομείων της πόλης μας, δημόσιων και ιδιωτικών, διότι αυτό επιβάλλει και το καθήκον της πολιτείας στον γηγενή ασθενή αλλά και διότι αυτές οι πιστοποιήσεις είναι αναγκαίο σήμα κατατεθέν για να ενισχύσουμε τον ιατρικό τουρισμό στην Θεσσαλονίκη. Η δραστηριότητα αυτή την στιγμή βρίσκεται στο μηδέν για την πόλη μας αλλά και την Ελλάδα.

Υποστηρίζουμε την μεταρρύθμιση του δημοσίου πανεπιστημίου γιατί η οικονομία της Θεσσαλονίκης, αλλά και η οικονομία της Βορείου Ελλάδος που η Θεσσαλονίκη επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό, έχουν ανάγκη υψηλών προδιαγραφών στελεχικού προσωπικού, έχουν ανάγκη της σύνδεσης της καινοτομίας με την παραγωγή, έχουν ανάγκη τους χιλιάδες αλλοδαπούς φοιτητές που θα μπορέσει να προσελκύσει το αναβαθμισμένο δημόσιο πανεπιστήμιο.

Υποστηρίζουμε την συμμετοχή μη πανεπιστημιακών στα διοικητικά συμβούλια των ΑΕΙ μας διότι, εφόσον αυτά τα πρόσωπα είναι υψηλών προδιαγραφών, θα προσφέρουν καθοριστικά σε όλους αυτούς τους στόχους. Μπορούν να βοηθήσουν στην άντληση χορηγιών, να μεταφέρουν την άποψη της τοπικής οικονομίας στην πανεπιστημιακή κοινότητα και να προτείνουν βέλτιστες διοικητικές πρακτικές στις επιστημονικές ηγεσίες των ανώτατων ιδρυμάτων μας – όπως άλλωστε πράττουν όλα τα διοικητικά συμβούλια όλων των πετυχημένων πανεπιστημίων του δυτικού κόσμου. Διοικητικά συμβούλια που σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται να παρέμβουν στο διδακτικό και γενικότερα ακαδημαϊκό έργο όπως παρενέβησαν οι κομματικές οργανώσεις, με την σύμπραξη των πρυτανικών αρχών, για δεκαετίες στο ελληνικό πανεπιστήμιο.

Δηλαδή πόσο στενόμυαλες μπορεί να είναι οι πρυτανικές αρχές της χώρας όταν αντιμάχονται αυτή την συμβολή; Πως μπορεί, για παράδειγμα, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου να μην θέλει εξωτερικά μέλη στο ΔΣ όταν μπορεί να προσελκύσει στο διοικητικό του συμβούλιο τα μεγαλύτερα ονόματα της Ελληνικής ναυτιλίας που έλκουν την καταγωγή τους από νησιά όπως η Άνδρος και η Χίος και να αποκτήσει έτσι μια χορηγική πολιτική που να του αποφέρει δωρεές δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ;

Άντληση Πόρων και Αυξημένες Δικαιοδοσίες

Θα καταλήξω με τις απόλυτα συνδεμένες έννοιες της άντλησης πόρων από την τοπική αυτοδιοίκηση και των αυξημένων δικαιοδοσιών που αυτοί οι πόροι θα χρηματοδοτούν.

Δεν φτάνει η τοπική αυτοδιοίκηση να ζητάει μέρος των φόρων που συλλέγει η κεντρική διοίκηση. Πρέπει να αναλάβει την πολιτική ευθύνη της συλλογής όσο και του προσδιορισμού συγκεκριμένων φόρων για την δημιουργία και διάθεση συγκεκριμένων δημόσιων αγαθών. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα εδραιωθεί η φορολογική συνείδηση στην χώρα μας, πόλη προς πόλη, χωριό προς χωριό, όταν δηλαδή οι τοπικές ηγεσίες ασκήσουν εξουσία στην βάση της αποτελεσματικής μετατροπής τοπικών φόρων σε τοπικά δημόσια αγαθά, ιδίως σε τομείς όπως η υγεία και η παιδεία. Ας αφήσουμε κάθε δήμο της χώρας να λειτουργήσει ως πραγματικός δήμος, δηλαδή ως μια συλλογικότητα που είναι σε θέση να προσδιορίσει με τι κοινές εισφορές να συγκροτήσει τι είδους κοινό μέλλον σε τοπικό επίπεδο. Το κράτος ως κεντρική διοίκηση ας κάνει την δουλειά του που είναι οι επιτελικές και ελεγκτικές λειτουργίες και να πάψει επιτέλους να έχει αυτή την καχυποψία προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Με αυτό τον τρόπο θα πετύχουμε με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια. Θα επανέρθουμε σε μια κουλτούρα συνεισφοράς στα κοινά που διαμόρφωσε στο παρελθόν τις πλέον πετυχημένες ελληνικές κοινότητες, κοινότητες που οργάνωσαν τον συλλογικό τους βίο με απαράμιλλη επιτυχία στην Νοτιανατολική Ευρώπη, με τα σχολεία τους, τα νοσοκομεία τους, τα γηροκομεία τους. Και θα προσεγγίσουμε τον πετυχημένο Ευρωπαϊκό μέσο όρο που χαρακτηρίζεται από μια ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση με καθοριστική επιρροή στην επιτυχία, κοινωνική και οικονομική, των συλλογικοτήτων που ορίζει. Θα φτιάξουμε δηλαδή μια Ελλάδα που συνολικά αφιερώνει περισσότερους ιδίους πόρους χάρη του κοινού καλού και που διαμορφώνει αυτό το κοινό καλό με πολύ μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από ότι τώρα.

Με αυτή την πρόταση θα ήθελα να ολοκληρώσω την παρέμβαση μου. Σας ευχαριστώ που με ακούσατε

Γιάννης Μπουτάρης : Ομιλία στην εκδήλωση “για την Ελλάδα τώρα”

Η ομιλία Κώστα Σημίτη στην εκδήλωση των Γερμανών Πράσινων για την ελληνική κρίση:

2012-01-25T15:19:00.000+02:00

Η έξοδος από την κρίση επιβάλλει «την φυγή προς τα εμπρός» δηλαδή στην κατεύθυνση μιας οικονομικής διακυβέρνησης και μιας πολιτικής ενοποίησης.

Είναι ιδιαίτερη τιμή για μένα να είμαι ο κύριος ομιλητής της σημερινής εκδήλωσης. Δέχθηκα την πρόσκληση γιατί μας κατέχει όλους το συναίσθημα ότι είναι μια εποχή κρίσης και καθένας μας οφείλει να συμβάλει στην κατανόηση και επίλυση των προβλημάτων που ταλαιπωρούν την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επί δύο χρόνια περίπου η κρίση χρέους αποτελεί το κεντρικό θέμα της ειδησεογραφίας με το ελληνικό πρόβλημα στο επίκεντρό της.

Ο τίτλος της σημερινής συζήτησης "Griechenland quo vadis?" υπονοεί ότι η πορεία της Ελλάδας έχει καθοριστική σημασία για την οικονομική εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τούτο γιατί η κρίση χρέους εκδηλώθηκε πρώτα στην Ελλάδα και η αδυναμία της χώρας να εξοφλήσει τις οφειλές της προκαλεί την σημερινή αναταραχή στην Ένωση. Ευθύνη αποδίδουν στην Ελλάδα και γιατί θεωρούν ότι παραπλάνησε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως προς το ύψος των ελλειμμάτων και του χρέους της και πέτυχε την ένταξη στην ΟΝΕ χωρίς να έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις. Ο ισχυρισμός αυτός, ότι η Ελλάδα πέτυχε την είσοδο στην ΟΝΕ ενώ δεν είχε τις προϋποθέσεις, δεν ανταποκρίνεται όμως στην πραγματικότητα.

Η αλήθεια είναι ότι τα κριτήρια ένταξης εγκρίθηκαν με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ και αφορούσαν το δημοσιονομικό έλλειμμα (που έπρεπε να είναι κάτω από το 3% του ΑΕΠ), τον πληθωρισμό, τα επιτόκια και τη σταθεροποίηση των συναλλαγματικών ισορροπιών. Τα στοιχεία πιστοποιήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα (ΕΚΤ), ενώ η απόφαση ελήφθη από τους υπουργούς οικονομικών στο πλαίσιο του ΕCOFIN.

Η Ελλάδα εισήλθε στη ζώνη του ευρώ με βάση την αξιολόγηση των επιδόσεών της του έτους 1999. Στη συνέχεια, το 2004, αμέσως μετά τις εκλογές, η καινούρια κυβέρνηση του κόμματος της Ν. Δημοκρατίας προχώρησε σε αναδρομική αλλαγή των κανόνων που αφορούσαν την εγγραφή των στρατιωτικών δαπανών: αντί της εγγραφής τους κατά τον χρόνο παράδοσης του εξοπλισμού -όπως ήταν ο κανόνας στην πλειονότητα, μάλιστα σήμερα στο σύνολο, των ευρωπαϊκών χωρών- οι δαπάνες μεταφέρθηκαν στο χρόνο κατά τον οποίο πραγματοποιούνταν οι παραγγελίες.
Αυτό είχε ως συνέπεια, σημαντικά ποσά που έπρεπε να περιληφθούν στους μετά το 2004 προϋπολογισμούς να εγγραφούν σαν δαπάνες της προηγούμενης περιόδου -περιλαμβανομένου του 1999- μεταφορά η οποία διόγκωσε τα προηγούμενα ελλείμματα.

Έχω επανειλημμένως καταγγείλει αυτό το τέχνασμα, που υπέκρυπτε πολιτικά κίνητρα. Δυστυχώς, ορισμένοι επιμένουν ακόμη, αμφισβητώντας ουσιαστικά την αξιοπιστία των υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ. Αλλά δεν θα πρέπει επίσης να μας διαφύγει μια λεπτομέρεια που υποδηλώνει κακοπιστία στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης: το δημοσιονομικό έλλειμμα της Γαλλίας το 1997, έτος της ένταξής της -που υπολογιζόταν στο 3,3% του ΑΕΠ- ήταν υψηλότερο από της Ελλάδας (3,1%) ακόμη και μετά την προσαρμογή του 2004.

Τα ελλείμματα της Ελλάδας δεν είναι η αποκλειστική αιτία της σημερινής κρίσης στην Ευρωζώνη, όπως πολλοί πιστεύουν.

Τα χρέη δεν προέκυψαν μόνο από υπερβολικές σπατάλες. Έχουν και άλλες αιτίες. Παράδειγμα αποτελεί η ισπανική περίπτωση. Η Ισπανία βρίσκεται σήμερα σε κρίση, αν και δεν παρουσίαζε ελλείμματα ανώτερα του ορίου του 3% του ΑΕΠ και είχε δημόσιο χρέος που έφτανε μόλις το 31% του ΑΕΠ το 2006. Αιτία της κρίσης ήταν η αλόγιστη ανάπτυξη της οικοδομικής δραστηριότητας, η κατάρρευση των τιμών των ακινήτων, η αδυναμία των τραπεζών να εισπράξουν τα δάνεια που είχαν χορηγήσει και η υποχρεωτική πια παρέμβαση της πολιτείας για να σώσει τις τράπεζες και να περιορίσει τις επιπτώσεις της κρίσης.Η διαφορά επιπέδων ανάπτυξης μεταξύ Βορρά και Νότου, η μειωμένη ανταγωνιστικότητα των περιφερειακών χωρών και τα μεγάλα ελλείμματα στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών τους ήταν ένας πολύ σοβαρότερος λόγω για την έξαρση του χρέους στις χώρες της περιφέρειας της Ένωσης από την διαχειριστική ανικανότητα των διοικούντων της. Κατά μέσο όρο το διάστημα 2000-07 το ετήσιο έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου της Ελλάδος ήταν -8,4% και της Πορτογαλίας -9,4% ενώ το πλεόνασμα της Γερμανίας ήταν 3,2% και της Ολλανδίας 5,4%. Για να καλύψουν το έλλειμμα αυτό οι περιφερειακές χώρες είναι υποχρεωμένες να δανείζονται όλο και περισσότερο. Το αποτέλεσμα είναι η αύξηση του δημοσίου χρέους τους.

Η εξέλιξη αυτή δεν είχε προβλεφθεί από τους δημιουργούς της ΟΝΕ. Πίστευαν, ότι η ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων και η ενιαία αγορά θα διασφάλιζαν χάρη στο χαμηλότερο εργατικό κόστος επενδύσεις στις περιφερειακές χώρες και έτσι η απόσταση από τις αναπτυγμένες θα μειωνόταν βαθμιαία.

Παράβλεψαν ότι η διαδικασία σύγκλισης δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σε λίγα χρόνια, ιδίως διότι η καθυστέρηση της ανάπτυξης δεν οφείλεται μόνο σε οικονομικά αίτια, αλλά και σε υστερήσεις σε άλλους τομείς όπως της διοίκησης και της παιδείας όπου οι αλλαγές απαιτούν χρόνο.

Πίστευαν επίσης ότι η υπέρβαση ενός ανεκτού ορίου του ελλείμματος του ισοζυγίου πληρωμών θα οδηγούσε σε παύση χρηματοδότησης των εισαγωγών από τις τράπεζες, το κλείσιμο επιχειρήσεων και τη μείωση της ζήτησης για τα εισαγόμενα προϊόντα, ώστε να επανέλθει υπό την πίεση της υποχώρησης της οικονομικής δραστηριότητας η ισορροπία στις διεθνείς συναλλαγές και βαθμιαία η ανάκαμψη.

Το θεωρητικό αυτό σχήμα δεν επαληθεύτηκε. Οι τράπεζες συνέχισαν να χρηματοδοτούν ακόμη και όταν ξεπεράστηκαν τα ασαφή όρια ασφάλειας. Όταν ούτε αυτές δεν μπορούσαν πια να δανείζονται από άλλες τράπεζες, τα κράτη αναγκάστηκαν να καλύψουν το κενό με δικό τους δανεισμό και στήριξη των τραπεζών με αποτέλεσμα τη συσσώρευση τελικά ενός τεράστιου δημοσίου χρέους.

Χρειάζεται λοιπόν η διαμόρφωση ενός νέου τρόπου αντιμετώπισης των ανισοτήτων μεταξύ του ανεπτυγμένου κεντρικού πυρήνα της ευρωζώνης και της λιγότερο ανεπτυγμένης περιφέρειάς της. Αν αυτό δεν συμβεί τότε θα υπάρξουν και στο μέλλον επαναλαμβανόμενες κρίσεις.

Οι χώρες της περιφέρειας της Ένωσης παρουσιάζουν εκτός της μειωμένης ανταγωνιστικότητας και υστερήσεις στην οργάνωση της διοίκησης, την αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών τους, τις γνώσεις και ικανότητες των υπαλλήλων τους. Οι ρυθμίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφαρμόζονται, αλλά με καθυστερήσεις, με ατέλειες και με τρόπο που δεν συμπίπτει με τις επιδιώξεις της Ένωσης.

Η υστέρηση στη λειτουργία θεσμών έδωσε αφορμή στον ισχυρισμό, ότι η Ελλάδα αλλά ίσως και άλλες περιφερειακές χώρες δεν θα ’πρεπε να είχαν γίνει μέλη της ΟΝΕ.

Η ΟΝΕ δεν είναι όμως μια παρέα προηγμένων χωρών που έχουν κοινά συμφέροντα αντίθετα προς εκείνα των χωρών που υστερούν. Είναι ένα εξελικτικό στάδιο της Ένωσης, ώστε να διευκολυνθεί η οικονομική συνεργασία των μελών της, να δημιουργηθούν σχέσεις οι οποίες θα ενδυναμώνουν την κοινή προσπάθεια ανάπτυξης, να επιτευχθεί βαθμιαία σύγκλιση των οικονομιών και καλύτερη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχουν η κατάργηση των συνόρων και οι κοινές επιδιώξεις. Είναι κοινό σχέδιο προόδου.

Οφείλει να εντάσσει λοιπόν στο σχεδιασμό τόσο τους πιο ισχυρούς με τις δυνατότητές τους όσο και τους πιο αδύνατους με τις αδυναμίες τους. Να λαμβάνει υπόψη του τις ανισότητες και να αποτιμά το γεγονός ότι οι αναπτυγμένες χώρες δεν επιβαρύνονται μόνο αλλά αποκομίζουν και σημαντικά κέρδη χάρη στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες τους και τις εξαγωγές τους.

Το πλέγμα πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό που έχει δημιουργηθεί από τη μέχρι τώρα κοινή πορεία αποτελεί μια τεράστια επένδυση σε ιδέες, κεφάλαια και εργασία που κανένα από τα μέλη δεν είναι σε θέση να αγνοήσει και να θυσιάσει χωρίς τεράστιο κόστος για το ίδιο. Τα αποτελέσματα μιας διάσπασης της ΟΝΕ δεν μπορούν να υπολογιστούν. Θα ήταν εξαιρετικά αρνητικά ακόμη και για κείνους που ίσως θεωρούν ότι η ΟΝΕ δεν εγγυάται πλήρως τα οικονομικά τους συμφέροντα. Όλες οι χώρες θα υποβαθμίζονταν κατά πολύ τόσο όσον αφορά την πολιτική τους απήχηση όσο και τις οικονομικές τους δυνατότητες.

Η αλληλεγγύη είναι ένας όρος που δεν είναι αρεστός σε ορισμένες χώρες της Ένωσης. Θεωρούν ότι υποδηλώνει μια υποχρέωση συμπαράστασης προς άλλους που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους. Συνεπάγεται μια μονόπλευρη δέσμευση. Όμως τα πράγματα επιβάλλουν την αμοιβαία σύμπραξη και συμπαράσταση. Η έκταση της καθορίζεται όχι μόνο από τα νομικά κείμενα αλλά και από τις συνθήκες, τις σχέσεις που έχουν διαμορφωθεί και τους κινδύνους που προκύπτουν. Σε ένα σύνολο όπου υπάρχουν συνεχείς και χρήσιμες αλληλοεπιδράσεις ανάμεσα στα μέλη του τόσο ο ισχυρότερος όσο και ο ασθενέστερος έχουν συμφέρον για τη διατήρηση και την ενίσχυσή του.

Όταν ιδρύθηκε η ΟΝΕ πολλοί παρατηρητές στη Μ. Βρετανία και στις ΗΠΑ θεώρησαν ότι το εγχείρημα είναι καταδικασμένο σε αποτυχία. Υποστήριξαν ότι μια νομισματική ένωση προϋποθέτει μια πολιτική ενοποίηση, ώστε να υπάρχει μια κεντρική εξουσία που θα παίρνει τις απαραίτητες αποφάσεις. Η έλλειψή της θα οδηγήσει την Ένωση σε αδιέξοδα. Κατά τη διάρκεια της κρίσης επανέλαβαν ότι «η Ευρώπη συναντά δυσκολίες επειδή οι πολιτικές ελίτ υποχρέωσαν την ευρωπαϊκή ήπειρο να υιοθετήσει ένα ενιαίο νόμισμα, αν και δεν ήταν έτοιμη γι’ αυτό» (Krugmann, International Herald Tribune 21/2/2010). Αποκάλεσαν την ΟΝΕ «ευρωσαλάτα».

Η εξέλιξη επιβεβαίωσε μόνο μερικά τις προβλέψεις αυτές. Η ΟΝΕ λειτούργησε θετικά για όλα τα μέλη της τα πρώτα χρόνια, οι χώρες της περιφέρειας χάρη σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, και μειωμένο κόστος δανεισμού τους και συγκλίναν προς τις ανεπτυγμένες χώρες. Η κρίση που άρχισε το 2007 έδειξε ότι η πρόοδος αυτή ήταν εύθραυστη. Δεν βασιζόταν σε ένα συγκεκριμένο αποδεκτό από τα μέλη σχέδιο, αλλά σε μια πολιτική που έδινε πρωτεύουσα σημασία στην ελεύθερη λειτουργία της αγοράς και στην αυτόματη αποκατάσταση των ανισορροπιών που προκύπτουν. Η πολιτική δεν πρόβλεπε την αντιμετώπιση αρνητικών φαινομένων στην Ένωση, όπως ήταν η μεγέθυνση των ελλειμμάτων και η μείωση της ανταγωνιστικότητας ορισμένων κρατών. Η ύφεση, το δημόσιο χρέος, τα κυβερνητικά ελλείμματα, οι δυσκολίες των τραπεζών πήραν ως εκ τούτου ανησυχητικές διαστάσεις. Οι αυτόματοι σταθεροποιητές, στους οποίους οι κυβερνήσεις έλπιζαν ότι θα ελέγχουν την κρίση, δεν λειτούργησαν.

Μόλις στα τέλη του 2009 η ΟΝΕ άρχισε να συνειδητοποιεί ότι οι διαφορές της ανταγωνιστικότητας στην Ένωση, η υπερχρέωση των περιφερειακών χωρών και η ανασφάλεια που είχε προκληθεί από τη χρηματοπιστωτική κρίση στις αγορές οδηγούσαν σε κρίση χρέους, σε κίνδυνο στάσης πληρωμών ορισμένων χωρών με άμεσα αρνητικά αποτελέσματα για τις τράπεζες. Αφορμή ήταν η εξέλιξη στην Ελλάδα. Χρειάστηκαν πέντε περίπου μήνες για να εκπονηθεί την άνοιξη του 2010 ένα σχέδιο διάσωσης για την Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Ένωση και να θεσμοθετηθεί ο προσωρινός Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) με κεφάλαιο 440 δις ευρώ, που θα συμπαραστεκόταν σε άλλα μέλη της ΟΝΕ.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε, παρά τις καθυστερήσεις στη λήψη των αποφάσεων, ένα αποφασιστικό βήμα σε μια νέα κατεύθυνση σε σύγκριση με το παρελθόν των αμφιβολιών και δισταγμών. Η ρήτρα της Συνθήκης, ότι τα κράτη μέλη της ΟΝΕ δεν είναι υποχρεωμένα να συμπαρίστανται σε κράτος που δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του και ότι κάθε κράτος μέλος θα πρέπει μόνο του να αντιμετωπίζει τις όποιες δυσκολίες, ξεπεράστηκε από τα πράγματα. Η αντίληψη ότι τα μέλη της ΟΝΕ έχουν κοινές επιδιώξεις, κοινά συμφέροντα και πρέπει να αντιμετωπίζουν από κοινού τους κινδύνους επικράτησε. Έγινε αποδεκτό, παρά τις ισχυρές αντιρρήσεις που υπάρχουν στην κοινή γνώμη πολλών κρατών, ότι η τύχη του ενός κράτους μέλους μπορεί να επηρεάσει τις τύχες των άλλων μελών και γι’ αυτό απαιτείται μόνιμος συντονισμός και κοινές δράσεις.

Η συμφωνία μεταξύ της ΟΝΕ και της Ελλάδας για την πολιτική, που οφείλει να εφαρμόσει η Ελλάδα, ώστε να της χορηγηθεί το σύνολο των δόσεων του συμφωνηθέντος δανείου, γνωστή ως Μνημόνιο, συντάχτηκε χωρίς να υπάρχει ικανοποιητική προετοιμασία και λειτούργησε με τρόπο που επιδείνωσε την κατάσταση. Το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν ότι απαιτούσε από την Ελλάδα να αποκαταστήσει σε μόλις τρία χρόνια δηλαδή μέχρι το 2013 μια δημοσιονομική κατάσταση σύμφωνη με τις επιταγές των Συνθηκών, να περιοριστεί δηλαδή το έλλειμμά της από 15,4% του ΑΕΠ σε 3% δηλαδή κατά 12%. Για να επιτευχθεί αυτό το αποτέλεσμα η περικοπή των δαπανών θα έπρεπε να φτάσει το 18% συνολικά, ώστε να καλυφθούν οι μειώσεις εσόδων λόγω της υποχώρησης της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτοί οι όροι συνεπάγονταν περιορισμούς στις δαπάνες και επιδόσεις ως προς την αναπτυξιακή προσπάθεια που ξεπερνούσαν κατά πολύ αυτό που μπορούν να επιτύχουν χώρες με πολύ καλύτερες προϋποθέσεις ανάκαμψης απ’ ό,τι η Ελλάδα. Ήταν εξωπραγματικοί. Το Μνημόνιο δεν προέβλεπε επίσης ειδική ρύθμιση να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις της περικοπής δαπανών στις επενδύσεις, όπως π.χ. τη δυνατότητα άντλησης των πόρων των διαθρωτικών ταμείων χωρίς να υπάρχει εθνική συμμετοχή. Το αποτέλεσμα ήταν η Ελλάδα να επιτύχει μεν περιορισμό του ελλείμματος κατά 6% του ΑΕΠ περίπου συνολικά το 2010 και το 2011, γνώρισε όμως μια πρωτόγνωρη ύφεση για τα χρόνια 2009-2012 πολύ υψηλότερη εκείνης που καθόριζε το Μνημόνιο. Αντί για 8,6% περίπου υπολογίζεται να φτάσει συνολικά στο -15% περίπου. Οι αισιόδοξες προβλέψεις του Μνημονίου για αρχή ανάπτυξης από το 2012, πρωτογενή πλεονάσματα ήδη από το 2012 και προσφυγή στις διεθνείς αγορές για δανεισμό επίσης από το 2012 αποδείχθηκαν τελείως λανθασμένες. Η ύφεση και η αβεβαιότητα ματαίωσαν τέλος τα όποια σχέδια επενδύσεων.

Οι συντάκτες του Μνημονίου είχαν παραλείψει επίσης να συναρτήσουν τους στόχους τους με τις πραγματικές εξελίξεις, να προβλέψουν δηλαδή ότι σε περίπτωση ύφεσης θα παρατείνεται αυτόματα ο χρόνος πραγματοποίησης των στόχων ή και θα περιορίζονται ορισμένες επιδιώξεις. Ήταν ένα πολιτικά μοιραίο λάθος. Η παράλειψη είχε ως αποτέλεσμα να εξακολουθεί το αρχικό σκληρό πρόγραμμα λιτότητας παρά την ύφεση που επήλθε και να επιτείνει κατά πολύ την ύφεση.

Επειδή οι αρχικοί υπολογισμοί των δανειστών δεν μπορούσαν να επαληθευτούν και δεν επαληθεύτηκαν πραγματοποιούνταν νέες διαπραγματεύσεις και εξαγγέλλονταν νέα μέτρα πριν από την καταβολή κάθε νέας δόσεως του δανείου. Επιδίωξη ήταν να επιτευχθεί παρ’ όλες τις δυσκολίες ο αρχικός λανθασμένος σχεδιασμός. Αυτός ο συνεχής επαναπροσδιορισμός της πολιτικής και η συνεχής προσθήκη όλο και περισσοτέρων φόρων και περιορισμών δημιούργησαν την εντύπωση ότι η πολιτική συμπίεσης των εισοδημάτων δεν έχει τέλος, ότι οι επιβαρύνσεις αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τους μισθωτούς, συνταξιούχους και ιδιοκτήτες των ακινήτων, ότι η Ευρωζώνη και η κυβέρνηση ακολουθούν αδιέξοδο δρόμο χωρίς να ενδιαφέρονται για τις επιπτώσεις. Κατά την κοινή γνώμη η εφαρμοζόμενη πολιτική δεν επιδίωξε την διόρθωση των κακώς κειμένων στη χώρα με αποτέλεσμα οι κυρίως υπεύθυνοι για την αθλιότητα της δημοσιονομικής κατάστασης να μην συνεισφέρουν στην ανόρθωση της οικονομίας. Η διαμαρτυρία διογκώθηκε και πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις με αποτέλεσμα την πολιτική κρίση, τις συνεχείς απεργίες και την άρνηση του κρατικού μηχανισμού να συνεργασθεί στην εφαρμογή της πολιτικής. Η άποψη ότι η Ελλάδα πρέπει να φύγει από την Ευρωζώνη άρχισε να κερδίζει έδαφος στην Ελλάδα, μια χώρα στην οποία μέχρι τότε ελάχιστοι αμφισβητούσαν τη σκοπιμότητα της συμμετοχής της στην Ένωση. Η αντιπολίτευση που ισχυρίζεται, ότι θα επαναδιαπραγματευτεί όλες τις συμφωνίες έχει όλο και μεγαλύτερη απήχηση αν και ήταν η κύρια υπεύθυνη της οικονομικής καταστροφής.

Οι λύσεις της Συνόδου Κορυφής του Οκτωβρίου 2011 της Ευρωζώνης είναι ικανοποιητικές; Η απόφαση περικοπής κατά 50% των απαιτήσεων κατά της Ελλάδας από τα ελληνικά ομόλογα που κατέχουν οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις αποτελεί μια σοβαρή βοήθεια για να καταστεί βιώσιμο το ελληνικό χρέος. Όπως και η απόφαση να ενισχυθεί το EFSF με περισσότερους πόρους, ώστε να βοηθήσει με εγγυήσεις τα κράτη μέλη της Ένωσης να δανείζονται από τις αγορές, βελτίωσε τις δυνατότητες της Ευρωζώνης να χειριστεί την κρίση χρέους. Όσον αφορά την ανακεφαλαίωση των τραπεζών η Σύνοδος αποφάσισε σωστά να απαιτήσει από 70 περίπου τράπεζες να αυξήσουν το κεφάλαιο της στο 9% των υποχρεώσεών τους αφού επανεκτιμήσουν τα ομόλογα που κατέχουν στην τρέχουσα αγοραία αξία.

Οι λύσεις αυτές αποτελούν παρ’ όλα αυτά μια μερική μόνον αντιμετώπιση του προβλήματος του χρέους. Η μείωση των απαιτήσεων των τραπεζών μαζί με άλλα μέτρα υπολογίζεται ότι θα μειώσουν το ύψος του χρέους της Ελλάδας στο 120% του ΑΕΠ το 2020. Ένα χρέος αυτού του επιπέδου είναι διπλάσιο εκείνου που προσδιορίζεται ως το ανώτατο επιτρεπτό από τις Συνθήκες. Θα χρειαστεί λοιπόν και περαιτέρω μείωση.

Οι ασάφειες και οι ημιτελείς λύσεις δείχνουν ότι τα κύρια μέλη της ΟΝΕ δεν έχουν καταλήξει σε μια ολική προσέγγιση των προβλημάτων. Χρειάζεται λοιπόν επιπρόσθετα ένα σχέδιο για το μέλλον, που θα δώσει στην ΟΝΕ τη δυνατότητα να αποφασίζει πιο γρήγορα, πιο αποφασιστικά και να αξιοποιεί μέσα και δυνατότητες που αν και αναγκαίες δεν διαθέτει σήμερα. Η διαφορά των επιπέδων ανταγωνιστικότητας, διοικητικής ικανότητας ή παιδείας δεν αίρεται εάν δοθούν τώρα χρήματα σε κάθε κατεύθυνση ώστε να εξοφληθούν χρέη, να χορηγηθούν εγγυήσεις ή να ανακεφαλαιωθούν οι τράπεζες. Οι πρωταγωνιστές της Ευρωζώνης δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα αυτά γιατί αυτό θα απαιτούσε ένα βήμα προς μια πολύ στενότερη συνεργασία. Δεν είναι όμως ακόμη ούτε ιδεολογικά ούτε πολιτικά ούτε τεχνικά έτοιμοι για το βήμα αυτό.

Οι αποφάσεις της Ευρωζώνης δεν συνδέονται με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα αλλά προκύπτουν από μια τακτική στάση που υπακούει στην αρχή «βλέποντας και κάνοντας». Η οικονομική διακυβέρνηση δεν είναι και δεν μπορεί να εξαντληθεί σε διάφορα διάσπαρτα μέτρα για όποιο πρόβλημα παρουσιάζεται. Η πραγματοποίησή της προϋποθέτει τόσο την πολιτική βούληση για μια νέα δομή διακυβέρνησης, η οποία θα συμπληρώνει ή και θα τροποποιεί τις υπάρχουσες δομές όσο και μια μακροπρόθεσμη συνολική άποψη για την εφαρμοστέα πολιτική. Το σημερινό σύστημα επεξεργασία και εφαρμογής πολιτικής βασίζεται σε δυσκίνητα όργανα και είναι ακατάλληλο διότι προϋποθέτει τη συμφωνία όλων των κρατών μελών για τη λήψη μιας απόφασης. Οδηγεί σε καθυστερημένες και βραχυπρόθεσμες αντιδράσεις.

Κατά την κυρίαρχη άποψη στην πρακτική της ΟΝΕ η επίλυση του προβλήματος των διαφορών επιπέδου ανταγωνιστικότητας Βορρά και Νότου απαιτεί κυρίως προώθηση αλλαγών στις αγορές εργασίας και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Αυτά δεν αρκούν. Χρειάζεται κα στήριξη των οικονομιών του Νότου με επενδύσεις και διεύρυνση των εξαγωγών τους προς το Βορρά. Επιπρόσθετα είναι αναγκαίο να υπάρξει μια συνολική οικονομική πολιτική αντίληψη για την ανάπτυξη στην Ευρωζώνη. Μια οικονομική διακυβέρνηση, που δεν θα περιορίζεται όπως σήμερα μόνο σε τρέχοντα προβλήματα αλλά θα φροντίζει για την ισόρροπη κατανομή των ωφελειών της στην ΟΝΕ, είναι σε θέση να διαχειριστεί πολύ καλύτερα το ευρύτερο θέμα της ανάπτυξης.

Η οικονομική διακυβέρνηση απαιτεί αλλαγές στις Συνθήκες για να πραγματοποιηθεί. Προθυμία όμως για τροποποιήσεις των Συνθηκών δεν υπάρχει ούτε στους πολιτικούς ούτε στους πολίτες. Η τελευταία αλλαγή που εγκρίθηκε το 2009 και έγινε γνωστή ως Συνθήκη της Λισσαβόνας ήταν αποτέλεσμα μακρών διαπραγματεύσεων, ενός δημοψηφίσματος για την έγκριση πρότασης ενός Ευρωπαϊκού Συντάγματος με αρνητική έκβαση και σφοδρών αντιπαραθέσεων σχεδόν επί μια δεκαετία. Η μεταφορά εξουσιών από τα κράτη μέλη στα όργανα της Ένωσης είναι μεν μια αναπόφευκτη πορεία αλλά συναντά πια έντονες αντιδράσεις ιδίως στις μικρές χώρες και αυτές που δεν ανήκουν στην Ευρωζώνη. Οι πολίτες, αν και θέλουν να προχωρήσει η οικονομική ενοποίηση, δεν αποδέχονται να υπάρχει μια υπέρτερη οικονομική εξουσία που θα μπορεί να αποφασίζει για θέματα της χώρας τους αγνοώντας την άποψη της κυβέρνησης ή του κοινοβουλίου τους. Δεν αντιλαμβάνονται ότι η παγκοσμιοποίηση των οικονομικών συναλλαγών απαιτεί νέους τρόπους συνεργασίας των εθνικών κρατών και αυξημένο ρόλο στα υπερεθνικά όργανα που δημιουργούν.

Η οικονομική διακυβέρνηση μπορεί να επιδιωχθεί στο πλαίσιο της υφιστάμενης Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Η ΟΝΕ αποτελεί μια «ενισχυμένη συνεργασία», ένα τρόπο συνεργασίας που προβλέπεται ήδη στην συνθήκη της Λισαβόνας. Η ενισχυμένη συνεργασία θεσμοθετήθηκε για να επιτρέψει στα κράτη μέλη που το επιθυμούν να διευρύνουν τα πεδία δράσης τους ορίζοντας νέους στόχους και κανόνες στο πλαίσιο των Συνθηκών για τις μεταξύ τους σχέσεις. Τα μέλη της Ευρωζώνης έχουν λοιπόν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν νέους θεσμούς, όπως έναν «Υπουργό Οικονομικών της Ευρωζώνης» ή ένα σχέδιο ανάπτυξης για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην επικράτειά τους, χωρίς να απαιτείται η συμφωνία και των μελών της Ένωσης που δεν συμμετέχουν στην ΟΝΕ.

Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα είναι χωρίς δυσκολίες, αν και προβλέπεται από τις Συνθήκες. Τα δέκα κράτη της Ένωσης που δεν συμμετέχουν στην Ευρωζώνη έχουν ήδη διαμαρτυρηθεί για τον τρόπο λειτουργίας της Ένωσης μετά την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2009. Τα Συμβούλια των υπουργών οικονομικών της ΟΝΕ και οι Σύνοδοι Κορυφής της Ευρωζώνης που πολλαπλασιάστηκαν, μονοπώλησαν το ενδιαφέρον του κοινού και αποτέλεσαν την κύρια δραστηριότητα της Ένωσης. Τα άλλα κράτη δεν μπόρεσαν να εκφέρουν τη γνώμη τους για όσα συνέβαιναν σε πολύ περιορισμένη έκταση. Προσπάθησαν να αντιδράσουν οργανώνοντας μια χωριστή συνάντηση για να συζητήσουν δικά τους προβλήματα χωρίς όμως η ενέργειά τους αυτή να έχει απήχηση.

Οι δυσαρέσκειες δεν δικαιολογούνται. Ο συνδετικός κρίκος των χωρών της Ένωσης είναι οικονομία. Από τη στιγμή που ορισμένες χώρες ενιαιοποιούν την οικονομική τους πολιτική και άλλες όχι, οι πρώτες θα αποτελούν το βασικό πυρήνα της Ένωσης και οι ενέργειές τους θα την καθορίζουν.

Πολλοί σχολιαστές των πρόσφατων εξελίξεων στην Ε.Ε. έχουν ήδη εκφραστεί για μια τέτοια προσέγγιση. Παρά τις διαφορές στα επιμέρους σκεπτικά τους συμφωνούν ότι η έξοδος από την κρίση επιβάλλει «την φυγή προς τα εμπρός» δηλαδή στην κατεύθυνση μιας οικονομικής διακυβέρνησης και μιας πολιτικής ενοποίησης. Αυτός είναι ο στόχος που πρέπει με σοβαρότητα και επιμονή να επιδιώξουμε. Το ελληνικό πρόβλημα δεν ήταν μία ατυχία στην πορεία της Ένωσης, ή παρεκτροπή που ανέτρεψε ένα καλά σχεδιασμένο εγχείρημα. Ήταν ο καταλύτης που ανέδειξε τις αδυναμίες της μέχρι τώρα οικονομικής διακυβέρνησης, την ανάγκη ενός νέου προσδιορισμού της.

Η εθνική μας μουντζούρα, του Γιάννη Βούλγαρη

2012-01-22T10:36:00.000+02:00

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητήςστο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου

Και να μην το ξέραμε, θα καταλαβαίναμε ότι η τρόικα έρχεται. Την προαναγγέλλουν εθιμοτυπικά πλέον οι «κόκκινες γραμμές». Τις παραμονές της άφιξής της, πολιτικοί και πολιτικάντηδες, δημοσιογράφοι και «κοινωνικοί εταίροι» τραβούν τις «κόκκινες γραμμές» τους από τις οποίες η Ελλάδα ή η κυβέρνηση ή ο Πρωθυπουργός δεν πρέπει να υποχωρήσουν κ.λπ. Συνήθως πρόκειται για γραμμές στην άμμο που σβήνουν για τον απλούστατο λόγο ότι δεν συνθέτουν καμία συνολική πολιτική, καμία προγραμματική βάση για διαπραγμάτευση με τους δανειστές. Κόκκινες, πράσινες, μπλε και μαύρες γραμμούλες, δημαγωγικές ή συντεχνιακές, σωστές αλλά αποσπασματικές, λαθεμένες αλλά εύπεπτες, φτιάχνουν μια εθνική μουντζούρα. Εικόνα μιας πολιτικής τάξης και μιας κοινωνίας που παραπαίει περισσότερο πλέον αποθαρρημένη παρά οργισμένη.

Και όμως «κόκκινες γραμμές» υπάρχουν μόνο που πρέπει να τις βάλουμε εμείς στον εαυτό μας, πρέπει να φτιάχνουν σχέδιο και να τραβούν σε βάθος χρόνου. Στην ουσία ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε, όμως είναι δύσκολο να το κάνουμε γιατί τα κοινωνικοπολιτικά συμφέροντα και οι ρουτίνες υπέρ του status quo είναι πιο οργανωμένα από τις νέες συμμαχίες που χρειάζονται για την ανασυγκρότηση της χώρας. Η δημοσιονομική εξυγίανση είναι πρώτιστη ανάγκη, σημαίνει παρατεταμένη λιτότητα, αλλά λιτότητα από λιτότητα διαφέρει. Υπάρχει αυτή που κατανέμει δίκαια τις θυσίες, που μεταφέρει πόρους από την κατανάλωση στις επενδύσεις, που αναπληρώνει στο μέλλον τις εισοδηματικές απώλειες όταν ο νέος κύκλος ανάπτυξης πάρει εμπρός. Μετά τρία χρόνια «οριζόντιων περικοπών» χρειαζόμαστε μια τέτοια κοινωνικοπολιτική συμφωνία που θα αφορά το εύρος των μισθολογικών και εισοδηματικών ανισοτήτων, τη δικαιότερη κατανομή των βαρών και τα εργαλεία της ανάπτυξης.

Εχουμε πλέον αποκτήσει επαρκή πείρα ως κοινωνία, ώστε όλοι να καταλαβαίνουμε τον θανάσιμο μηχανισμό που παράγει ελλείμματα στην ελληνική οικονομία. Μια αλόγιστη ενίσχυση της ζήτησης με δανεικά και χωρίς αυθεντική αναδιανομή «ρίχνει λεφτά στην αγορά» αλλά για προϊόντα που εισάγουμε από το εξωτερικό. Ή αλλιώς, δανειζόμαστε για να δημιουργούμε θέσεις εργασίας στη Γερμανία, στην Κίνα ή αλλού. Το ζήσαμε με την πολιτική Αρσένη το 1982-85, το ξαναείδαμε με τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό του «Τσοβόλα δώσ' τα όλα» το 1988-90, το είδαμε και την περίοδο 2004-2009 με την «πολιτική της αδράνειας» και του «λεφτά υπάρχουν». Η Ελλάδα πρέπει να ξαναθυμηθεί την παραγωγή ώστε να δώσει δουλειά στους ανέργους και στις νέες γενιές. Ασφαλώς δεν θα γίνουμε μεγάλη βιομηχανική κοινωνία, αλλά μπορούμε να αντιστρέψουμε την πορεία των τελευταίων χρόνων κατά την οποία οι εξαγωγές μας μειώθηκαν στην Ευρώπη των 15, ενώ διατηρήθηκαν στις λιγότερο ανεπτυγμένες αγορές των Βαλκανίων και της Μεσογείου. Είναι προφανές ότι αν παγιωθεί αυτή η τάση, τότε οι χαμηλοί μισθοί θα γίνουν το μόνιμο ανταγωνιστικό μας «πλεονέκτημα» με αποτέλεσμα να παγιδευτούμε σε έναν φαύλο κύκλο τεχνολογικής υποβάθμισης και μειούμενων εισοδημάτων. Η χώρα μπορεί να έχει καλύτερη τύχη στον διεθνή ανταγωνισμό, αν επενδύσει σε μια μοντέρνα οικονομία υπηρεσιών με επίκεντρο τον τουρισμό, τη ναυτιλία, τις μεταφορές και τις επικοινωνίες, την εκπαίδευση και την έρευνα. Αν στραφεί ξανά σε μια σύγχρονη αγροτική παραγωγή και αν αξιοποιήσει τις ευκαιρίες σε βιομηχανικούς κλάδους όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Χρειαζόμαστε αυτή τη στροφή, ώστε να εξορθολογήσουμε μεταξύ άλλων την κοινωνική διαστρωμάτωση της χώρας, η οποία σήμερα τείνει εγγενώς στη δημοσιονομική αποσταθεροποίηση. Εννοώ, την παρασιτική και παθολογική διόγκωση των μεσαίων στρωμάτων στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, τις στρατιές των δικηγόρων, των γιατρών, των καθηγητών, των δημοσιογράφων, των δημόσιων υπαλλήλων που ιστορικά επιβιώνουν είτε από εισροές πρόσθετων πόρων από το εξωτερικό είτε από τη φοροδιαφυγή είτε από την απόσπαση «κοινωνικών πόρων» λόγω της πολιτικής ισχύος που διαθέτουν.

Γιατί τέσσερα χρόνια μετά την κρίση δεν μπορούμε να συζητήσουμε μια κάποια εθνική ατζέντα βάζοντας τις δικές μας κόκκινες γραμμές στο δικό μας σχέδιο; Μα γιατί δεν έχουμε τα εργαλεία. Ούτε τα κόμματα, ούτε τους «κοινωνικούς εταίρους», ούτε το κράτος, ούτε την πολιτική κουλτούρα. Σε όλη την Ευρώπη τα κόμματα εξουσίας βρίσκονται σε κρίση. Αλλά διατηρούν κάποια χαρακτηριστικά που τους επιτρέπουν να παράγουν πολιτική και σχετικά ορθολογικό πολιτικό λόγο. Σε όλα έχει αυξηθεί ο ρόλος των προσώπων, η κεντρικότητα του ηγέτη, η πολυσυλλεκτικότητα, το επικοινωνιακό μάρκετινγκ, αλλά διατηρούν ακόμα κάποιες σταθερές δομές, συλλογικότερες ηγετικές ομάδες, επιστημονικότερες επεξεργασίες προγραμμάτων, ορθολογικότερες προτάσεις πίσω από τα συνθήματα, αξιοκρατικότερες διαδικασίες επιλογής του ηγετικού προσωπικού. Στα ελληνικά κόμματα αντιθέτως έχουν επιδεινωθεί τα παραδοσιακά αρνητικά χαρακτηριστικά της μοναρχικής διεύθυνσης, της προγραμματικής αποστέωσης, του ξύλινου μιντιακού λόγου και των προσωπικών διαδρομών. Ετσι όμως πώς να αντεπεξέλθουν στη μείζονα υποχρέωσή τους να επεξεργάζονται ως «συλλογικοί διανοούμενοι» τη δική τους εθνική πολιτική πρόταση; Είναι τυχαίο ότι τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ γράφουν και παρουσιάζουν συχνά πολύ εύστοχες αναλύσεις, αλλά το Εθνικό τους Συμβούλιο άφησε παγερά αδιάφορη την κοινωνία; Είναι τυχαίο ότι στη ΝΔ μια ηγετική φράξια απαλλοτριώνει τον ευρωπαϊκό λόγο της μεταπολιτευτικής Κεντροδεξιάς χωρίς διάλογο και αντιστάσεις; Είναι τυχαίο ότι σε μεγάλο μέρος της κομμουνιστογενούς Αριστεράς η λεκτική βία και ο τραμπουκισμός υποκαθιστούν όλο και περισσότερο τον πολιτικό λόγο;

Εξίσου προβληματική είναι η κατάσταση των «κοινωνικών εταίρων». Η χώρα χρειάζεται μια πολυετή εθνική συμφωνία για την παραγωγικότητα, τη διάσωση θέσεων εργασίας και τη συγκράτηση της μισθολογικής υποβάθμισης. Θα έπρεπε να είναι πρωτοβουλία των ίδιων των εργαζομένων και των εργοδοτών, χωρίς να είναι αναγκαία η πίεση της τρόικας. Αντιθέτως, αυτό που συμβαίνει είναι η απαξίωση των συνδικαλιστών, ο συντεχνιακός παροξυσμός των ισχυρών συνδικάτων του Δημοσίου, η εγκατάλειψη των αδύναμων περιφερειακών εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα και των ανέργων. Οι εργοδότες από την άλλη, παρά τη συμπίεση των μισθών, ούτε τις τιμές έριξαν, ούτε περιόρισαν τη φοροδιαφυγή.

Οσο για το τρίτο εργαλείο, τη Δημόσια Διοίκηση, αρκεί να ξεφυλλίσουμε την πρόσφατη σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ για να κλάψουμε ή να γελάσουμε, ανάλογα με τη στιγμή. Με φυσικό τρόπο αναμένουμε από τους Ολλανδούς να μας εκσυγχρονίσουν το φορολογικό σύστημα, τον Ράιχενμπαχ να επισπεύσει το ΕΣΠΑ, τους Γάλλους να εξορθολογήσουν τη γραφειοκρατία μας. Μακάρι. Αλλωστε έτσι έγινε στη νεότερη ιστορία μας, η χώρα εκσυγχρονιζόταν με την εισαγωγή ξένης τεχνογνωσίας και την παρουσία ξένων ειδικών.

Αλλά όπως δεν φτάνει ο ξένος δανεισμός, έτσι δεν φτάνει και η συνδρομή της διεθνούς τεχνογνωσίας. Η δραματικότητα της κρίσης απαιτεί την έγερση και συστράτευση των δικών μας δυνάμεων. Βρισκόμαστε σε ένα από εκείνα τα κρίσιμα σταυροδρόμια όπου η υπάρχουσα διάταξη κοινωνικών συμφερόντων και η πολιτική μυωπία μπορούν να μας καταβαραθρώσουν, όπως συνέβη και στο παρελθόν. Την ίδια στιγμή, γίνεται δυνατή μια νέα πορεία στο μέτρο που συμπέσουν τέσσερις παράγοντες. Μια ικανή και αποφασιστική ηγετική ομάδα. Η ώθηση από το ευρωπαϊκό πλαίσιο και η συνδρομή της διεθνούς τεχνογνωσίας. Η υποστήριξη των κοινωνικών δυνάμεων, όπως π.χ. η νεολαία, που βρέθηκαν «εκτός συστήματος» πριν από την κρίση και σήμερα βλέπουν τη θέση τους να χειροτερεύει. Και κυρίως, το όποιο απόθεμα συλλογικότητας και δημοκρατικής κουλτούρας διατηρεί ακόμα η κοινωνική πλειονότητα σε πείσμα της ματαίωσης που ζει. Δεν θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία μας που μια τέτοια «συμμαχία» θα κάνει την κρίση ευκαιρία.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΑ ΝΕΑ: Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012

Το Μάαστριχτ ναυαγεί, οι καπετάνιοι μπαλώνουν τα συντρίμμια

2012-01-20T10:32:00.000+02:00

αναδημοσίευση μέσω "Πολιτικής Επιθεώρησης"

Των Genevieve Azam, Etienne Balibar , Thomas Coutrot , Dominique Meda , Yves Sintomer, ΤΟ ΒΗΜΑ - LE MONDE, 20.1..12

Υπάρχουν δύο τρόποι για να εξηγηθεί αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την κυρίαρχη άποψη το πρόβλημα είναι ότι εμείς οι Ευρωπαίοι ξοδέψαμε πολλά. Οι ειδήμονες αλλά και οι αρθρογράφοι αποφαίνονται ότι η Γαλλία όπως και όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης «ζούσαν επί τριάντα χρόνια με δανεικά». Το σενάριο αυτό μοιάζει τόσο προφανές όσο και ο αέρας που αναπνέουμε. Κι όμως: έρχεται σε σύγκρουση με τα επίσημα οικονομικά στοιχεία!
Μια διαφορετική περιγραφή μοιάζει να στηρίζεται σε καλύτερα επιχειρήματα. Αν τα ελλείμματα και τα χρέη διογκώθηκαν, αυτό δεν έγινε λόγω της αύξησης των δημοσίων δαπανών αλλά λόγω της μείωσης των εσόδων. Αυτό το χρέος το δημιούργησαν ο χρηματοπιστωτικός τομέας και ο νεοφιλελευθερισμός. Όχι οι πολίτες και όσοι καταβάλλουν εισφορές στα ταμεία. Οι δύο αντικρουόμενες περιγραφές της ιστορίας του χρέους οδηγούν σε δύο επίσης ανταγωνιστικές απαντήσεις στο πρόβλημα. Η επίσημη ιστορία θέλει να επιβάλει μια αυστηρή θεραπεία συρρίκνωσης του προϋπολογισμού χωρίς να γίνεται λόγος παρά για τις τεχνικές λεπτομέρειες. Η εναλλακτική προσέγγιση προτάσσει την ανάγκη φορολογικής μεταρρύθμισης με αναδιανεμητικό χαρακτήρα ταυτόχρονα με μια συνταγή συρρίκνωσης και εποπτείας του… χρηματοπιστωτικού τομέα.

Θα πρέπει να διαφυλαχθούν οι δημόσιες υπηρεσίες και το κοινωνικό κράτος. Να ξεκινήσει η μετάβαση σε μια οικολογική οικονομία καθώς και ένας δημοκρατικός διάλογος προκειμένου να καθοριστεί σε ποιο ποσοστό είναι νόμιμο το συσσωρευμένο χρέος. Το δημόσιο χρέος που έχει δημιουργηθεί προς όφελος ιδιωτικών συμφερόντων θα πρέπει να διαγραφεί. Στο μέλλον τα κράτη θα πρέπει να δανείζονται όπως και στις αρχές του '80, δηλαδή χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από τις αγορές. Σε διαφορετική περίπτωση δεν θα μπορέσουν να υπερασπιστούν την κυριαρχία τους.

Επίσης θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι αυτή η κρίση είναι απότοκος ενός μη βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης. Οι δημόσιες επενδύσεις πρέπει να κατευθυνθούν σε πιο ήπια οικολογικά προγράμματα που θα δημιουργούν περισσότερες θέσεις εργασίας αντί για τα μεγαλόπνοα και πολυδάπανα σχέδια που στοχεύουν σε μια αδιέξοδη ανάπτυξη.

Το τσουνάμι της λιτότητας φτάνει στην Ευρώπη και τα προβλήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με έναν εντελώς διαφορετικό και οξυδερκή τρόπο. Οι μεταρρυθμίσεις που περιλαμβάνονται στη «διακυβερνητική συμφωνία των 26» του περασμένου Δεκεμβρίου οδηγεί απλώς στα άκρα τη λογική της συμπίεσης του προϋπολογισμού και της υποταγής στις χρηματαγορές.

Την ώρα που το ναυάγιο του Μάαστριχτ διαλύεται στα βράχια της οικονομικής κρίσης, οι καπετάνιοι βάζουν μπαλώματα στα συντρίμμια που επιπλέουν.

Η κεντρική ιδέα πάνω στην οποία χτίστηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα του Μάαστριχτ είναι ότι οι αγορές είναι πιο έξυπνες από τις κυβερνήσεις και τους ψηφοφόρους. Η μείωση των δαπανών ωφελεί την ανταγωνιστικότητα, τα κράτη θα πρέπει να χρηματοδοτούν τα ελλείμματά τους από τις αγορές και όχι με διακρατικό δανεισμό. Η προσπάθεια να σωθεί το οικοδόμημα που στηρίχθηκε σε σαθρές λογικές δεν θα μπορούσαν παρά να αποτύχουν. Ακόμα και το ευρωομόλογο είναι καταδικασμένο εφόσον θα υπόκειται στην κρίση και συνεπώς στα κριτήρια «χρηστής διαχείρισης» των αγορών.

Η προδιαγεγραμμένη αποτυχία του σχεδίου σωτηρίας των ευρωπαϊκών οικονομιών πιθανόν να καταλήξει σε διάλυση του ευρώ υπό τις εθνικιστικές, αυταρχικές ή ξενοφοβικές ιαχές που ηχούν ήδη στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Βεβαίως αυτό το τέλος δεν είναι δεδομένο. Οι δημοκρατικές ευαισθησίες παραμένουν ζωντανές στην Ευρώπη και ιδίως στη νεολαία όπως έδειξε πρόσφατα η άνθηση του κινήματος των «Αγανακτισμένων» στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου.

Η τοποθέτηση τραπεζιτών και πρώην στελεχών της Goldman Sachs στην ηγεσία και τις κυβερνήσεις Ελλάδας, Ιταλίας και Ισπανίας αλλά και στην κεφαλή της ΕΚΤ δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Ομοίως και οι κραυγές που ακούστηκαν ενόψει της διενέργειας δημοψηφίσματος στην Ελλάδα. Οι πολίτες δεν θέλουν πια να είναι «παιχνίδι στα χέρια πολιτικών και τραπεζιτών», όπως διακήρυσσαν οι Ισπανοί «Αγανακτισμένοι». Θέλουν να έχουν λόγο για το μέλλον τους και να σταματήσουν τις πολιτικές που καταστρέφουν την κοινωνία και υποβαθμίζουν το περιβάλλον.

Είναι αναγκαία μια δημοκρατική εξέγερση ενάντια στις ελίτ που κωφεύουν. Η Δημοκρατία θα πρέπει να επανιδρυθεί κατ'αρχάς σε πολιτικό επίπεδο, στη βάση μηχανισμών άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας με συμβούλια πολιτών και διενέργεια δημοψηφισμάτων. Αλλά και να διευρυνθεί στο οικονομικό πεδίο, αρχικά από τον τραπεζικό κλάδο. Η «διάσωση» των τραπεζών να γίνει αφορμή για να τεθούν υπό τον έλεγχο, όχι των γραφειοκρατών της κυβέρνησης ή των Βρυξελλών, αλλά της κοινωνίας των πολιτών. Ο ορίζοντας μοιάζει σκοτεινός από το χρέος τους: ας απαλλαχθούμε από αυτό επινοώντας εκ νέου τη Δημοκρατία.

*Η Genevieve Azam και ο Thomas Coutrot είναι οικονομολόγοι και μέλη της οργάνωσης Attac.

*Ο Etienne Balibar είναι φιλόσοφος.

*Η Dominique Meda είναι κοινωνιολόγος.

*Ο Yves Sintomer είναι πολιτικός επιστήμονας.

Ήταν το Μνημόνιο μονόδρομος;

2012-01-18T21:45:00.002+02:00

Τα διλήμματα της οικονομίας και της πολιτικής

του Μάνου Ματσαγγάνη*

Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες (κάτω από τις Άλπεις) έχουν προβλήματα (μερικές σοβαρά).

Καμιά χώρα όμως δεν έχει τα δικά μας προβλήματα:

μεγάλο χρέος (το μεγαλύτερο στην ΕΕ),
μεγάλα ελλείμματα του κρατικού προϋπολογισμού (10% του ΑΕΠ, μετά από οδυνηρή λιτότητα δύο ετών),
και ταυτόχρονα μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών (εμπορικό + υπηρεσιών).

Τα ελλείμματα αλληλοσυνδέονται: η πλαστή ευημερία (με δανεικά) δεν επιβάρυνε μόνο το δημόσιο έλλειμμα, διόγκωνε επίσης (τεχνητά) τη ζήτηση, αυξάνοντας τις εισαγωγές και αφαιρώντας από τις επιχειρήσεις το κίνητρο για εξαγωγές.
Μια χώρα που βρίσκεται σε μια τέτοια κατάσταση δεν έχει παρά δύο (και μόνο δύο) επιλογές.

Η μια είναι η κανονική υποτίμηση, ενδεχομένως με στάση πληρωμών, τύπου Αργεντινής το 2001 – αν και η Αργεντινή είχε εμπορικό πλεόνασμα (άρα είχε τρόφιμα και καύσιμα όσο διαρκούσε ο αποκλεισμός της από τις διεθνείς αγορές), καθώς και πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού προϋπολογισμού (άρα μπορούσε να πληρώνει μισθούς ή συντάξεις και να εγγυάται τη λειτουργία του κράτους).
Η άλλη είναι η λεγόμενη "εσωτερική υποτίμηση": λιτότητα αλλά και μείωση των τιμών, ώστε να προστατευθεί η αγοραστική δύναμη των (μειωμένων) μισθών και ταυτόχρονα να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων. Ο Daniel Gros σε παλαιότερη ομιλία του στην Αθήνα είχε υπολογίσει το μέγεθος της απαιτούμενης μείωσης (κατ’ αρχήν των μισθών) σε 25%. Μια εξαγωγική ώθηση θα μείωνε το μέγεθος αυτό, μια υστέρηση θα το αύξανε. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, η μείωση των μέσων ακαθάριστων αποδοχών την διετία 2009-2011 (σε πραγματικές τιμές) ήταν 12%, δηλ. το μισό περίπου της απαιτούμενης προσαρμογής (κατά Gros).

Η "εσωτερική υποτίμηση", για να αποδώσει, έχει ορισμένες (απαιτητικές) προϋποθέσεις.

Πρώτον, δίκαιη κατανομή των βαρών της προσαρμογής + κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας.
Δεύτερον, συμφωνία των κοινωνικών εταίρων, ώστε οι μειώσεις μισθών αφενός να μεταφραστούν σε μειώσεις τιμών και αφετέρου να είναι πρόσκαιρες (όσο διαρκεί η κρίση) και να αναπληρωθούν από ανάλογες αυξήσεις στο μέλλον (ώστε δηλ. να πιάσουν τόπο οι θυσίες των εργαζομένων).
Τρίτον, εξυγίανση των θεσμών: καταπολέμηση της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής, της κακοδιοίκησης, της στρέβλωσης της αγοράς – ώστε η επιχειρηματικότητα να πάψει να βασίζεται στη διαπλοκή με πολιτικούς, στη συμπίεση των μισθών, στην παραβίαση της (εργατικής, ασφαλιστικής, φορολογικής, περιβαλλοντικής, πολεοδομικής κ.ά.) νομοθεσίας.

Ήταν το Μνημόνιο μονόδρομος; Και ναι και όχι.

Ναι – επειδή με δεδομένο τον αποκλεισμό μας από τις διεθνείς χρηματαγορές ήταν ο μοναδικός τρόπος εξασφάλισης των δανειακών αναγκών της χώρας.
Όχι – επειδή ούτε οι αγορές, ούτε το ΔΝΤ, ούτε η ΕΕ, ούτε κάποιος άλλος νοιάζεται πολύ για το πώς μια χώρα τηρεί τις δανειακές υποχρεώσεις της, ούτε για το πώς μειώνει τα ελλείμματά της (για αυτό άλλωστε κανείς δεν εμποδίζει τη Δανία να έχει υψηλή φορολογία, υψηλή κοινωνική δαπάνη κτλ).

Συνεπώς, παρότι κάποιο Μνημόνιο ήταν αναγκαίο, κανείς δεν μας εμπόδιζε να προτείνουμε ένα άλλο Μνημόνιο, όπως το θέλαμε εμείς, με τα δικά μας "ισοδύναμα μέτρα" μείωσης των ελλειμμάτων.

"Καλά όλα αυτά – το θέμα είναι τι κάνουμε τώρα".

Η δημόσια συζήτηση για την τακτική της ελληνικής αντιπροσωπείας στις διαπραγματεύσεις για το PSI και τη δανειακή σύμβαση στα κανάλια και στα blogs μοιάζει λίγο με τη συζήτηση για την πορεία της Εθνικής ομάδας του μπάσκετ το 1987: ξαφνικά γίναμε όλοι ειδικοί για το εύρος του κουρέματος, για το επιτόκιο των ομολόγων ή για το βρετανικό δίκαιο, όπως τότε όλοι ανέλυαν σε βάθος (και με πάθος) τα σχετικά πλεονεκτήματα του συστήματος ζώνης έναντι του man-to-man.

Και το Eurobasket και οι διαπραγματεύσεις για το PSI είναι παιγνίδια (το ένα πήγε υπέροχα, το άλλο θα δούμε) στα οποία είμαστε θεατές, δεν παίζουμε οι ίδιοι.

Η ελληνική αντιπροσωπεία παίζει το ρόλο ενός κομπάρσου, που παραμένει μεν ικανός για κάποια αυτοκαταστροφική κίνηση (ιδίως όταν επικεφαλής είναι ο σημερινός υπουργός οικονομικών) αλλά δεν είναι σε θέση να καθορίσει θετικά την έκβαση των διαπραγματεύσεων. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα για μας.

Από τη μια, τα γεγονότα των τελευταίων ετών έχουν περιορίσει ασφυκτικά την αξιοπιστία (και, συνεπώς, τα περιθώρια) των δικών μας χειρισμών.
Από την άλλη, τα όρια μεταξύ της "συντεταγμένης" χρεωκοπίας και της άτακτης είναι δυσδιάκριτα: κινδυνεύουμε ανά πάσα στιγμή με μια στραβοτιμονιά να τα διασχίσουμε (ιδίως εάν βλ. παραπάνω).

Για αυτό η συζήτηση για το εύρος του κουρέματος, για το επιτόκιο των ομολόγων ή για το βρετανικό δίκαιο προσωπικά δεν με συγκινεί ιδιαίτερα: σε λίγες μέρες θα ξέρουμε αν χρεωκοπήσαμε και πώς ακριβώς.

Εν τω μεταξύ, θα ήταν προτιμότερο να ξοδεύουμε λιγότερο χρόνο και ενέργεια για ζητήματα όπου είμαστε απλώς θεατές: ας κρατήσουμε τις δυνάμεις μας για όσα μπορούμε να επηρεάσουμε.
Αυτό μας φέρνει στο τελευταίο θέμα:

Το "διακύβευμα" της επόμενης περιόδου.

Θα έλεγα ότι η κατάσταση έχει συνοπτικά ως εξής. Το βραχυπρόθεσμο διακύβευμα είναι να παραμείνουμε στην Α' Κατηγορία.

Η άτακτη χρεωκοπία ή/και επιστροφή στη δραχμή δεν θα είναι το τέλος του κόσμου (η ζωή συνεχίζεται, πάντοτε).

Θα σημάνει όμως τον υποβιβασμό μας: δηλ. την συντριπτική ήττα όσων ονειρεύτηκαν μια ευρωπαϊκή Ελλάδα, και την θριαμβευτική νίκη όσων (στα αριστερά και στα δεξιά του πολιτικού φάσματος) πάντα κατά βάθος προτιμούσαν μια Ελλάδα βαλκανική και μεσανατολική.

Επίσης, θα θέσει σε κίνηση έναν πολύ επικίνδυνο μηχανισμό, όπου ο εθνικισμός (με ή χωρίς αντιιμπεριαλιστική προβιά) θα έχει πάρει το πάνω χέρι, και – σε συνδυασμό με τη γρήγορη διάψευση των φρούδων ελπίδων που ήδη καλλιεργεί η παράταξη της δραχμής – θα είναι έτοιμος να μας φέρει στα πρόθυρα μιας καταστροφικής πολεμικής εμπλοκής.

Φοβάμαι ότι ο αρχηγός της ΝΔ είναι απόλυτα ικανός για κάτι τέτοιο.

Το μεσοπρόθεσμο διακύβευμα, όσον αφορά την οικονομία, είναι κατ’ αρχήν να μάθουμε να ζούμε χωρίς ελλείμματα, ώστε να περιορίσουμε την έκθεσή μας στις αγορές.

Μέσα σε ένα περιβάλλον παγκοσμιοποίησης και ελεύθερης κυκλοφορίας των κεφαλαίων, η δημοσιονομική σταθερότητα είναι ασφάλεια – και η κύρια προϋπόθεση για να μπορούμε να επιλέγουμε τις πολιτικές που προτιμάμε με όσο περισσότερη αυτονομία γίνεται. Με κίνδυνο να γίνω κουραστικός:

οι επάρατες αγορές δεν εμποδίζουν τη μικρή (πλην όμως πλεονασματική) Δανία να επιβάλλει – και να εισπράττει! – φόρους ίσους με το μισό περίπου ΑΕΠ της χώρας, ούτε να χρηματοδοτεί με αυτούς το ισχυρότερο ίσως σύστημα κοινωνικής προστασίας στον κόσμο.

Στη συνέχεια, το ζητούμενο είναι, ασφαλώς, η ανάπτυξη.

Σήμερα έχουμε γίνει όλοι κεϋνσιανοί - και διαβάζουμε μανιωδώς τα άρθρα του Krugman, επικροτώντας με ενθουσιασμό την προειδοποίησή του ότι δεν είναι πολύ καλή ιδέα να προσπαθείς να μειώνεις τα ελλείμματα στη διάρκεια της ύφεσης.

Σωστά: τα ελλείμματα πρέπει να τα μειώνεις στη διάρκεια της ανόδου της οικονομίας.

Κρίμα που στην προ κρίσης περίοδο, όταν επί 10-12 χρόνια είχαμε από τους υψηλότερους ρυθμούς (όπως αποδείχθηκε, σαθρής) ανάπτυξης στην ΕΕ (+4% ετησίως), αντί να μειώσουμε τα ελλείμματα τα αφήσαμε να αυξάνονται ανεξέλεγκτα. (Τότε βέβαια οι σημερινοί κεϋνσιανοί απλώς σιωπούσαν, ή μάλλον επικροτούσαν ενθουσιωδώς τις πολιτικές που παρήγαγαν ελλείμματα και ζητούσαν ακόμη μεγαλύτερα.)

Σε κάθε περίπτωση, όπως έχω γράψει αλλού (Καθημερινή 7 Μαρτίου 2009), η κλασική κεϋνσιανή συνταγή της ώθησης της παραγωγής και της απασχόλησης μέσω της τόνωσης της αγοραστικής δύναμης των εισοδημάτων δεν μπορεί να έχει εφαρμογή σε μια χώρα με αναιμική παραγωγική βάση, όπως είναι πλέον η Ελλάδα.

Όπως είδαμε στο πρώτο μισό της δεκαετίας του ’80, τα πρόσθετα εισοδήματα αγοράζουν προϊόντα που εισάγουμε από αλλού. Αυτό μπορεί να είναι καλό για τους εργαζόμενους στην Κίνα και στη Ν. Κορέα (ή στη Γερμανία και τη Γαλλία) – πάντως ως στρατηγική για την ανάπτυξη με αύξηση της απασχόλησης στην Ελλάδα δεν μου φαίνεται πειστική.

Συνεπώς, φοβάμαι ότι ο νεοκεϋνσιανισμός à la grecque λίγα έχει να προσφέρει: δεν μένουν παρά οι διαρθρωτικές αλλαγές (στην πλευρά της προσφοράς).

Το μεσοπρόθεσμο διακύβευμα δεν αφορά μόνο την οικονομία αλλά και την πολιτική.

Μια μεταρρυθμιστική δύναμη της αριστεράς, ιδίως εάν έχει (απολύτως θεμιτές) κυβερνητικές φιλοδοξίες, δεν διαθέτει την πολυτέλεια να επιτρέψει τη διάβρωση του κύρους των θεσμών από τους οποίους το πολιτικό της εγχείρημα εξαρτάται.

Ο αριστερός ρεφορμισμός είναι απλώς αδιανόητος όσο εντείνεται η ανυποληψία των εργατικών συνδικάτων, ή της Βουλής, ή του δημόσιου τομέα. Φυσικά, αυτό σε κάποιο βαθμό είναι πέρα από τον έλεγχο της μεταρρυθμιστικής αριστεράς. Δείχνει όμως το αναγκαίο περιεχόμενο της πολιτικής της παρέμβασης:

Αναπροσανατολισμός του κέντρου βάρους της πολιτικής των συνδικάτων (και όχι μόνο) προς τα συμφέροντα των outsiders (των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα, ιδίως όσων εργάζονται υπό επισφαλείς συνθήκες).
Δραστική μείωση του κόστους της πολιτικής, με μείωση του αριθμού των βουλευτών και άλλα μέτρα «ταπείνωσης» (κατά Α. Μανιτάκη) του πολιτικού προσωπικού που μας οδήγησε – υπό τις επευφημίες, βέβαια, της κοινής γνώμης – στην χρεωκοπία.
Αλλαγή παραδείγματος στο δημόσιο τομέα, με ενθάρρυνση και στήριξη όσων από τους γιατρούς, νοσοκόμους, δασκάλους, καθηγητές, πυροσβέστες, εφοριακούς κ.ά. είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν με εντιμότητα και αφοσίωση στο δημόσιο συμφέρον, (εξ)υπηρετώντας τους πολίτες-χρήστες των υπηρεσιών τους, την ώρα που τα πάντα γύρω τους καταρρέουν.

Το μακροπρόθεσμο διακύβευμα παραμένει αυτό που ήταν πάντοτε: να κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για

να γίνει η Ελλάδα μια χώρα προκοπής και δημιουργίας,
με περισσότερες ευκαιρίες και λιγότερες ανισότητες,
ένας τόπος στον οποίο νέοι άνθρωποι θα θέλουν να ζουν και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους.

Θα τα καταφέρουμε;

Ειλικρινά δεν ξέρω. Ξέρω όμως ότι από αυτό θα κριθούμε όλοι.

*Ομιλία σε εκδήλωση της οργάνωσης Νέου Κόσμου – Κουκακίου της Δημοκρατικής Αριστεράς (Δευτέρα 16 Ιανουαρίου 2012)

"Μνημόνιο. Ένα post mortem"

2012-01-17T23:30:00.002+02:00

"Μνημόνιο. Ένα post mortem", του Χρυσάφη Ι. Ιορδάνογλου.

Δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2011 στην Αθηναϊκή Επιθεώρησητου Βιβλίου (The Athens Reviewof Books).

Εισαγωγή.

Το Μνημόνιο και τα μέτρα που το συνόδευαν έγιναν νόμος του κράτους στις 6 Μαΐου 2010. Η Ελλάδα είχε ελάχιστα περιθώρια να παζαρέψει τις βασικές κατευθύνσεις του και ακόμη λιγότερα να τις απορρίψει. Η χώρα όφειλε να δανεισθεί άμεσα προκειμένου να εξοφλήσει ομόλογα αξίας 8,5 δις € που έληγαν στις 19 Μαΐου. Ήταν όμως πρακτικώς αποκλεισμένη από τις διεθνείς αγορές.
Η μονομερής κήρυξη παύσης πληρωμών ήταν αδιανόητη γιατί σήμαινε τα εξής: Πρώτο, δεδομένου ότι μεγάλο κομμάτι της περιουσίας των ελληνικών τραπεζών ήταν επενδυμένο σε ελληνικά ομόλογα, ο εκμηδενισμός της αξίας των τελευταίων θα οδηγούσε το τραπεζικό σύστημα σε κατάρρευση. Τούτο θα σήμαινε κατάρρευση της εγχώριας πίστης και του διεθνούς εμπορίου. Δεύτερο, η δημοσιονομική περιστολή θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που –τελικά- επιχειρήθηκε. Το συνολικό δημόσιο έλλειμμα του 2009 ήταν 36,6 δις. Από αυτά, περί τα 12,5 αφορούσαν πληρωμές τόκων. Τα υπόλοιπα 24 ήταν πρωτογενές έλλειμμα: η διαφορά των εκτός τόκων δαπανών του ελληνικού δημοσίου από τα έσοδά του. Το 2010 το πρωτογενές έλλειμμα περικόπηκε περίπου στο μισό και τα 11,4 δις που απέμειναν χρηματοδοτήθηκαν από το μηχανισμό στήριξης. Χωρίς αυτόν, η Ελλάδα θα ήταν υποχρεωμένη περικόψει ολόκληρο το έλλειμμά της εντός του 2010.

Το θέμα του άρθρου είναι τι σήμαινε και πώς εφαρμόσθηκε το πρόγραμμα πολιτικής που προσφέρθηκε στην Ελλάδα. Με ενδιαφέρει το Μνημόνιο όπως ήταν και όχι αυτό που θα μπορούσε να είναι αν οι επιλογές της ΕΕ ήταν διαφορετικές. Η Ελλάδα δεν είχε έλεγχο πάνω στις αποφάσεις αυτές. Ακόμη όμως και αν μια διαφορετική πολιτική των βόρειων χωρών της ΕΕ ελάφρυνε το ελληνικό χρέος τούτο δεν θα αναιρούσε τα θεμελιώδη προβλήματα της χώρας: τη δυσλειτουργικότητα του ελληνικού κράτους και την απώλεια ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.

1. Η χρηματοδοτική στήριξη.

Το Μνημόνιο ήταν –πρώτα από όλα- ένα δάνειο 110 δις € προς την Ελλάδα. Τα μέλη της ευρωζώνης θα κάλυπταν τα 80 και το ΔΝΤ τα 30. Από αυτά, τα 10 δις προοριζόταν για τη στήριξη του τραπεζικού συστήματος. Τα υπόλοιπα για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού δημοσίου. Η εκταμίευση των δόσεων θα ολοκληρωνόταν στο δεύτερο τρίμηνο του 2013. Η αποπληρωμή των δανείων, θα άρχιζε μετά το πέρας μιας τριετούς περιόδου χάριτος και η εξόφληση θα ολοκληρωνόταν περί τα μέσα του 2015.

Δυο από τις θεμελιώδεις υποθέσεις του Μνημονίου ήταν: α) το ελληνικό δημόσιο χρέος ήταν βιώσιμο, δεν χρειαζόταν περικοπή, β) η Ελλάδα θα μπορούσε να επιστρέψει στις αγορές το 2012. Η εξέλιξη των πραγμάτων έδειξε ότι στην περίπτωση που αυτή η υπόθεση δεν επαληθεύονταν η χρηματοδοτική στήριξη θα συνεχιζόταν.

Με τη συμφωνία η Ελλάδα απέφευγε μιαν άμεση κατάρρευση και μισάνοιγε την πόρτα για περεταίρω στήριξή της στο μέλλον. Από την πλευρά της, η Ευρωζώνη απέφευγε μια δραματική αναστάτωση στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα. Οι δανειστές αναλάμβαναν την αποπληρωμή των ληγόντων ελληνικών ομολόγων και την, μέχρις ενός ορίου και χρονικού σημείου, κάλυψη των τρεχουσών χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού δημοσίου. Θα κατέβαλαν προσυμφωνημένα ποσά για την κάλυψη του πρωτογενούς ελλείμματος της Ελλάδας το οποίο, όμως, θα έπρεπε να βαίνει μειούμενο με προκαθορισμένο τέμπο και να μηδενιζόταν το 2012. Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα καλούνταν να βάλει τα του οίκου της σε τάξη έτσι ώστε να μη χρειάζεται να επανέρχεται κάθε τόσο για νέα βοήθεια.

2. Το πρόγραμμα στην αρχική του μορφή: δυο στόχοι και μια προϋπόθεση.

Οι επιδιώξεις του προγράμματος ήταν να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα τα δυο σκέλη της ελληνικής κρίσης: α) Να βάλει το δημόσιο χρέος σε καθοδική τροχιά και τάξη στα δημόσια οικονομικά της Ελλάδας. β) Να αντιστρέψει τις απώλειες ανταγωνιστικότητας της οικονομίας. Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η διαφύλαξη της σταθερότητας του τραπεζικού συστήματος. Η έκθεση των ελληνικών τραπεζών στο χρέος σήμαινε ότι τυχόν (ασυνόδευτη από εξωτερική στήριξη) περικοπή του χρέους θα διακινδύνευε την κατάρρευσή τους. Η ένταση ανάμεσα στον παράγοντα βιωσιμότητα των ελληνικών τραπεζών και τον παράγοντα ελάφρυνση του δημόσιου χρέους διαπερνούσε το πρόγραμμα.

2.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Η πρώτη προτεραιότητα του Μνημονίου ήταν η σταθεροποίηση του δημόσιου χρέους μέχρι το 2013 και η μετέπειτα μείωσή του. Τούτο θεωρούνταν αναγκαία προϋπόθεση για την επιστροφή της Ελλάδας στις αγορές. Η επίτευξη του στόχου απαιτούσε τη μείωση του συνολικού ελλείμματος σε ποσοστό χαμηλότερο του 3% του ΑΕΠ μέχρι το 2014 (από το 15,4% του 2009). Επίσης, απαιτούνταν ο εντός δυο ετών μηδενισμός του πρωτογενούς ελλείμματος της χώρας, η μετατροπή του σε πλεόνασμα και η διατήρησή του σε υψηλά πλεονασματικά επίπεδα για πολλά χρόνια. Τα δημοσιονομικό πρόγραμμα του Μνημονίου αρθρώθηκε γύρω από τους στόχους για το συνολικό και το πρωτογενές έλλειμμα. Για την επίτευξή τους το Μνημόνιο πρόβλεπε μέτρα περικοπής δαπανών και αύξησης εσόδων ύψους 30 δις € που έπρεπε να ληφθούν στη διάρκεια της πενταετίας 2010-14. Προσθέτοντας και τα μέτρα που είχαν ήδη ληφθεί πριν το Μάη του 2010 το συνολικό μέγεθος των παρεμβάσεων ξεπερνούσε τα 40 δις € (περί το 18% του ΑΕΠ).

Το πρόγραμμα δεν ήταν νοητό να ζητάει την άμεση εξάλειψη του πρωτογενούς ελλείμματος. Για δυο χρόνια τα ελλείμματα αυτά θα παρέμεναν και, συνεπώς, το δημόσιο χρέος αρχικά θα αυξάνονταν πριν σταθεροποιηθεί. Η αποκλιμάκωση των ελλειμμάτων όμως έπρεπε να είναι ταχεία. Γι’ αυτό, το πρόγραμμα σχεδιάστηκε έτσι ώστε το κύριο βάρος των μέτρων να συγκεντρώνεται στην αρχή, στα έτη 2010-2011. Η λύση της πιο βραδείας αποκλιμάκωσης δεν επιλέχθηκε γιατί: α) θα αύξανε ακόμη περισσότερο το χρέος και θα έδινε τα λάθος σήματα στις αγορές, β) θα απαιτούσε μεγαλύτερη στήριξη από τους πιστωτές.

Τα πρωτογενή πλεονάσματα είναι η ευθεία μέθοδος μείωσης του χρέους. Ωστόσο, η εξέλιξη του χρέους μιας χώρας δεν εξαρτάται μόνο από το πρωτογενές πλεόνασμα αλλά και από άλλους παράγοντες όπως ο ρυθμός ανάπτυξης, το επιτόκιο δανεισμού κλπ. Μερικοί από αυτούς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Έτσι, προσπαθώντας να διορθώσεις τον ένα μπορεί να παροξύνεις τον άλλο. Στην περίπτωσή μας, η δημοσιονομική περιστολή ήταν σίγουρο ότι θα βάθαινε την ύφεση. Τούτο δυσκόλευε την επίτευξη των στόχων για τα πρωτογενή πλεονάσματα. Γι’ αυτό, ο όγκος των προβλεπόμενων μέτρων ήταν μεγαλύτερος από τους επιδιωκόμενους στόχους (για μείωση του ελλείμματος από το 15,4% σε κάτω από 3% του ΑΕΠ χρειαζόταν μέτρα ίσα με το 18%). Η ύφεση λόγω των μέτρων προεξοφλούνταν και η επίπτωσή της λαμβάνονταν υπ’ όψη. Το κρίσιμο θέμα ήταν να μην είναι μεγαλύτερη σε βάθος και διάρκεια από την προσχεδιασμένη. Τούτο μετέτρεπε το όλο πρόγραμμα σε άσκηση ισορροπίας σε τεντωμένο σχοινί. Και αυτό μας φέρνει στην τρίτη από τις θεμελιώδεις υποθέσεις του Μνημονίου: ότι η ύφεση θα κορυφωνόταν το 2010, θα συνεχιζόταν με μικρότερη ένταση το 2011 και ότι η οικονομία θα άρχιζε να ανακάμπτει το 2012.

2.2. Διαρθρωτικές αλλαγές στη λειτουργία του κράτους.

Τα μέτρα του 2010 ήταν στο πλείστο τους «οριζόντια». Ήταν «εύκολα» στο σχεδιασμό και την εφαρμογή τους. Νοούνταν όμως ως γέφυρα που θα κάλυπτε τους στόχους του 2010 και θα έδινε χρόνο για την προετοιμασία «χειρουργικών» επεμβάσεων αργότερα. Η πρόθεση του Μνημονίου για το 2011 και μετά ήταν η εξοικονόμηση δαπανών μέσα από την εκλογίκευση της λειτουργίας της κρατικής μηχανής και η αύξηση των εσόδων μέσω της μεταρρύθμισης του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Επιδίωκε την αλλαγή της λειτουργίας και του περιορισμού της βάσης του κόστους του ελληνικού κράτους. Η τρόικα δεν είχε εμπιστοσύνη σε εύκολα αντιστρέψιμες πρωτοβουλίες (όπως η μείωση των αποδοχών) που άφηναν ανέγγιχτη τη βάση του κόστους. Η κεντρική επιδίωξη ήταν μόνιμες μεταρρυθμίσεις που από τη στιγμή που θα είχαν υιοθετηθεί θα ήταν δύσκολο να αντιστραφούν.

Οι προτεινόμενες αλλαγές στη λειτουργία του κράτους επικεντρωνόταν στις κύριες πηγές του δημοσιονομικού εκτροχιασμού. Από την πλευρά των δαπανών αυτές ήταν: τα ελλείμματα των ταμείων, το μισθολογικό κόστος, οι δαπάνες υγείας, οι ΔΕΚΟ και η δυσλειτουργία του συστήματος των προμηθειών. Στενά συνδεόμενα με τις εστίες αυτές ήταν οι δυσλειτουργίες της διαδικασίας κατάρτισης, εκτέλεσης και ελέγχου του κρατικού προϋπολογισμού. Τέλος, το Μνημόνιο έθετε το θέμα της ριζικής αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης. Από την πλευρά των εσόδων, τα ζητούμενα ήταν η αναδιάταξη του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και η εκλογίκευση της φορολογικής νομοθεσίας. Ειδικότερα[1]:

Για το συνταξιοδοτικό προβλέπονταν άμεση επέμβαση στις βασικές παραμέτρους (όρια ηλικίας, ποσοστά αναπλήρωσης κλπ) του συστήματος κύριας σύνταξης. Επίσης, προβλέπονταν η συγχώνευση των υπαρχόντων ταμείων σε τρία. Η μεταρρύθμιση του συστήματος των επικουρικών συντάξεων και η αναθεώρηση της λίστας των βαρέων και ανθυγιεινών αφήνονταν για το 2011.

Για τον περιορισμό του μισθολογικού κόστους του δημόσιου τομέα προβλέπονταν: το πέρασμα της μισθοδοσίας σε μια Ενιαία Αρχή Πληρωμών, η υιοθέτηση ενός νέου μισθολογίου, η κατάργηση δημόσιων φορέων που δεν παρήγαγαν έργο κλπ.

Για το Σύστημα Υγείας προβλέπονταν: η μείωση του κόστους των φαρμάκων και των προμηθειών των νοσοκομείων, η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, αλλαγές στον τρόπο διοίκησης των νοσοκομείων και ο διαχωρισμός της ασφάλισης υγείας από τα ταμεία συντάξεων.

Οι ΔΕΚΟ του τομέα των μεταφορών καλούνταν να μειώσουν τα ελλείμματά τους μέσα από τη διοικητική τους αναδιοργάνωση, την μείωση του υπεράριθμου προσωπικού και την περικοπή των πιο ζημιογόνων κομματιών του δικτύου τους.

Οι προμήθειες του ελληνικού κράτους θα περνούσαν στον έλεγχο μιας ενιαίας αρχής δημόσιων προμηθειών.

Οι ετήσιοι Προϋπολογισμοί θα εντάσσονταν στα πλαίσια ενός μεσοπρόθεσμου δημοσιονομικού προγράμματος, η παρακολούθηση των δαπανών θα συστηματοποιούνταν και η ποιότητα των στατιστικών στοιχείων θα βελτιωνόταν.

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και εισφοροδιαφυγής απαιτούσε την αναδιοργάνωση της φορολογικής μηχανής και την αλλαγή των μεθόδων της. Οι προβλεπόμενες ρυθμίσεις περιλάμβαναν: την επικέντρωση των φορολογικών ελέγχων στις υψηλού κινδύνου ομάδες φορολογουμένων, τη συγκεντροποίηση των ελέγχων, την αναδιοργάνωση των ΔΟΥ κλπ.

Παραδόξως, το αρχικό Μνημόνιο περιλάμβανε ελάχιστες αποκρατικοποιήσεις.

Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις –εάν εφαρμόζονταν- θα άλλαζαν τον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής κρατικής γραφειοκρατίας και θα ήταν, σε μεγάλο βαθμό, μη αντιστρέψιμες. Το θέμα ήταν η ανάληψη του αρχικού «κόστους εγκατάστασης».

2.3. Μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Εξ ίσου κρίσιμη με το δημοσιονομικό πρόβλημα ήταν και η επιδείνωση του ελλείμματος των εξωτερικών συναλλαγών της περιόδου 2000-2008. Η επιδείνωση αποδίδεται, εν πολλοίς, στην απώλεια ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων. Αυτή έχει δυο διαστάσεις.

Πρώτο, την απώλεια ανταγωνιστικότητας ως προς τις τιμές και το κόστος παραγωγής. Στην περίοδο 2000-09 οι τιμές των ελληνικών προϊόντων και το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος απέκλιναν από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η δεύτερη διάσταση αντανακλά πιο μακροχρόνιες αδυναμίες: Η παραγωγική βάση των διεθνώς εμπορευσίμων προϊόντων είναι υπερβολικά στενή για να καλύψει τις εισαγωγικές ανάγκες της χώρας. Επιπρόσθετα, η ελληνική παραγωγή επικεντρώνεται σε μη δυναμικά προϊόντα, μέτριας ποιότητας και χαμηλής καινοτομίας. Τέλος, το κόστος παραγωγής των κλάδων των εμπορευσίμων επιβαρύνεται από το τεχνητά διογκωμένο τίμημα που καλούνται να καταβάλουν για υπηρεσίες που δεν μπορούν παρά να τις προμηθεύονται εγχωρίως. Αυτές οι υπηρεσίες είναι εκείνες που, πρωτίστως, ευνοούνται από προστατευτικές ρυθμίσεις (εμπόδια εισόδου, διοικητικά καθορισμένες αμοιβές ή ποσοστά κέρδους κλπ). Τούτες διατηρούν τις τιμές στις μη εμπορεύσιμες υπηρεσίες σε ψηλά επίπεδα και επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής των κλάδων των εμπορευσίμων που –όντας ανοιχτοί στον ανταγωνισμό- δεν έχουν που να κρυφτούν. Αν σε αυτές τις επιβαρύνσεις προστεθούν και οι «φόροι υπέρ τρίτων» καθώς και το κόστος σε χρόνο και χρήμα που επιβάλλουν στις επιχειρήσεις οι συναλλαγές με το δημόσιο, η εικόνα ολοκληρώνεται.

Η στρατηγική του Μνημονίου απέναντι στο θέμα της ανταγωνιστικότητας κινούνταν πάνω σε τρεις άξονες: Εσωτερική υποτίμηση, μεταρρυθμίσεις στην αγορά προϊόντων και εργασίας, φιλικότερο επενδυτικό περιβάλλον. Το πρόγραμμα υπέθετε ότι η στρατηγική που πρότεινε θα εφαρμοζόταν πλήρως και θα απέδιδε γρήγορα. Αυτή ήταν η τέταρτη θεμελιώδης υπόθεση του Μνημονίου.

α) Η εσωτερική υποτίμηση (η μείωση τιμών και αποδοχών) στόχευε στην αντιμετώπιση της απώλειας ανταγωνιστικότητας τιμών και κόστους. Τούτο θα επιτυγχάνονταν μέσω της ύφεσης που θα συμπίεζε τιμές και μισθούς. Το πρόγραμμα υπέθετε ότι η ύφεση του 2010-11 θα αντέστρεφε μέρος της σωρευμένης απώλειας ανταγωνιστικότητας της περιόδου 2000-2009. Το θέμα ήταν ότι αν η προσαρμογή τιμών και μισθών ήταν κατώτερη του αναμενομένου, η ύφεση θα επιδεινώνονταν. Τότε, η παράταση του αποπληθωρισμού θα ερχόταν σε ολοένα και οξύτερη σύγκρουση με τον άλλο μείζονα στόχο του Μνημονίου, τη μείωση του δημόσιου χρέους (είναι δύσκολη η μείωση ενός χρέους σε συνθήκες αποπληθωρισμού). Συνεπώς, η αντιστροφή των απωλειών ανταγωνιστικότητας τιμών δεν μπορούσε να βασίζεται μόνο στην ύφεση. Χρειαζόταν ένας επιπρόσθετος μηχανισμός.

β) Ο μηχανισμός αυτός ήταν οι συνδυασμένες διαρθρωτικές παρεμβάσεις στην αγορά προϊόντων (και ιδιαίτερα των υπηρεσιών) και στην αγορά εργασίας. Ο στόχος των παρεμβάσεων ήταν διττός: πρώτο, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας μέσω της παράλληλης μείωσης περιθωρίων κέρδους, κόστους εργασίας και κόστους παραγωγής και δεύτερο, να ενθαρρύνει –σε βάθος χρόνου- την αναδιάταξη της παραγωγικής βάσης μέσα από την εξάλειψη των τεχνητών πλεονεκτημάτων που ευνοούν μια σειρά από επαγγέλματα και υπηρεσίες.

Στο επίκεντρο των μεταρρυθμίσεων στην αγορά προϊόντων ήταν το άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων και η εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τις υπηρεσίες.

Στο πεδίο της αγοράς εργασίας, η τρόικα επέμεινε πάνω σε μια σημαντική αλλαγή: Οι επιχειρησιακές συμβάσεις εργασίας θα έπρεπε να υπερτερούν των κλαδικών όχι ως εξαίρεση αλλά ως κανόνας. Με το καθεστώς του Ν. 1876/90 οι κλαδικές συμβάσεις ήταν το επίκεντρο του συστήματος συλλογικών διαπραγματεύσεων. Οι συμβάσεις σε επίπεδο επιχείρησης ίσχυαν μόνο αν βελτίωναν τις κλαδικές. Κατά την τρόικα το καθεστώς αυτό ωθούσε προς την αύξηση του κόστους εργασίας και ευθυνόταν για την απώλεια θέσεων εργασίας. Το προβάδισμα των επιχειρησιακών συμβάσεων και η διευκόλυνση της δημιουργίας επιχειρησιακών σωματείων ήταν ένας Ρουβίκωνας που η Ελλάδα έπρεπε να περάσει. Ήταν ένα βήμα στην κατεύθυνση της αποκέντρωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και της προσαρμοστικότητας στα δεδομένα της εκάστοτε επιχείρησης. Η μεταρρύθμιση αυτή συνεπάγεται αλλαγή του συσχετισμού ισχύος στο συνδικαλιστικό κίνημα. Αποδυναμώνει τις κλαδικές ενώσεις που αποτελούν το κέντρο του σημερινού κινήματος (και πηγή του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας σε insiders και outsiders).

γ) Ο τρίτος άξονας της στρατηγικής ήταν η διευκόλυνση των επενδύσεων και της επιχειρηματικότητας. Προβλεπόταν μέτρα περιορισμού των διατυπώσεων και των εμποδίων για την έναρξη μιας επιχείρησης ή για τη διενέργεια επενδύσεων και αναστροφής του εχθρικού κλίματος προς την επιχειρηματικότητα.

Όλα τα παραπάνω αποτελούσαν βελτιώσεις του παραγωγικού περιβάλλοντος που θα «υποδέχονταν» την ανάκαμψη της ζήτησης. Οι απαντήσεις όμως του Μνημονίου στο ερώτημα από πού θα προέρχονταν η ανάκαμψη δεν ήταν πειστικές. Καθώς η προσπάθεια ήταν η αλλαγή των ισορροπιών της οικονομίας, το πρόγραμμα «έβλεπε» τις αρχικές επεκτατικές ωθήσεις να έρχονται όχι από την ιδιωτική ή δημόσια κατανάλωση αλλά από τις εξαγωγές και τις επενδύσεις. Η ανάκαμψη των εξαγωγών, πράγματι, συνέβη. Η εξαγωγική βάση της Ελλάδας όμως ήταν πολύ «στενή» για να μπορέσει να «σύρει» ολόκληρη την οικονομία.

Το αδύνατο σημείο του Μνημονίου αφορούσε την πολιτική για την αναβίωση των επενδύσεων. Με δεδομένη την πιστωτική ασφυξία και την υποαπασχόληση του παραγωγικού δυναμικού που επικρατεί δεν μπορούσε να περιμένει πολλά από τις εγχώριες ιδιωτικές επενδύσεις. Οι δημόσιες επενδύσεις ήταν πολιτικά απροστάτευτες και θα περικόπτονταν. Το ίδιο το Μνημόνιο δεν έφερνε μαζί του κάποια «προίκα» μέσω της οποίας θα χρηματοδοτούνταν έργα υποδομής. Άρα, η τύχη της επενδυτικής δραστηριότητας εξαρτιόταν από την απορρόφηση των πόρων του ΕΣΠΑ και τις ξένες επενδύσεις. Η απορροφητικότητα του ΕΣΠΑ, ωστόσο, ήταν ανεπαρκής και οι σημερινές συνθήκες λειτουργούν αποτρεπτικά ως προς τις ξένες επενδύσεις. Ενα πιθανό μέσο προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, οι αποκρατικοποιήσεις, είχε υποβαθμισθεί στο αρχικό Μνημόνιο.

2.4. Τι σήμαιναν όλα αυτά.

Παρά τις αδυναμίες του, το Μνημόνιο έθετε επί τάπητος το μέγεθος του ελληνικού προβλήματος. Το δημοσιονομικό του σκέλος πρόβλεπε πρωτογενή πλεονάσματα για χρόνια. Τούτο σήμαινε ότι το ελληνικό κράτος δεν μπορούσε πλέον να λειτουργεί όπως πριν. Ο τρόπος διοίκησης και παρέμβασής του στην οικονομία όφειλαν να αλλάξουν και η προδιάθεση του δημοσιονομικού συστήματος για ελλείμματα να αντιστραφεί.

Στο πεδίο της οικονομίας και της κοινωνίας το Μνημόνιο συνεπάγονταν μεγάλες αλλαγές ισορροπιών: α) Τη μεταφορά ανθρώπινων και υλικών πόρων από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Καθιστώντας την προοπτική μιας θέσης στο δημόσιο δυσκολότερη και λιγότερο ελκυστική στόχευε στην αλλαγή του καθεστώτος των κινήτρων στη βάση των οποίων οι νέοι άνθρωποι διαμορφώνουν τα σχέδια της ζωής τους. β) Τη μεταφορά πόρων από την κατανάλωση στις επενδύσεις και τις εξαγωγές. γ) Τη μεταφορά ανθρώπινων πόρων από προστατευμένες μη εμπορεύσιμες υπηρεσίες στους κλάδους των εμπορευσίμων προϊόντων. Μια από τις συνέπειες των προνομιακών ρυθμίσεων που διέπουν μια σειρά κλάδων και επαγγελμάτων είναι ότι διοχετεύουν τεχνητά ανθρώπινους πόρους προς αυτούς. Η εξάλειψη των προσόδων που απορρέουν από τις ρυθμίσεις τούτες θα έκανε αυτούς τους κλάδους λιγότερο ελκυστικούς ως προοπτική απασχόλησης. Ανάλογη ήταν και η πρόθεση της άρσης του κατακερματισμού της αγοράς εργασίας σε insiders και outsiders.

Οι παραπάνω μεταρρυθμίσεις προϋπέθεταν και συνεπάγονταν βαθιές αλλαγές στον υφιστάμενο κοινωνικό συσχετισμό δυνάμεων. Το συμπέρασμα της τρόικας ήταν ότι με τις απαιτήσεις πάνω στο δημόσιο ταμείο που ο μεταπολιτευτικός συσχετισμός συνεπάγονταν η Ελλάδα ήταν ξοφλημένη. Με τις αγκυλώσεις της ελληνικής οικονομίας η Ελλάδα ήταν επίσης ξοφλημένη. Το Μνημόνιο ζητούσε ένα Big bang και προϋπέθετε ότι μπορεί να γίνει ή τουλάχιστο να δρομολογηθεί μέσα σε τρία χρόνια.

3. Αστοχίες στην εφαρμογή.

3.1. Οι πρώτοι μήνες.[1]

Μέχρι τα τέλη του 2010 οι στόχοι του Μνημονίου υλοποιούνταν με μικρές αποκλίσεις:

3.1.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Το συνολικό δημόσιο έλλειμμα μειώθηκε κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ από το 15,4% του 2009 στο 10,4% το 2010. Το πρωτογενές έλλειμμα μειώθηκε κατά 5,5 μονάδες. Οι μειώσεις απείχαν κάπως από τους στόχους αλλά εξακολουθούσαν να αποτελούν αξιοσημείωτη επίδοση. Τα μέτρα που λήφθηκαν για να επιτευχθούν ήταν, εν πολλοίς, «οριζόντια». Από την πλευρά των δαπανών η εξοικονόμηση προήλθε από περικοπές μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, περικοπές συντάξεων, το πάγωμα των προσλήψεων και την περικοπή των δαπανών υγείας και άμυνας. Από την πλευρά των εσόδων η αύξηση προήλθε: από την άνοδο του ΦΠΑ και άλλων έμμεσων φόρων, την επιβολή έκτακτων εισφορών και το μέτρο της «περαίωσης».[2] Οι αδυναμίες ωστόσο ήταν, ήδη, ορατές. Η αύξηση των φορολογικών εσόδων ήταν μικρότερη από την προβλεπόμενη και δεν εξηγούνταν μόνο από την μείωση των εισοδημάτων. Είχε συμβάλει και η επίταση των αδυναμιών του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Οι στόχοι για το έλλειμμα επιτεύχθηκαν, σε μεγάλο βαθμό, χάρη στο ότι η περικοπή των δημόσιων δαπανών ήταν μεγαλύτερη από αυτήν που σχεδιαζόταν.

3.1.2. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Η κορυφαία μεταρρύθμιση του 2010 αφορούσε στο καθεστώς των κύριων συντάξεων και εμπεριέχονταν σε δυο νόμους που ψηφίστηκαν τον Ιούλιο του 2010. Ο Ν. 3863 αφορούσε στις συντάξεις στον ιδιωτικό τομέα και ο Ν. 3865 σε αυτές του Δημοσίου. Καθιερώνονταν μια βασική σύνταξη χρηματοδοτούμενη από δημόσιους πόρους, αυξάνονταν τα όρια ηλικίας και μειώνονταν τα ποσοστά αναπλήρωσης. Τέλος, προβλεπόταν συνενώσεις ταμείων σε τρία μεγάλα, ΙΚΑ, ΟΓΑ και Ταμείο των Ανεξάρτητα Απασχολουμένων. Εξακολουθούσαν όμως να παραμένουν εξαιρέσεις και να διατηρούνται ειδικές ρυθμίσεις.

Η δεύτερη μείζων μεταρρύθμιση ήταν η αναδιοργάνωση της τοπικής αυτοδιοίκησης που επιχειρήθηκε με τον Καλλικράτη (Ν. 3852). Άλλη σημαντική αλλαγή ήταν ο Ν. 3871 μέσω του οποίου επιχειρούνταν η βελτίωση της διαχείρισης του Προϋπολογισμού και ο καλύτερος έλεγχος των δημόσιων δαπανών. Τέλος, αποφασίσθηκε το εντός 3ετίας άνοιγμα του κλάδου των φορτηγών δημόσιας χρήσης.

Με εξαίρεση τις πρωτοβουλίες για τις συντάξεις, η κυβέρνηση επέλεξε να μην προτρέξει έναντι των στόχων του Μνημονίου. Αρκούνταν να εφαρμόζει τα συμφωνηθέντα. Η στάση της στο θέμα των αποκρατικοποιήσεων είναι ενδεικτική. Καθώς το αρχικό Μνημόνιο δεν προέβλεπε εκτεταμένες αποκρατικοποιήσεις, ούτε μια δεν είχε επιχειρηθεί ένα χρόνο μετά την ψήφισή του.

Παρά ταύτα η πορεία του προγράμματος θεωρούνταν ικανοποιητική και –μέχρι τον Σεπτέμβριο- αυτό αποτυπώθηκε στα επιτόκια δανεισμού του ελληνικού κράτους που έδειχναν καθοδικές τάσεις. Αυτό αντιστράφηκε όταν η Γερμανία πρότεινε τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού διαχείρισης κρίσεων που περιλάμβανε την ελεγχόμενη χρεοκοπία κρατών και τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις ζημίες.

Το αποτέλεσμα των δημοτικών εκλογών του Νοεμβρίου 2010 ήταν ευνοϊκό για το κυβερνόν κόμμα. Από πολιτική άποψη η είσοδος στην κρίσιμη φάση των μεταρρυθμίσεων ήταν εφικτή. Αυτό, όμως, που ακολούθησε ήταν μια περίοδος χαλάρωσης. Η αμηχανία κορυφώθηκε όταν το Φεβρουάριο 2011 η τρόικα πρότεινε αποκρατικοποιήσεις ύψους 50 δις εντός 5 ετών. Αρχικά η κυβέρνηση απέρριψε την πρόταση. Μολονότι η απόρριψη ανακλήθηκε σύντομα, η παράλυση επιτάθηκε.

3.2. Η εμπλοκή στην εφαρμογή του προγράμματος του 2011.

Τα συμπτώματα της εμπλοκής ήταν πολλά: οι στόχοι δεν επιτυγχάνονταν, οι συμφωνημένες πρωτοβουλίες υλοποιούνταν μερικώς. Το μείζον σύμπτωμα ήταν η αστοχία στην εφαρμογή: νομοθετικές πρωτοβουλίες που δεν είχαν συνέχεια ή απλώς δεν εφαρμόζονταν.

3.2.1. Οι Δημοσιονομικοί στόχοι.

Οι αστοχίες στην εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2011 καθιστούσαν αδύνατη την επίτευξη του στόχου για μείωση του ελλείμματος στο 7,5% του ΑΕΠ. Τα έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού του 2011 ήταν χαμηλότερα από αυτά του 2010 και οι δαπάνες του υψηλότερες.[3] Η δραστική περικοπή του Προϋπολογισμού Δημόσιων Επενδύσεων (που για μια ακόμη φορά αποδεικνύονταν πολιτικά ανυπεράσπιστες) δεν μπορούσε να θεραπεύσει το πρόβλημα. Παράλληλα, οι συσσωρευμένες καθυστερούμενες πληρωμές προς τον ιδιωτικό τομέα είχαν φθάσει κατά τα τέλη Ιουλίου τα 6,5 δις[4] προκαλώντας αναστάτωση στην οικονομία.

Υπό τις συνθήκες αυτές η λήψη νέων, άμεσης απόδοσης μέτρων (όπως το τέλος ακινήτων) ήταν αναπόφευκτη. Ακόμη και με τα νέα μέτρα οι στόχοι για το έλλειμμα δεν θα επιτευχθούν: το συνολικό δημόσιο έλλειμμα για το έτος 2011 εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 9% του ΑΕΠ.[5] Οι αστοχίες τούτες δεν οφείλονται μόνο στο ότι η ύφεση είναι βαθύτερη από την αναμενόμενη. Η μείωση των ελλειμμάτων από το 2011 και εντεύθεν ήταν στενά συναρτημένη με την απόδοση των μεταρρυθμίσεων στο δημόσιο τομέα που θα εξοικονομούσαν δαπάνες και θα βελτίωναν τα έσοδα. Τούτα είτε καθυστερούσαν είτε δεν είχαν την προσδοκώμενη απόδοση. Στις περιπτώσεις αυτές οι εκπρόσωποι της τρόικας θα επέμεναν στην bottom line, στην τήρηση των στόχων για τα ελλείμματα. Τούτο σήμαινε τη λήψη νέων «οριζόντιων» μέτρων βιαστικά σχεδιασμένων και χωρίς περιθώρια συνυπολογισμού του κόστους τους για την οικονομία.

3.2.2. Οι αστοχίες σχετικά με τις διαρθρωτικές αλλαγές στο κράτος.

Στη Δημόσια Διοίκηση, το νέο ενιαίο μισθολόγιο θα έπρεπε να είχε θεσπισθεί και η Ενιαία Αρχή Πληρωμών να λειτουργεί από τον Ιούνιο του 2011. Τελικά το μισθολόγιο θεσπίσθηκε –υπό την πίεση της μη καταβολής της 6ης δόσης- με το Πολυνομοσχέδιο (Ν. 4024 /27-10-2011).

Η κατάργηση υπολειτουργούντων δημόσιων φορέων και η αναδιοργάνωση της διοίκησης ήταν από τις πρώτες εξαγγελίες της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Ελάχιστα πράγματα έγιναν με την κατάργηση φορέων στην πρώτη διετία της θητείας της. Στο θέμα της διοίκησης μια μελέτη του ΟΟΣΑ έχει παραδοθεί πρόσφατα. Πίσω από τη δυστοκία υπήρχε η αυταπάτη ότι η διεκπεραίωση του Μνημονίου ήταν δυνατή χωρίς απολύσεις στο δημόσιο. Θεωρούνταν ότι οι συνταξιοδοτήσεις μαζί με τον περιορισμό των προσλήψεων θα αρκούσαν. Η συνέπεια δεν ήταν μόνο η μετατόπιση του βάρους προς το φορολογούμενο αλλά και η έλλειψη προετοιμασίας για τη στιγμή που οι απολύσεις θα γινόταν αναπόφευκτες. Τελικά, η εργασιακή εφεδρεία υιοθετήθηκε από το Πολυνομοσχέδιο. Οι προς υπαγωγή στην εφεδρεία υπάλληλοι όμως δε θα είναι οι λιγότερο χρήσιμοι, θα είναι όσοι πλησιάζουν στη σύνταξη.

Οι αλλαγές στη διαχείριση του Προϋπολογισμού του Ν. 3871/2010 βελτίωσαν την παρακολούθηση της εκτέλεσής του προϋπολογισμού. Δεν επέτυχαν όμως τον κεντρικό στόχο, τον έλεγχο των δαπανών των υπουργείων.[6] Η Ενιαία Αρχή Δημόσιων Προμηθειών θεσπίσθηκε αλλά δεν έχει αναλάβει καθήκοντα.[7]

Τα εκκρεμούντα ζητήματα του ασφαλιστικού, οι επικουρικές συντάξεις και τα βαρέα και ανθυγιεινά ρυθμίζονται μόλις τώρα. Η καθυστέρηση συνέβαλε στην πέραν του προβλεπομένου επαύξηση των ελλειμμάτων των ταμείων που, με τη σειρά τους, είναι ο κύριος λόγος της μη υλοποίησης των δημοσιονομικών στόχων του 2011.

Στον τομέα της Υγείας έχει σημειωθεί εξοικονόμηση πόρων στο κόστος των φαρμάκων και των ιατρικών προμηθειών. Με το Ν. 3918 το πλείστο των ταμείων ασφάλισης υγείας συγχωνεύτηκαν σε ένα, τον ΕΟΠΥΥ. Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση όμως δεν έχει προχωρήσει. Επίσης, αναμένονται τα αποτελέσματα της διοικητικής αναμόρφωσης του χάρτη των νοσοκομείων της χώρας.[8]

Στο ζήτημα της αναδιοργάνωσης των φοροεισπρακτικών μηχανισμών και της φοροδιαφυγής έχουν παρθεί μέτρα (στόχευση σε ομάδες υψηλού κινδύνου, δημιουργία ειδικών φορολογικών δικαστηρίων). Τα αποτελέσματα όμως είναι πενιχρά. Και οι βαθύτερες τομές όπως η συγκέντρωση της συλλογής φόρων σε ένα κέντρο, ο εκσυγχρονισμός της μηχανογράφησης του συστήματος, η αναδιοργάνωση των τοπικών ΔΟΥ καθυστερούν.[9]

3.2.3. Διαρθρωτικές αλλαγές στη λειτουργία της οικονομίας.

Η ελληνική κυβέρνηση, τελικά, υιοθέτησε την πολιτική των αποκρατικοποιήσεων, ίδρυσε το Ταμείο Αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας και, μετά, παρέλυσε. Οι μόνες κινήσεις που ακολούθησαν ήταν η πώληση του 10% των μετοχών του ΟΤΕ και η πώληση αδειών στον ΟΠΑΠ.

Σε σχέση με τα κλειστά επαγγέλματα, ο Ν. 3919/2011 εξάλειψε σε επίπεδο αρχής τους περιορισμούς ως προς την είσοδο στο εκάστοτε επάγγελμα. Παράλληλα, όμως, μια σειρά περιορισμοί διατηρήθηκαν για τους δικηγόρους, συμβολαιογράφους, μηχανικούς και λογιστές. Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά.[10]

Στο θέμα της αγοράς εργασίας, η ελληνική πλευρά επέμεινε επί ένα χρόνο να δίνει μάχη υπέρ της διατήρησης της γενικής υπεροχής των κλαδικών συμβάσεων αποδεχόμενη την υπεροχή των επιχειρησιακών συμβάσεων μόνο ως εξαίρεση.

Στο θέμα του ανοίγματος της αγοράς ενέργειας δεν υπήρξε πρόοδος.

Μια από τις κρισιμότερες αστοχίες του πρώτου εξαμήνου του 2011 ήταν η ανεπαρκής απορρόφηση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ.[11]

4. Αστοχίες προβλέψεων.

Για ένα πρόγραμμα που ισορροπούσε σε τεντωμένο σχοινί οι παραπάνω αστοχίες ήταν αρκετές για να το εκτροχιάσουν. Ούτε οι προβλέψεις του επαληθεύθηκαν όμως:

α) Η πρόβλεψη ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να επιστρέψει στις αγορές το 2012 ήταν υπεραισιόδοξη στα όρια της ανειλικρίνειας. Το ότι ελάχιστοι την πίστεψαν δημιουργούσε συνθήκες εκκρεμότητας που υπονόμευαν τόσο την ανάκαμψη των επενδύσεων όσο και την αξιοπιστία του ίδιου του προγράμματος.

β) To Μνημόνιο υποτίμησε την ταχύτητα της αύξησης της ανεργίας. Η πρόβλεψη ήταν ότι το ποσοστό της ανεργίας θα έφθανε σε μια κορύφωση το 2012 αγγίζοντας το 15% του εργατικού δυναμικού.[12] Η ανεργία έχει ήδη ξεπεράσει αυτό το ποσοστό. Το ποσοστό ανεργίας τον Αύγουστο 2011 είχε φτάσει στο 18,4% και ο αριθμός των ανέργων στις 908 χιλιάδες.[13]

γ) Ο πληθωρισμός σημείωσε μιαν απρόσμενη άνοδο στο 4,7% το 2010. Η άνοδος οφειλόταν κατά τα 3/4 της στις αυξήσεις των έμμεσων φόρων. Παρά την ύφεση η αντίσταση των περιθωρίων κέρδους σε πολλούς κλάδους ήταν ισχυρή και ο ΦΠΑ και οι άλλοι φόροι πέρασαν στις τιμές. Αντίθετα, ο εκτός φόρων πυρήνας του πληθωρισμού παρέμεινε χαμηλός. Από τις αρχές του 2011, η επίπτωση των φόρων πέρασε και ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε όπως αναμενόταν.[14]

δ) Το Μνημόνιο υποεκτίμησε το μέγεθος της πτώσης της επενδυτικής δραστηριότητας.[15]

ε) Η κρισιμότερη αστοχία ήταν αυτή που αφορούσε στο ΑΕΠ. Προβλεπόταν μείωση του ΑΕΠ κατά -4% το 1910, εξασθένιση της ύφεσης στο -2,6% το 2011 και ανάκαμψη +1,1% το 2012.[16] Αυτό που συνέβη ήταν: το 2010 το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 4,5% (βάσει των παλιότερων στοιχείων) και 3,5% (βάσει των αναθεωρημένων). Το 2011 η ύφεση προβλέπεται να φτάσει στο -5,5% και το 2012 στο -2,8%. Τούτο δεν είναι μικρό λάθος. Το Μνημόνιο έπεσε έξω σχετικά με το προφίλ της ύφεσης. Αυτή δεν κορυφώθηκε το 2010. Μοιάζει να κορυφώνεται το 2011 και να συνεχίζεται το 2012. Οι αστοχίες της πρόβλεψης για το ΑΕΠ αλλάζουν τα δεδομένα για την πορεία του χρέους, τα μέτρα που χρειάζονται, τον όγκο της ανεργίας και, φυσικά, για το μέγεθος και τη διάρκεια της στήριξης της Ελλάδας που απαιτείται.

Ποιοι παράγοντες επέτειναν την ύφεση; Αναμφίβολα, η δημοσιονομική περιστολή συρρίκνωσε τα εισοδήματα και οδήγησε την κατανάλωση σε μεγάλη πτώση. Ήταν ο μόνος παράγοντας; Το προφίλ της ύφεσης (ιδίως εκείνο που αποτυπώνεται στα αναθεωρημένα στοιχεία) δεν «πολυταιριάζει» με αυτό της εξέλιξης των δημόσιων ελλειμμάτων. Βλέποντας τα στοιχεία παρατηρούμε: Το πελώριο έλλειμμα του 2009 δεν διέσωσε τη χώρα από την ύφεση.[17] Το 2010 το δημόσιο έλλειμμα μειώθηκε κατά 5 μονάδες ενώ το ΑΕΠ –βάσει των παλιότερων στοιχείων- συρρικνώθηκε κατά -4,5% (δηλαδή η ύφεση βάθυνε κατά δυόμιση μονάδες σε σχέση με το 2009). Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν σημαντική επίπτωση της δημοσιονομικής περιστολής. Με τα αναθεωρημένα στοιχεία όμως η εικόνα αλλάζει: μετά από μια 5 μονάδων συρρίκνωση του ελλείμματος, το ΑΕΠ το 2010 μειώθηκε κατά -3,5% (δηλαδή σημείωσε μιαν οριακή μόνο επιδείνωση σε σχέση με το -3,2% του 2009). Η επίδραση της δημοσιονομικής περιστολής μοιάζει να είναι περιορισμένη. Το 2011 η ύφεση βαθαίνει. Στα πρώτα τρία τρίμηνα του 2011, όμως, δεν είχαμε περαιτέρω περιστολή, οι δημόσιες δαπάνες κάπως αυξήθηκαν ενώ η φορολογική επιβάρυνση μειώθηκε.[18]

Αν λοιπόν, η δημοσιονομική περιστολή δεν είναι ο μόνος παράγοντας που εξηγεί την ύφεση ποιοι είναι οι άλλοι υποψήφιοι; Ο πρώτος είναι η εντεινόμενη πιστωτική ασφυξία. Η ρευστότητα στην οικονομία μειώθηκε κατά 12% το 2010 και κατά 9,5% μόνο στο πρώτο 6μηνο του 2011. Η πιστωτική επέκταση προς τον ιδιωτικό τομέα ήταν μηδενική το 2010 και είχε αρνητικό πρόσημο το πρώτο εξάμηνο του 2011. Τα φαινόμενα αυτά είναι αποτέλεσμα της μείωσης των καταθέσεων και της ανασφάλειας που κυριαρχεί στο τραπεζικό σύστημα. Ταιριάζουν με το προφίλ της ύφεσης και αποτελούν βασικό μέρος της ερμηνείας της επιδείνωσης του 2011. Η χρηματοδότηση της οικονομίας θα είναι το κλειδί των μελλοντικών εξελίξεων. Ένας δεύτερος υποψήφιος ένοχος για την δυσπραγία είναι η αβεβαιότητα που δημιουργεί η παράταση της εκκρεμότητας σχετικά με το μέλλον της οικονομίας. Ένας τρίτος, η ασκηθείσα φορολογική πολιτική. Τέλος, υπάρχει ο παράγοντας της απώλειας παραγωγής που προκαλούν οι κινητοποιήσεις.

στ) Η πρόβλεψη που, επί του παρόντος, δεν αστόχησε είναι ότι οι ισορροπίες της οικονομίας θα αλλάξουν προς την κατεύθυνση της εξωστρέφειας. Οι εξαγωγικοί κλάδοι της οικονομίας όντως βελτίωσαν τις επιδόσεις τους.

5. Το Μεσοπρόθεσμο και η νέα Δανειακή Σύμβαση.

Η νέα αύξηση των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων το Φθινόπωρο του 2010 κατέστησε βέβαιο ότι η Ελλάδα θα χρειαζόταν νέα στήριξη. Προκειμένου να περιορισθεί το κόστος της προτάθηκε η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και οι αποκρατικοποιήσεις. Η νέα στρατηγική αποτυπώθηκε στη Συμφωνία της 21 Ιουλίου 2011. Οι αρμοδιότητες (αλλά όχι και οι πόροι) του EFSF διευρύνονταν. Στην Ελλάδα προσφέρονταν ένα νέο δάνειο 109 δις € με χαμηλό επιτόκιο. Οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων θα υφίσταντο ένα «εθελοντικό κούρεμα» της τάξης του 21%. Τα ομόλογα αυτά θα ανταλλάσσονταν με νέα, 30ετούς διάρκειας και εγγυημένα από το EFSF. Από την πλευρά της η Ελλάδα καλούνταν να υιοθετήσει ένα νέο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα για την περίοδο 2011-15 (Ν. 3986). Τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν κατά την πενταετία ήταν συνολικού ύψους 28 δις. Δεδομένου ότι το προβλεπόμενο «κούρεμα» των ομολόγων του ιδιωτικού τομέα θα είχε μικρή επίδραση στο ελληνικό δημόσιο χρέος, η είσπραξη 50 δις € από αποκρατικοποιήσεις αποκτούσε κεντρική σημασία ως εργαλείο μείωσης του χρέους.

Στους μήνες που ακολούθησαν οι αστοχίες στην εφαρμογή του Μνημονίου και η επιδείνωση της ύφεσης στην Ελλάδα κατέστησαν σαφές ότι η Συμφωνία της 21 Ιουλίου δεν αρκούσε. Το ΔΝΤ, σε εμπιστευτική Έκθεσή του εκτιμά ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και ζητά «κούρεμα» της αξίας των ελληνικών ομολόγων της τάξης του 50-60%.[19] Οι εκτιμήσεις αυτές οδήγησαν στη Συμφωνία της 26 Οκτωβρίου και στη Νέα Δανειακή Σύμβαση. Με τη νέα διευθέτηση αναγνωρίζονταν ότι η Ελλάδα δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στις αγορές πριν το 2021 και ότι το χρέος της έπρεπε να περικοπεί δραστικά. Για το σκοπό αυτό, τα ομόλογα που βρίσκονται στην κατοχή ιδιωτών (περίπου 206 δις) θα περικόπτονταν κατά 50% και τα παλιά ομόλογα θα ανταλλάσσονταν με νέα, μακράς διάρκειας και εγγυημένα από το EFSF. Καθώς η ανταλλαγή είναι «εθελοντική», το θέμα κλειδί είναι αν ένα υψηλό ποσοστό από τους επενδυτές θα συμφωνήσει με αυτήν. Η δανειακή σύμβαση προβλέπει τη χορήγηση νέας βοήθειας ύψους 130 δις που έρχεται να προστεθεί στα εναπομένοντα 45 δις του αρχικού Μνημονίου. Από τούτα, πάνω από 30 προορίζονται για την επανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών. Ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει αυτή καθώς και η εξασφάλιση της ρευστότητας της ελληνικής οικονομίας είναι θέματα κλειδιά για την επιτυχία του όλου εγχειρήματος και είναι ακόμη σε εκκρεμότητα. Πάνω από 100 δις προορίζονται για την κάλυψη των δανειακών αναγκών του ελληνικού δημοσίου μέχρι το 2014.[20] Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα καλείται να τηρήσει το Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα που έχει ήδη ψηφίσει (πρωτογενή πλεονάσματα από το 2012 και αποκρατικοποιήσεις) και να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις αποδεχόμενη την επιτήρησή τους από ξένους συμβούλους.

Από την πλευρά της, η Ελληνική κυβέρνηση πιεζόμενη από τις αστοχίες της και τις εγχώριες αντιδράσεις άρχισε να καταφεύγει σε όλο και πιο αδιέξοδα εγχειρήματα. Το Σεπτέμβριο επιχείρησε να επαναδιαπραγματευθεί τους στόχους για το δημόσιο έλλειμμα. Χωρίς νέα μέτρα όμως το έλλειμμα του 2011 θα ήταν μεγαλύτερο από αυτό του 2010, πράγμα που θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο. Η τρόικα διέκοψε τις συζητήσεις και ευρωζώνη και ΔΝΤ σκλήρυναν τη στάση τους. Η ελληνική κυβέρνηση υποχώρησε. Μετά ήρθε η ιδέα του δημοψηφίσματος. Δεν ήταν καλή ιδέα. Στο εξωτερικό, ερμηνεύτηκε ως δείγμα κακής πίστης και οδήγησε τις αγορές σε πελώρια αναστάτωση. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έθεσαν θέμα διακοπής κάθε βοήθειας προς την Ελλάδα και άμεσης αποχώρησής της από το ευρώ. Ο κίνδυνος που ελλόχευε από την αρχή βγήκε στην επιφάνεια. Στη διάρκεια των τελευταίων δυο χρόνων η κυρίαρχη αφήγηση ήταν αυτή της επιδημίας: η Ελλάδα έπρεπε να διασωθεί για να μη μεταδοθεί η κρίση. Με τις πράξεις της η Ελλάδα οδηγεί στην επικράτηση μιας άλλης αφήγησης, αυτήν της γάγγραινας: η κατάσταση του «άρρωστου» μέλους είναι τόσο απελπιστική που η καλύτερη λύση είναι να απομονωθεί και να ακρωτηριασθεί.

Συμπεράσματα.

Τι μένει από το αρχικό Μνημόνιο; Τα περί βιωσιμότητας του χρέους, γρήγορης επιστροφής της Ελλάδας στις αγορές, ανάκαμψης το 2012 και γρήγορης απόδοσης των μεταρρυθμίσεων εγκαταλείπονται. Η αναγκαιότητα επίτευξης πρωτογενών πλεονασμάτων και οι διαρθρωτικές αλλαγές μένουν. Εάν η κρίση στην Ευρωζώνη μπορέσει να ελεγχθεί πριν συμπαρασύρει τα πάντα και εάν οι τρεις μεγάλες εκκρεμότητες (ανταλλαγή ομολόγων, επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και η διασφάλιση της ρευστότητας της οικονομίας) εξελιχθούν ομαλά, η νέα διευθέτηση προσφέρει πλεονεκτήματα. Πάνω από όλα προσφέρει χρόνο.

Η Ελλάδα δε χρειάζεται να προσφύγει στις αγορές για την αναχρηματοδότηση του χρέους της πριν το 2021. Τα ληξιπρόθεσμα χρέη της προς ιδιώτες αντικαθίστανται με ομόλογα που θα εξοφληθούν μετά από δεκαετίες. Ο χρόνος εξόφλησης των δανείων από την Ευρωζώνη έχει επίσης μετατεθεί. Εκείνο που καλείται να κάνει η χώρα είναι να καταβάλλει τους τόκους για το χρέος της που έχουν επίσης μειωθεί. Η νέα σύμβαση καλύπτει τις δανειακές ανάγκες της χώρας μέχρι το 2014. Μετά το 2015 όμως, ο ελληνικός προϋπολογισμός πρέπει να είναι ισοσκελισμένος. Τα έσοδα πρέπει να καλύπτουν το σύνολο των εξόδων μαζί με τους τόκους. Μετά το 2015 η Ελλάδα θα πρέπει να μπορεί να «αυτοεξυπηρετείται» και θα είναι μόνη απέναντι στους δαίμονές της. Οι επιλογές που έχει μπροστά της είναι: κατάρρευση και έξοδος από το ευρώ, αργός στραγγαλισμός εντός ευρώ ή προσαρμογή.

Βλέποντας το αρχικό Μνημόνιο από τη δική μας σκοπιά μπορούμε να πούμε ότι οι σχεδιαστές του μας ζήτησαν να δαγκώσουμε μεγαλύτερο κομμάτι από αυτό που μπορούσαμε να καταπιούμε. Αγνόησαν το ποιοι ήταν εκείνοι που καλούνταν να εφαρμόσουν όσα ζητούσαν.[21] Το σύνολο του ελληνικού αδιεξόδου αποκαλύφθηκε με το Μνημόνιο. Οι αδυναμίες του πολιτικού συστήματος είναι γνωστές. Η αντίδραση των ομάδων συμφερόντων που θίγονται ήταν προβλέψιμη αλλά η αδιάλλακτη άρνησή τους να δεχθούν παραχωρήσεις εξακολουθεί να εντυπωσιάζει. Για μια ακόμη φορά φάνηκε ότι (με λίγες εξαιρέσεις) τα τηλεοπτικά μας μέσα ρέπουν προς τη δημαγωγία και τον πανικό. Η αποκάλυψη των τελευταίων δυο ετών όμως είναι η έκταση της παράλυσης της δημόσιας διοίκησης. Η διοίκηση που έχουμε δεν μπορεί να αντιμετωπίσει κρίσεις. Δεν έχει την πειθαρχία, την αίσθηση της αποστολής, τα κίνητρα ή την expertise που χρειάζονται. Αυτά από τη σκοπιά μας.

Από τη σκοπιά των υπολοίπων ευρωπαίων τα πράγματα φαίνονται αλλιώς. Το ερώτημά τους είναι απλό: εάν μπροστά σε υπαρξιακό κίνδυνο οι έλληνες δεν μπορούν να κάνουν αυτό που χρειάζεται, τότε δεν θα μπορέσουν ποτέ. Στην περίπτωση αυτή όμως δεν δικαιούνται να ταξιδεύουν στο βαγόνι της πρώτης θέσης.

[1] Βλ. European Commission, The Economic Adjustment Programme for Greece, May 2010, IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement, May 2010 και IMF, Greece, Stand-by Arrangement—Review Under the Emergency Financing Mechanism, Interim Report, July 2010.

"Μνημόνιο. Ένα post mortem", του Χρυσάφη Ι. Ιορδάνογλου.

Δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2011 στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση του Βιβλίου (The Athens Reviewof Books)

[1] IMF, Third Review Under Stand-by Arrangement-Staff Report, March 2011 / IMF, Fourth Review Under Stand-by Arrangement, July 2011 / European Commission, European Economy, The Economic Adjustment Programme for Greece, Third Review, Winter 2011, Occasional Papers, No.77, February 2011/ European Commission, European Economy, The Economic Adjustment Programme for Greece, Fourth Review, Spring 2011, Occasional Papers, No.82, July 2011.

[2] OECD, Economic Surveys, Greece, Paris, August 2011, pp. 42-46.

[3] Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, Πορεία Εκτέλεσης Προϋπολογισμού, Δελτία 8 (Αύγουστος), 9 (Σεπτέμβριος) και 10 (Οκτώβριος).

[4] European Commission, The Economic Adjustment Programme for Greece, Fifth Review, σ. 24.

[5] Υπουργείο Οικονομικών, Εισηγητική Έκθεση Προϋπολογισμού 2012, Αθήνα, Οκτώβριος 2011, Πίνακας 3.2, σ.44.

[6] IMF, Fourth Review Under Stand-by Arrangement, July 2011, σ. 7.

[7] European Commission, Task Force for Greece, 1st Quarterly Report, November 2011, σ. 18-19.

[8] European Commission, Fifth Review, σ. 32 και OECD, Surveys, Greece, σ. 77-78, 99-101.

[9] IMF, Fourth Review, July 2011, σ. 14 και European Commission, Fifth Review, σ. 31.

[10] European Commission, Fifth Review, σ. 34-5.

[11] Η Ομάδα Δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε τη μείωση του απαιτούμενου ποσοστού συγχρηματοδότησης από εγχώριους πόρους στο 5%, την επικέντρωση σε ορισμένα μεγάλα έργα και τη χρήση άλλων χρηματοδοτικών εργαλείων για την καλύτερη αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων. European Commission, Task Force for Greece, 1st Quarterly Report, November 2011, σ. 7-12.

[12] IMF, Greece, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement, May 2010, Table, 1

[13] Ελληνική Στατιστική Αρχή, Δελτίο Τύπου, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού: Αύγουστος 2011, Πειραιάς, 11 Νοεμβρίου 2011.

[14] Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση του Διοικητή για το 2010, Αθήνα, 2011, σ. 95-99.

[15] IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement, May 2010, Πίνακας 1, σ. 26 και European Commission, Fifth Review, σ. 11.

[16] IMF, Staff Report on Request for Stand-by Arrangement, May 2010, Πίνακας 1, σ. 26.

[17] Το ΑΕΠ σύμφωνα με τα παλιότερα στοιχεία μειώθηκε κατά 2% και σύμφωνα με τα αναθεωρημένα κατά 3,2%.

[18] Τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι οι πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις των καταναλωτικού χαρακτήρα δημόσιων δαπανών και των φόρων εισοδήματος πάνω στην εγχώρια παραγωγή είναι, ίσως, μικρότερες από ότι νομίζουμε. Η εικασία μου είναι ότι τα έξτρα διαθέσιμα εισοδήματα που δημιουργούνται με τον τρόπο αυτό οδηγούν σε αυξημένη κατανάλωση της οποίας η περιεκτικότητα σε εισαγωγές είναι τόσο υψηλή που το όφελος για την εγχώρια παραγωγή είναι μικρό. Η καταναλωτική έξαρση των τελευταίων ετών της ευμάρειας ωφέλησε κύρια τους ξένους παραγωγούς παρά τους ντόπιους και η συρρίκνωση της κατανάλωσης της τελευταίας τριετίας έπληξε καίρια τις εισαγωγές.

[19] IMF, Greece, Debt Sustainability Analysis, Strictly Confidential, 21 October 2011.

[20] Financial Times, Peter Spiegel, Whither Greece’s new €130 bn? An Update, 31 October 2011.

[21] Μοσχονάς Γ. Η τριπλή κατάρρευση ιδεών και στόχων, Το Βήμα, Κυριακή 18 -9 – 2011.

Δημοκρατική Αριστερά : μια ευκαιρία στην πολιτική

2012-01-16T18:00:00.000+02:00

του Γεράσιμου Γεωργάτου

Ένας λαός, έλεγε ο εκ των θεμελιωτών του γαλλικού διαφωτισμού Ζαν Ζακ Ρουσώ, είναι ό,τι τον κάνει να είναι η φύση της διακυβέρνησής του. Η ελληνική μεταπολιτευτική ιστορία έρχεται και επιβεβαιώνει την ακρίβεια των λόγων του μεγάλου διανοητή.
Διαφθορά, διαπλοκή, πελατειακός συντεχνιασμός, εύκολο κέρδος, αντιαναπτυξιακή λογική, καλλιεργήθηκαν συστηματικά σε όλη αυτή την περίοδο, με την ευθύνη να επιμερίζεται πρωτίστως στα δύο κόμματα που διαχειρίστηκαν εναλλάξ την εξουσία, το ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ, χωρίς να είναι άμοιροι ευθύνης και οι ελάσσονες πολιτικοί σχηματισμοί, ακόμα και αυτοί των κομμάτων της αριστεράς. Το ότι δεν κυβέρνησαν, δεν σημαίνει πως δεν ανέχτηκαν και δεν ευνόησαν, στην τάξη μεγέθους τους, πελατειακές και συντεχνιακές πρακτικές.
Στη σημερινή κρίση, όπως και σε κάθε κρίση, παροξύνονται και γίνονται ευδιάκριτα προτερήματα και μειονεκτήματα, αρετές και ελαττώματα. Στη χώρα μας, δυστυχώς, πλειοψηφούν απολύτως τα δεύτερα. Έτσι, στον ευρύτερο χώρο της αριστεράς, το ΠΑΣΟΚ επιμένει να αποδεικνύει ότι ποτέ του δεν μπόρεσε και δεν θα μπορέσει να γίνει ένα σοβαρό και υπεύθυνο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα αντίστοιχο των άλλων δυτικοευρωπαϊκών ομολόγων του. Με δική του ευθύνη, το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα ταυτίστηκε με τη διεύρυνση και την εμβάθυνση των πελατειακών σχέσεων και των συντεχνιακών προνομίων, αντί με ισχυρά συστήματα υγείας, παιδείας, κοινωνικής ασφάλισης και κοινωνικής προστασίας, ώστε να αντέχουν ακόμα και στις νεοσυντηρητικές απόπειρες αποδόμησής τους, όπως στην υπόλοιπη ανεπτυγμένη Ευρώπη.
Το ΚΚΕ επιμένει να υπενθυμίζει ότι νοσταλγεί τον υπαρκτό, αναγνωρίζοντας και αποδίδοντας τιμή στον Ζαχαριάδη, τον Στάλιν, τον μακαρίτη Κιμ Γιονγκ Ιλ της Βόρειας Κορέας και σε άλλα απολιθώματα του παρελθόντος. Μαζί πάει και η προτίμηση προς την επιστροφή στη δραχμή.
Όσο για τον ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ, δεν θέλει να μοιάζει με το ΚΚΕ, γι` αυτό ευαγγελίζεται την ανατροπή του καπιταλισμού χωρίς νοσταλγία προς τον υπαρκτό. Προτιμά τον «αντιιμπεριαλιστή» Τσάβες που εναγκαλίζεται θερμά τον ιρανό πρόεδρο Αχμαντινετζάντ και δηλώνει πίστη σε μια εναλλακτική Ευρώπη με το ένα τρίτο (;) των δυνάμεών του να αγωνίζονται και να προκρίνουν την επιστροφή στη δραχμή. Προπονημένος με τέτοιες ακροβασίες είναι εύκολη και η από μέρους του φλυαρία περί ενότητας της αριστεράς, γιατί θεωρεί πως μπορεί να ενώσει οτιδήποτε με οποιονδήποτε, χωρίς να προκύπτει περεταίρω πρόβλημα.
Στο χώρο της δεξιάς, η Ν.Δ αδυνατεί να συγχρονιστεί επαρκώς με τα άλλα ευρωπαϊκά συντηρητικά κόμματα και να αποτελέσει ένα σοβαρό φορέα του φιλελευθερισμού και της ελεύθερης αγοράς στην Ελλάδα. Φάνηκε περίτρανα με το σήριαλ της υπογραφής του κου Σαμαρά για την εκταμίευση της 6ης δόσης. Δεν πρόκειται απλώς για λαϊκή αλλά για λαϊκιστική δεξιά που σε συνδυασμό με στοιχεία εθνικισμού καθιστούν το μίγμα άκρως παρελθοντικό.
Για τον ΛΑΟΣ τα σχόλια περιττεύουν, καθώς συναγωνίζεται σε λαϊκισμό τη ΝΔ, πρωταγωνιστεί στην πολιτική ανακυβίσθηση μη διστάζοντας να υποστηρίξει απολύτως αντίθετες μεταξύ τους θέσεις, αρκεί να ευθυγραμμίζεται κάθε φορά με το αυθόρμητο λαϊκό αίσθημα, ανεξαρτήτως της ορθότητάς του. Όσο για τη Δημοκρατική Συμμαχία, η συγκυρία δεν φαίνεται να την ευνοεί.
Από τη συμπεριφορά μάλιστα των τριών κομμάτων που συμμετέχουν στην κυβέρνηση Παπαδήμου, οι πολίτες αντιλαμβάνονται και συνειδητοποιούν ότι για το πολιτικό σύστημα προτεραιότητα δεν αποτελεί η διάσωση της χώρας, αλλά του εαυτού του και μάλιστα με τις συνηθισμένες από το παρελθόν μεθόδους. Όμως τι νόημα έχει η κομματική και προσωπική πολιτική επιβίωση σε μια κατεστραμμένη χώρα;
Η κατάσταση έχει φτάσει στα άκρα με πλήρη απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών. Παρόλα αυτά, η λύση δεν μπορεί να προέλθει παρά μόνο δια της πολιτικής. Και αυτό το ρόλο θέλει και φιλοδοξεί να παίξει η Δημοκρατική Αριστερά. Γεννημένη μέσα στην κρίση, θέλει να αποκαταστήσει τη σχέση ορθολογισμού και πολιτικής, για να πάψουν οι αντιφατικές και εξωπραγματικές εκφωνήσεις να εκπέμπονται αχρεωστήτως. Τα κόμματα έχουν και παιδευτικό ρόλο απέναντι στην κοινωνία.
Επιδιώκει να συγκροτηθεί επιτέλους και στη χώρα μας ένας σοβαρός προοδευτικός μεταρρυθμιστικός φορέας δημοκρατικής-σοσιαλιστικής κατεύθυνσης που θα συγχρονίσει και θα συντονίσει τη χώρα μας με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Που θα αγωνίζεται για να αντιμετωπίσει τις καθυστερήσεις και τις αγκυλώσεις στο εσωτερικό μέτωπο υπέρ των πιο αδύναμων και των πιεζόμενων μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων, ταυτόχρονα με τις αναγκαίες αλλαγές σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Τα πρώτα δείγματα γραφής, με τις όποιες αδυναμίες, μπορούν να χαρακτηριστούν θετικά. Κυρίως όμως, οι πολίτες είναι αυτοί που πρέπει να δώσουν την ευκαιρία στη Δημοκρατική Αριστερά να δράσει ως καταλύτης για την αναδιάταξη του πολιτικού συστήματος. Να δώσουν μια ευκαιρία στην πολιτική. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος και άλλος τρόπος. Γιατί μόνο με το ανακάτεμα της πολιτικής τράπουλας θα προκύψει η δυνατότητα προοδευτικών μεταρρυθμίσεων και εφόσον τα νέα υλικά υπερτερούν ποσοτικά και ποιοτικά στο πολιτικό μίγμα.
Η συνέχεια και η ρήξη συνυπάρχουν στις κοινωνικές εξελίξεις. Οι εκλογές όλο και πλησιάζουν. Η προσωπική επιλογή του καθενός θα είναι καθοριστική για το παρόν και το μέλλον όλων μας.

Μείωση κατά 10% στα Δημοτικά τέλη!

2012-01-12T21:50:00.001+02:00

Αφού μειώθηκε το κόστος πρέπει να μειωθούν και τα τέλη!

Την μείωση στα Δημοτικά τέλη ζητά ο Θανάσης Σκαλιστήρας επικαλούμενος οικονομικά στοιχεία του Δήμου Πετρούπολης σύμφωνα με τα οποία τα έξοδα καθαριότητας και μισθοδοσίας στον Δήμο έχουν μειωθεί.

Αξιοσημείωτο είναι ότι ο κ. Σκαλιστήρας τονίζει ότι η μείωση είναι υποχρέωση εκ του νόμου δεδομένου ότι τα Δημοτικά τέλη είναι ανταποδοτικός φόρος.
Περισσότερα στο φόρουμ

Οι περιπέτειες του νόμου για τα ΑΕΙ και τα «κορόιδα»

2012-01-11T23:49:00.004+02:00

Για ένα πακέτο τσιγάρα

Του Λουκά Βλάχου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ ΣΤΑ ΝΕΑ: Τετάρτη 11 Ιανουαρίου 2012

Οι περιπέτειες του νόμου για την απαγόρευση του καπνίσματος στη χώρα μας έχουν μια ενδιαφέρουσα και πολύ διδακτική ιστορία να μας πουν. Αρχισαν σταδιακά και δειλά με ημερομηνίες που συνεχώς άλλαζαν, με προσπάθειες εφαρμογής μόνο σε επιλεγμένα καταστήματα μεγάλου εμβαδού. Ακούστηκαν σκέψεις να δημιουργηθούν στα κέντρα διασκέδασης ειδικοί χώροι, χωρισμένοι με γυάλινα παραπετάσματα μέχρι κάποιο ύψος και πολλές ακόμα ιδέες. Κάποιοι επιχειρηματίες σεβάστηκαν το νόμο, τον πήραν σοβαρά και ανάρτησαν ταμπέλες «Απαγορεύεται το κάπνισμα» παντού στα μαγαζιά τους, απέσυραν τα τασάκια από τα τραπέζια, ζήτησαν ευγενικά από τους πελάτες τους να βγουν να καπνίσουν έξω από το μαγαζί ή σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους. Φαινόταν ότι αυτός ο νόμος θα περπατούσε.
Πρόσφατα επισκέφτηκα το Βουργαρέλι στα Τζουμέρκα και πήγα για φαγητό σε μια ταβέρνα. Το μαγαζί ήταν ντουμάνι στον καπνό, αλλά ο καταστηματάρχης δεν κάπνιζε και όταν τον ρώτησα για τις ταμπέλες «Απαγορεύεται το κάπνισμα» που ήταν διάσπαρτες στο μαγαζί του, μου διηγήθηκε μια «πονεμένη» ιστορία: «Αρχικά», μου είπε, «ζητούσα από τους πελάτες που κάπνιζαν να βγουν έξω και σαν απάντηση έφευγαν και πήγαιναν στη διπλανή ταβέρνα. Μια μέρα επισκέφτηκε το μαγαζί για φαγητό ο αστυνομικός διευθυντής και άναψαν στο τραπέζι του όλοι τσιγάρο. Δεν τους μίλησα, απλά αισθάνθηκα ότι γελοιοποιήθηκα και από τότε δεν με απασχόλησε πλέον το κάπνισμα και η απαγόρευσή του».

Ακολούθησαν πρωθυπουργικές δηλώσεις ενάντια στο κάπνισμα σε κλειστούς χώρους, ποινές και πρόστιμα (είχαμε ένα προβληματάκι για το ποιος θα τα μαζεύει, αλλά το ξεπεράσαμε) και μετά ήρθε η οικονομική κρίση... και οι τοπικοί άρχοντες αποφάσισαν ότι «είναι που είναι τα μισά μαγαζιά κλειστά, αν επιμείνουμε στην απαγόρευση θα κλείσουν και τα υπόλοιπα». Εδώ τελειώνει και η όμορφη ιστορία ενός ακόμα νόμου του κράτους που δεν εφαρμόστηκε. Ενας νόμος λιγότερος και μερικές χιλιάδες καρκινοπαθείς περισσότεροι.

Αυτήν την περίοδο ένας ακόμα νόμος του κράτους ακολουθεί την ίδια πορεία: ο νόμος - πλαίσιο για τα ΑΕΙ και ΑΤΕΙ. Ξεκίνησε και αυτός με πανηγυρισμούς, με ευρύτατη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και αυστηρές δηλώσεις για την ανάγκη εφαρμογής του από την υπουργό και τον τότε πρωθυπουργό. Στη συνέχεια οι τοπικοί άρχοντες στα αυτόνομα ΑΕΙ και ΑΤΕΙ ανά την Ελλάδα δεν συμφωνούσαν με αυτόν τον νόμο και δήλωσαν ότι δεν επιθυμούν παρεμβάσεις στην επικράτειά τους. Στο αυτόνομο κρατίδιο της «πορτοκαλούπολης» όπου εργάζομαι, δεν βρίσκουμε τους καταλόγους των καθηγητών για να γίνουν οι εκλογές για τα συμβούλια διοίκησης που προβλέπει ο νέος νόμος - πλαίσιο. Η διοίκηση του πανεπιστημίου με πάνω από 1.400 υπαλλήλους και οι τοπικοί άρχοντες δεν έχουν ιδέα ποιοι και πόσοι καθηγητές εργάζονται στο ίδρυμά τους, ακόμα αναζητούν τους καταλόγους τους. Οταν είχαμε εκλογές τοπικών αρχόντων με τη συμμετοχή καθηγητών, διοικητικών υπαλλήλων και φοιτητών, όλα ήταν γνωστά - τώρα περιέργως χάθηκαν. Οι δηλώσεις από την υπουργό συνεχίζονται, ο υφυπουργός δηλώνει δημόσια, όπως και ο νέος πρωθυπουργός, ότι ο νέος νομός - πλαίσιο, είναι νόμος του κράτους και οι νόμοι του κράτους ισχύουν και στα αυτόνομα κρατίδια των ΑΕΙ και ΑΤΕΙ (κυρίως εκεί). Πρόσφατα όμως ο υφυπουργός παιδείας συνάντησε τους τοπικούς άρχοντες και τους έκλεισε το μάτι με νόημα, δηλώνοντας ότι «Ο νόμος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση σιγά σιγά εναρμονίζεται». Εναρμονίζεται με τι, με ποιους και γιατί; Μάλλον εναρμονίζεται με το ότι την άνοιξη έχουμε εκλογές και διαμορφώνεται ένα νέο τοπίο για τους νόμους του κράτους... περνούν σταδιακά από την απόχρωση του ανοιχτού πράσινου στην απόχρωση του βαθέος μπλε.

Οπως και με την απαγόρευση του καπνίσματος, δύο ομάδες ανθρώπων έμειναν απροστάτευτες: (1) Οι επιτροπές των καθηγητών στις οποίες το υπουργείο, με βάση τον νέο νόμο, ανέθεσε να κάνουν εκλογές για τα συμβούλια διοίκησης και (2) οι καθηγητές που επιμένουν να στηρίζουν τον νέο νόμο για να φανούν και τα προβλήματά του. Καταντήσαμε τελικά στη χώρα μας μόνο τα «κορόιδα» να στηρίζουν τους νόμους του κράτους, οι «ξύπνιοι» τους παγώνουν γιατί έχουμε οικονομική κρίση ή τους «εναρμονίζουν» μέχρι να ξεχαστούν. Μήπως πρέπει κάποτε και να εφαρμόζονται;

Ολα όμως τελικά είναι θέμα παιδείας. Οι νέοι και οι νέες που καπνίζουν μπροστά στις ταμπέλες οι οποίες απαγορεύουν το κάπνισμα ή έρχονται να μορφωθούν σε πανεπιστήμια που προκλητικά αγνοούν τους νόμους με απόφαση του τοπικού άρχοντα, θα χωριστούν και αυτοί σε δύο ομάδες, στους «ξύπνιους» και τα «κορόιδα». Τα παραδείγματα που ανέφερα και πολλά αλλά που γνωρίζουμε όλοι, διδάσκουν στους νέους και τις νέες τα τελευταία χρόνια την αναρχία και τη διάλυση του κράτους μέσα από την κατάργηση των νόμων. Παρακολουθώ τα «κορόιδα» να μεταναστεύουν στο εξωτερικό - τελευταία με αυξανόμενους ρυθμούς - και αφήνουν πίσω τους «ξύπνιους» για να πατάξουν τη διαφθορά και να μαζέψουν τους φόρους.

Ο Λουκάς Βλάχος είναι καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

lvlahos@auth.gr